Месяц: Апрель 2024

Օրը թեքվում է դեպի մայրամուտ,

Հովերն են խաղում ձորալանջն ի վար,

Երկարում են խիտ ստվերներն անփույթ

Եվ կամաց-կամաց խառնվում իրար:

Մի հորթ է նստել թեք ձորալանջին,

Թփերում կորած կածանի վրա,

Կարծես քանդակված մի տերև լինի

Մոր լեզվի հետքը ճակատին նրա:

Խոնավ սևահողն իր խոնավ դնչին,

Թփի տակ նստել, որոճում է լուռ…

Մասրենու մի ոստ կպել է պոչին

Եվ թվում է, թե էլ չի պոկվելու:

Ականջի մեկը կախել է մի քիչ,

Իսկ մեկով ինչ-որ ձայներ է որսում,

Կախ ականջի տակ, կիսախուփ աչքից

Արցունքի բարակ առուն է հոսում:

                                                                                                                                  Կանաչ փրփուր է կաթում շրթունքից,

Եվ կանաչել է լեզուն բերանում…

Իսկ աչքից բխած առվի ակունքին

Մի ճանճ է իջել ու չի հեռանում:

Մորթն է թրթռում, երբ ճոճվող թփի

Տերևը  հանկարծ քսվում է նրան,

Եվ թրթռում է մորթի հետ նրբին՝

Ծաղկած մասրենու ստվերը վրան…

Հորովելներ են ոլորվում դաշտին,

Սարերի վրա գառներ են մայում…

Մանկության աչքեր, դուք եք այդ հորթին

Մասրենիների արանքից  նայում:

Հարցեր և առաջադրանքներ՝

1. Բառերը էլ.  բառարանի օգնությամբ բացատրի՛ր:

Ձորալանջ-Ձորը եզերող լեռան լանջ:
անփույթ-փնթի
կածան-Ոտքի նեղ ճանապարհ, արահետ, շավիղ:
որոճալ-Կերածը բերանը ետ բերելով կրկին ծամելով մանրացնել ու կուլ տալ:
հորովել-Վարելիս երգվող երգ, որի մեջ կրկնվում Է <<հորովել>> բառն իբրև հանգերգ:

2. Նկարագրի՛ր հորթին ըստ բանաստեղծության:

Հորթը նստել է ձորալանջին, մեծ աչքերով, ճակատաին մոր լեզվի հետքով, դունչը կեղտոտված է հողով, իսկ աչքից հոսում էր փոքրիկ արցունկի առվակ։

2. Նկարագրի՛ր հորթին շրջապատող բնությունը:

Գեղեցիկ, ամառային, մի քիչ տխուր երեկո գյուղում։

2. Բացատրի՛ր հետևյալ փոխաբերությունները՝ 
   ա. Հովերն են խաղում ձորալանջն ի վար…-Ձորում մեղմ քամի է։
   բ. Հորովելներ են ոլորվում դաշտին…-Երգը տարածվում է ամբողջ դաշտով։
   
3. Բանաստեղծության մեջ արտահայտված զգացումը մեկ բառով ինչպես կանվանես:

Կարող եմ միայն երկու բառով:

<<Գյուղական երեկո>>

6. Տեքստի բոլոր գոյականները դարձրու հոգնակի:

Օրեր, մայրամուտներ, ձորալանջներ, հորթեր, կածաններ, տերևներ, լեզուներ, ճակատներ, դունչեր, թփեր, պոչեր, ականջներ, աչքեր, արցունքներ, առուներ, շրթունքներ, ակունքներ, ճանճեր, մորթեր, ստվերներ, դաշտեր:

Դասարանական առաջադրանքներ՝359;361;363;365;367

<A, <B, <C

Պատ.՝ Այո, որովհետև նրա դիմացի անկյունը ավելի մեծ է:

AC-ն, որովհետև նա ամենամեծն է:

90^օ-ի դիմացի կողմը (AB) ավելի մեծ է քան BK-ն: 90^օ-ի դիմացի կողմը (BC) ավելի մեծ է քան BK-ն:

Հավասարասրուն, որովհետև երբ երկու անկյուններ հավասար են, հետևաբար նրանց դիմացի կողմերը նույնպես հավասար են իրար, իսկ երբ երկու կողմերը եռանկյունում իրար հավասար են, այդ եռանկյունը հավասարասրուն է:

Ընթերցել Հարուկի Մուրակամի ,,Է՜հ, բախտս չի բերում,, պատմվածքը: 

1. Ո՞րն է պատմվածքի արժանիքը (արժանիքները): Ընտրե՛ք տարբերակներից մեկը (մի քանիսը) և հիմնավորե՛ք.

• անմիջականությունը, անկեղծությունը
• սյուժեն հետաքրքիր է
• լարված դեպքեր են նկարագրված
• հումորային է պատումը
• ստեղծագործության մեջ կարևոր գաղափար է ներկայացված
• արժանիք չունի:

Ես ընտրեցի <<ստեղծագործության մեջ կարևոր գաղափար է ներկայացված>>-ը, որովհետև նրանք ուզում էին գնալ լավ ճամփորդության, բայց նրանց խանգառեց միայն թղթի կտորը: Կարևոր գաղափարը այն է, որ ամեն ինչ կարևոր է, նույնիսկ չնչին հանգամանքները: Կարող եմ այս ասելիքը նմանեցնել հետևյալ ասացվածքի հետ՝ <<Նույնիսկ փոքր քայլերը, իրենց հետևից հետքեր են թողնում>>:

2. Տրված բնութագրումներից որո՞նք են համապատասխանում պատմող հերոսին. Ընտրությունը հիմնավորե՛ք՝ հղում անելով տեքստին.

• կենսախինդ էր
• ամեն ինչ բարդացնում էր
• չէր սիրում ճամփորդել
• անփույթ էր
• ուներ երջանկության իր ընկալումը:

Իմ կարծքիով հերոսը անփույթ էր և կենսախինդ: Հերոսը անփույթ էր, որովհետև նա մոռացավ այն, ինչ նրանց խանգառեց լավ ճանապարհորդելու: Հերոսը կենսախինդ էր, որովհետև նա այդ ճամփորդությանը շատ էր ուզում գնալ, և շատ-շատ ուրախ էր, որ նրանք պետք է գնան ճամփորդության:

1. Նախադասության միտքն արտահայտի՛ր բայը ժխտական դարձնելով:

Օրինակ`
Մենք դժկամորեն գնացինք նրա հետևից:- Մենք հաճույքով չգնացինք նրա հետևից:

Ամբողջ ճանապարհին մենք միայն մի անգամ կանգ առանք խորհրդակցելու:-Ամբողջ ճանապարհին մենք միայն մի անգամ կանգ չառանք խորհրդակցելու։
Մեր արածն ապարդյուն աշխատանք էր:-Մեր չարածն ապարդյուն աշխատանք չէր։
Կղզու նահանգապետը կամեցավ այծերից փրկել էբենոսի անտառները:-Կղզու նահանգապետը կամեցավ այծերից փրկել էբենոսի անտառները։
Նրա մտադրությունը սխալ հասկացան:-Նրա մտադրությունը ճիշտ չհասկացան։
Նրան անլուրջ պատասխան տվեցին:-Նրան լուրջ պատասխան չտվեցին։
Այծերը էբենոս ծառից կարևոր են:-Այծերը էբենոս ծառից կարևոր չեն։

2. Նախադասության մեջ շարադասության սխալ կա. ուղղի՛ր:
   Որոշակիորեն արահետը ձգվեց բլուրն ի վեր, ու հասկացա, որ հասել ենք բլրի ստորոտին:-Արահետը ձգեց բլուրն ի վեր, ու հասկացա, որ հասել ենք բլրի ստորոտին։
   Դանակով ծակծկող փշերն ու լիանաները կտրում ու ճամփա էր բացում ետրից եկողների համար:-Ծակծկող փշերն ու լիանաները դանակով կտրում ու ճամփա էր բացում ետևից եկողների համար:
   Նա աղմկոտ էր շնչում, բայց անաղմուկ ոտքերը դնում էր փափուկ խոտի վրա:-Նա աղմկոտ էր շնչում, բայց ոտքերը անաղմուկ էր դնում փափուկ խոտի վրա:
   Շատ հեշտ էր բարձրանում, կարծես հարթ քայլում էր ճանապարհով:-Շատ հեշտ էր բարձրանում, կարծես հարթ ճանապարհով էր քայլում :
   Շատ լավ խոտերի բույնը քողարկում էին:-Խոտերի բույնը շատ լավ քողարկում էին։
3. . Ա. և Բ. Նախադասությունները համեմատի՛ր և գրի՛ր տարբերությունները:

Ա. Ամերիկացի գիտնականների հետազոտություններից պարզվել է, որ մարդն օրական միջին հաշվով կես ժամ խոսում է:
Բ. Մարդն օրական խոսում է միջին հաշվով կես ժամ: Դա պարզվել է ամերիկացի գիտնականների հետազոտություններից:
Ա. Լեհական Ենջուվեյ փոքրիկ բնակավայրն ամբողջ Եվրոպայում հայտնի է եզակի ժամացույցների թանգարանով, որտեղ չորս հարյուր ժամացույց է ցուցադրված: Բ. Լեհական Ենջուվեյ փոքրիկ բնակավայրն ամբողջ Եվրոպայում հայտնի է եզակի ժամացույցների թանգարանով: Այնտեղ չորս հարյուր ժամացույց է ցուցադրված:
Ա շարքում նախադասությունները բարդ էն, բայց մեկ, իսկ Բ շարքում երկու, բայց պարզ:

4. Պարզ նախադասությունները փակագծում գրված շաղկապով կամ դերանունով միացրո՛ւ, դարձրո՛ւ բարդ նախադասություն (անհրաժեշտության դեպքում դրանցում որոշ փոփոխություննե՛ր արա):
   Գառնուկը ջրհորում մի բան տեսավ: Դա դաշտում տեսնելիս կփախչեր: (ինչ որ)-Գառնուկը ջրհորում տեսավ այն, ինչ որ դաշտում տեսնելիս կփախչեր:
   Պապն այդ օրը պատմում էր: Աղջիկը դա վաղուց էր ուզում իմանալ: (ինչ որ)-Ինչ որ աղջիկը վաղուղ էր ուզում իմանալ, պապը այդ օրը պատմում էր:
   Մի բան ծածկում էր աղբյուրն ու գուռը: Դա ընկած էր քիչ հեռու, թափթփված ճյուղերի մեջ:-Մի բան ծածկում էր այն, ինչ որ ընկած էր քիչ հեռու, թափթփված ճյուղերիմեջ:
   (ինչ, ինչ որ)
   Մրջյունը մի ժամանակ մարդ էր: Նա զբաղվում էր հացահատիկի մշակությամբ: (որ)-Մրջյունը մարդ էր, որ զբաղվում էր հացահատիկի  մշակությամբ:
   Պայմանը դա էր: Գիքորը պիտի տունը մաքրեր, ամանները լվանար, ոտնամանները սրբեր: (որ)-Պայմանը այն էր, որ Գիքորը պիտի տունը մաքրեր, ամանները լվանար, ոտնամանները սրբեր:

1. Պարզ նախադասությունները փակագծում գրված շաղկապով կամ դերանունով միացրո՛ւ, դարձրո՛ւ բարդ նախադասություն (անհրաժեշտության դեպքում դրանցում որոշ փոփոխություննե՛ր արա):

Մի թռչունը չի կարող Եգիպտոս չվել: Եգիպտոսի տեղը չգիտի (որովհետև կամ քանի որ)
Մի թռչունը չի կարող Եգիպտոս չվել, որովհետև Եգիպտոսի տեղը չգիտի:
Ամեն գարնան երկու հակառակորդների հանդիպումը դառնում էր ավելի վտանգավոր: Ձմռան պարապությունից  ավելի ուժ ու եռանդ ստացած՝ նրանք ավելի կատաղի էին դառնում: (որովհետև կամ քանի որ)
Ամեն գարնան երկու հակառակորդների հանդիպումը դառնում էր ավելի վտանգավոր, քանի որ ձմռան պարապությունից  ավելի ուժ ու եռանդ ստացած՝ նրանք ավելի կատաղի էին դառնում:
Առակագիր Եզոպոսը մի անգամ մտավ նավաշինարան: Այնտեղ նավաշինարարներն սկսեցին նրան ծաղրել ու բարկացնել: (որտեղ)
Առակագիր Եզոպոսը մի անգամ մտավ նավաշինարան,որտեղ այնտեղ նավաշինարարներն սկսեցին նրան ծաղրել ու բարկացնել:
Պատանին գնաց մի ալևոր մարդու մոտ: Նրան հարցներ ճանապարհի մասին:  (որպեսզի, որ)
Պատանին գնաց մի ալևոր մարդու մոտ, որ նրան հարցներ ճանապարհի մասին: 

Նավազը որդուն ուղարկեց ուսումնարան: Քերականություն սովորիր: (որ, որպեսզի)
Նավազը որդուն ուղարկեց ուսումնարան, որպեսզի քերականություն սովորի:

2. Կետերը փոխարինի՛ր հարմար շաղկապով կամ դերանունով: 
Լեռնային հովիտներում գիշերը ձյուն է սպասվում, իսկ հովիտներում՝ անձրև:
Աշուն էր, զովաշունչ ու պայծառ աշուն, այն սովորաբար լինում է Արարատյան դաշտում:
Այդ ջրերը ձյան հալոցքից կամ հորդառատ անձրևներից վարարում էին, դաշտում բնական ավազաններ էին գոյանում:
Կարդացի անունս մի ոտանավորի տակ և ինձ թվաց, որ իմ այդ ստորագրությունը ոսկե տառերով էր տպված:
… մինն ուներ, տասն եմ արել:
Այն օրից, որ գյուղ էր եկել, անցել էր ուղիղ մեկ ամիս:
Հյուրերին առաջնորդեց դեպի տաղավարը, որը գտնվում էր բակի խորքում:
Նա մեծահռչակ զորավար էր, և երկրների կուսակալ:
Նրանք նույն ուղղությամբ չէին գնում,  միմյանց չէին հանդիպում:
Այն հնէաբանը, և թանգարանի տնօրենը նոր քննության գաղափարին չընդդիմացան:

Մենք ապրիլի 19-21 գնացել էինք եռօրյա ճամփորդության ընկեր Տաթևի և ընկեր Հասմիկի հետ: Ես նախապատրաստական աշխատանք էի արել Թռչունների քարանձավի մասին: Մենք մնացել էինք Տատիկ-Պապիկ և Գեղարվեստ տնակներում: Մինչև Արատես հասնելը մենք կանգ առանք Թռչունների քարանձավում, իսկ Արատեսում հետաքրքիր բաներով զբաղվեցինք և արեցինք երկրագործական աշխատանք: Նաև գնացինք մեղվապահի տնակ և բացեցինք փեթակներից մի քանիսը, մի քանի հետաքրքիր բան սովորեցինք մեղվապահության մասին: Ամեն առավոտ մենք դաշտում մարզվում էինք, իսկ հետո խաղում կա՛մ ֆուտբոլ, կա՛մ դրոշակ: Մենք երեկոներին խարույկ էինք վառում և խարույկի շուրջը խաղում, խոսում և երգում էինք: Հետ գալուց այցելեցինք հրեաների և հայերի հին գերեզման: Ինձ դուր եկավ այս ճամփորդությունը, որովհետև մենք խաղացինք շատ խաղեր և ուղղակի լավ ժամանակ անցկացրեցինք:

Տնային.

Սովորել.
Ատոմն ունի բարդ կառուցվածք, այն կազմված է դրական լիցքավորված միջուկից և նրա շուրջը գտնվող բացասական լիցք ունեցող էլեկտրոններից: Միջուկն իր հերթին կազմված է դրական լիցք ունեցող մասնիկներից և լիցք չունեցող ` նեյտրոններից: 

Քիմիական   կապը փոխազդեցություն է էլեկտրոնների և միջուկների միջև, 
որը հանգեցնում է մոլեկուլում ատոմների միացմանը: Ներկայումս հիմնականում դասակարգվում ենք կովալենտային,իոնային և մետաղային կապեր: 

1️⃣Կովալենտային կապ առաջանում է ոչ մետաղների ատոմների միջև:

2️⃣Իոնային կապ առաջանում է մետաղների և ոչ մետաղների ատոմների միջև:

3️⃣Մետաղական կապ առաջանում է մետաղական պարզ նյութերում և համաձուլվածքներում։

Հարցեր

1. Հետևյալ շարքից՝ Fe, H2O, FeO, O2, FeCl3, HCl ընտրի՛ր մետաղական կապով և իոնային կապով նյութերի բանաձևերը: Հաշվեք նյութերի հարաբերական մոլեկուլային զանգվածները:

Մետաղական-Fe
Իոնային-FeO, FeCl3

Mr(Fe)=Ar(Fe)=56

Mr(H2O)=2Ar(H)+Ar(O)=2+16=8

Mr(FeO)=Ar(Fe)+Ar(O)=56+16=72

Mr(O2)=2Ar(O)=16×2=32

Mr(FeCl3)=Ar(Fe)+3Ar(Cl)=56+(35×3)=161

Mr(HCl)=Ar(H)+Ar(Cl)=1+35=36

1. Ի՞նչ է ցույց տալիս պարբերական համակարգում տարրի կարգաթիվը:

Պրոտոնները և Նեյտրոնները:

1. Լրացրու բացթողումները. Արծաթի ատոմը ունի 108 էլեկտրոն, պրոտոն 47 և 47 նեյտրոն:

1. Տեքստը փոխադրի՛ր յոթ-ութ նախադասությամբ:

Առյուծը քնած էր: Մի մուկ եկավ ու բարձրացավ նրա մարմնին, սկսեց վազվզել նրա վրայով: Առյուծը զարթնեց ու բռնեց նրան:
Հենց այն է, ուզում էր խժռել, մուկը խնդրեց.
-Բա՛ց թող ինձ, ես քո լավության տակից դուրս կգամ:
Առյուծը քահ-քահ ծիծաղեց, թե մո՞ւկը պիտի իրեն լավություն անի: Բայց մկան ինքնավստահությունը դուր եկավ, ու նրան բաց թողեց: Այնպես պատահեց, որ մուկն իսկապես հատուցեց առյուծին՝ նրա կյանքը փրկելով:
Ամենահզորներն էլ կարող են փորձանքի հանդիպել: Մի օր առյուծն ընկավ որսորդների ճանկը: Նրանք առյուծին պարանով կապկպեցին ծառին: Առյուծը ցավից ու վիրավորանքից մռնչում էր: Նրա զարհուրելի ձայնն ամբողջ անտառը բռնել էր, բայց ո՞վ կմոտենար. բոլոր գազանները թաքնվել էին: Առյուծի ձայնն ընկավ մկան ականջը: Մուկը վազելով եկավ, կրծեց պարանն ու ազատեց նրան:
Երբ արդեն հեռու էին մարդկանցից, մուկն ասաց.
-Այն ժամանակ ծիծաղեցիր ինձ վրա և չհավատացիր ինձ, հիմա իմացի՛ր, որ մուկն էլ կարող է երախտահատույց լինել:

—

Առյուծը քնած էր, մի մուկ նրա վրա սկսեց վազվզել և առյուծը արթնացավ, և առյուծը մտածեց, որ կարելի է նրան ուտել:
-Բաց թող ինձ, ես քեզ հետո լավություն կանեմ:
Առյուծը ծիծաղելով մտածեց՝ այդ մուկը ինձ պետք է լավություն անի, բայց մկան ինքնավստահությունից նա համաձայնվեց մկան հետ: Մի օր առյուծը ընկավ որսորդնրեի ձեռքը, նա շատ մեծ ցավ էր զգում և բոլորին օգնության էր կանչում, բայց բոլորը վախեցել և պախկվել էին: Առյուծի գոռգռոցը լսեց մուկը, և գնաց պարանը քանդեց և փրկեց առյուծին: Երբ արդեն հեռու էին մարդկանցից, մուկն ասաց.
-Այն ժամանակ ծիծաղեցիր ինձ վրա, բայց արի ու տես, որ մկան պես փոքր կենդանին, կենդանական աշխարհի արքային փրկեց

2. Այնպիսի պատմություն գրի՛ր, որ հետևյալ հեևությունն արվի:

Մարդուն ըստ իր արարքի են ճանաչում:

Մարդուն ըստ իր արարքի են ճանաչում

Մի մարդ, որը փող չուներ և չէր կարող իրեն ուտելիք գնել: Նա շատ անգամ խանութի տնօրենին խնդրում էր, որ նա իրեն ուտելիք, փող կամ աշխատանք տար իրեն, բայց տնօրենը ամեն անգամ ծեծում էր նրան և վռնդում էր նրան: Օրերից մի օր, երբ հերթական անգամ տնօրենը ծեծեց և վռնդեց անտուն մարդուն, երեկոյան այդ խանութը ուզեցան թալանել: Բայց փոխարենը անտուն մարդը ուրախանար, որ տնօրենը պատժվում է, նա գնաց և այդ գողերին այնպես վարպետորեն խփեց և տապալեց գետնին (իդեպ նրանցից երկուսը զենքով էին, իսկ մեկը դանակով): Երբ ոստիկանությունը եկավ, պարզվեց որ այդ անտուն մարդը ոստիկան էր, որը արդեն թոշակի էր գնացել, բայց իր թոշակը իրեն չէր հերիքում, իսկ պետությունը նրան չէր ուզում օգնել: Խանութի տնօրենը, ուզենալով նրան շնորհակալություն և ներողություն խնդրել, տվեց նրան տուն և աշխատանք:
Մարդուն ըստ իր արարքի են ճանաչում…