Դավիթ Հովհաննիսյանի ուսումնական բլոգ

Give the definition of the following words and make sentences using: coast ,woollen, directly, branches, luncheon, magnificent, prepare, whisper, pipe, plug, enormous, dealers, imitation, ancient, durability, equipment, tram, wire, discourage, hesitate, scornful, obedient, laconic

Coast – the land beside the sea.
We walked along the coast at sunset.

Woollen – made of wool.
She wore a warm woollen sweater in winter.

Directly – straight away; without delay.
He answered the question directly.

Branches – parts that grow from the trunk of a tree
The bird sat on the branches of the oak tree.

Luncheon – a formal lunch.
The guests arrived for the luncheon at noon.

Magnificent – very beautiful, impressive
The palace looked magnificent in the sunlight.

Prepare – to make ready.
I need to prepare for my exam tomorrow.

Whisper – to speak very quietly.
She had to whisper in the library.

Pipe – a tube for carrying water or gas; also something used for smoking.
He smoked his pipe.

Plug – an object used to connect electrical equipment to power.
Please plug the charger into the socket.

Enormous – very large.
They built an enormous shopping mall.

Dealers – people who buy and sell goods.
Car dealers showed their newest models.

Imitation – a copy of something.
The necklace was only an imitation of gold.

Ancient – very old, from a long time ago.
We visited ancient ruins in Greece.

Durability – the ability to last a long time.
This phone is known for its durability.

Equipment – tools or things needed for a task.
The gym has modern equipment.

Tram – a vehicle that runs on tracks in a city.
We took the tram to the city center.

Wire – thin metal thread.
The wire connected the battery to the lamp.

Discourage – to make someone lose confidence.
Bad weather did not discourage the players.

Hesitate – to pause before doing something because of doubt.
Do not hesitate to ask questions.

Scornful – showing disrespect or contempt.
He gave a scornful laugh.

Obedient – willing to obey.
The obedient dog followed its owner.

Laconic – using very few words.
His laconic reply surprised everyone.

Ուսումնական նախագիծ. «Հայաստանի մարզերի բացահայտումը»

Առաջադրանքի․ Ընտրե՛ք նշված երեք մարզերից մեկը՝ Կոտայք, Սյունիք կամ Տավուշ, և իրականացրե՛ք հետազոտական աշխատանք հետևյալ պլանով.

1. Աշխարհագրական դիրք. որտե՞ղ է գտնվում մարզը, ո՞ր մարզերին կամ երկրներին է սահմանակից, ո՞րն է մարզկենտրոնը:
2. Բնական պայմաններ և ռեսուրսներ. ներկայացրե՛ք մարզի ռելիեֆը (լեռներ, գետեր, լճեր), կլիման և օգտակար հանածոները:
3. Բնակչություն. տեղեկություններ հաղորդե՛ք բնակչության թվաքանակի և խոշոր քաղաքների վերաբերյալ:
4. Տնտեսություն. ի՞նչ արդյունաբերական ձեռնարկություններ կան մարզում, ինչո՞վ է զբաղվում բնակչությունը (գյուղատնտեսություն, տուրիզմ և այլն):
5. Նշանավոր վայրեր. պատմե՛ք մարզի պատմամշակութային հուշարձանների, վանքերի կամ բնական տեսարժան վայրերի մասին

Աշխարհագրական դիրք
Տավուշի մարզը գտնվում է Հայաստանի Հանրապետության հյուսիս-արևելքում։ Սահմանակից է Վրաստանին, Ադրբեջանին, ինչպես նաև ՀՀ Լոռու և Գեղարքունիքի մարզերին։ Մարզկենտրոնը Իջևան քաղաքն է։

Բնական պայմաններ և ռեսուրսներ
Մարզի ռելիեֆը հիմնականում լեռնային է։ Այստեղ են գտնվում Փոքր Կովկասի լեռնաշղթաների հատվածները։ Խոշոր գետերն են Աղստևը, Դեբեդի վտակները, Ոսկեպարը։ Տարածքում կան նաև փոքր լճեր և բազմաթիվ անտառներ։ Կլիման համեմատաբար մեղմ է․ ամառները տաք են, ձմեռները՝ չափավոր սառը։ Օգտակար հանածոներից կան շինանյութեր, կրաքար, կավ, հանքային ջրեր և անտառային ռեսուրսներ։

Բնակչություն
Տավուշի մարզի բնակչությունը մոտ 120 հազար մարդ է։
Խոշոր քաղաքներն են՝ Իջևանը, Դիլիջանը, Բերդը, Նոյեմբերյանը, Այրումը։

Տնտեսություն
Տավուշի տնտեսության հիմնական ճյուղերն են գյուղատնտեսությունը, սննդի արդյունաբերությունը, անտառային տնտեսությունը և զբոսաշրջությունը։ Մարզում զարգացած է խաղողագործությունը, այգեգործությունը, անասնապահությունը, մեղվաբուծությունը։ Դիլիջանը հայտնի է որպես զբոսաշրջային և առողջարանային կենտրոն։ Գործում են գինու, պահածոների, փայտամշակման և սննդի արտադրության ձեռնարկություններ։

Նշանավոր վայրեր
Տավուշը հարուստ է պատմամշակութային հուշարձաններով և բնության գեղեցիկ վայրերով։ Հայտնի են՝

• Հաղարծնի վանք
• Գոշավանք
• Մակարավանք
• Դիլիջանի ազգային պարկ
• Պարզ լիճ
• Ժուխտակ և Մաթոսավանքեր

Տավուշը հաճախ անվանում են Հայաստանի «կանաչ գոհար»՝ իր անտառների, մաքուր օդի և գեղեցիկ բնության պատճառով։

Երկաթ-ը քիմիական տարր է, մետաղ, որը շատ ամուր է և լայնորեն օգտագործվում է տեխնիկայում, շինարարության մեջ ու կենցաղում։ Նրա քիմիական նշանն է Fe (լատիներեն ferrum բառից)։

Մի քանի կարևոր փաստ․

• Գույնը՝ արծաթամոխրագույն
• Մագնիսին ձգվում է
• Լավ է փոխանցում ջերմությունն ու էլեկտրականությունը
• Օդի և խոնավության ազդեցությամբ ժանգոտվում է

Երկաթից պատրաստում են․

• կամուրջներ
• մեքենաներ
• ռելսեր
• գործիքներ
• շենքերի մետաղական մասեր

Երկաթը նաև կարևոր է մարդու օրգանիզմի համար, որովհետև օգնում է արյանը թթվածին տեղափոխել։ Երկաթի պակասի դեպքում կարող է առաջանալ թուլություն կամ սակավարյունություն։

Բնության մեջ երկաթը հանդիպում է հանքաքարերի ձևով, և այն հանում են հանքերից։

Երկաթի ատոմի կառուցվածքը․

• Քիմիական նշանը՝ Fe
• Ատոմային համարը՝ 26
• Դա նշանակում է, որ երկաթի ատոմն ունի՝
  • 26 պրոտոն
  • 26 էլեկտրոն

Ամենատարածված երկաթի ատոմը ունի նաև մոտ 30 նեյտրոն։

Էլեկտրոնները դասավորված են շերտերով․

• 1-ին շերտ — 2 էլեկտրոն
• 2-րդ շերտ — 8 էլեկտրոն
• 3-րդ շերտ — 14 էլեկտրոն
• 4-րդ շերտ — 2 էլեկտրոն

Այսինքն՝ բաշխումը՝ 2, 8, 14, 2։

Երկաթի միջուկը կազմված է պրոտոններից և նեյտրոններից, իսկ էլեկտրոնները պտտվում են միջուկի շուրջը։ Քանի որ արտաքին շերտում ունի 2 էլեկտրոն, երկաթը հեշտությամբ մասնակցում է քիմիական ռեակցիաների և միացություններ է առաջացնում։

Մի մրահոն աղջիկ տեսա
Ռիալտոյի կամուրջին,
Հորդ մազերը – գետ գիշերվա,
Եվ հակինթներ` ականջին:

Աչքերը սև — արևներ սև,
Արևների պես անշեջ,
Գալարում էր մեջքը թեթև
Ծաղկանկար շալի մեջ:

Աչքս դիպավ աչքի բոցին,
Ու գլուխըս կախեցի.
Ժպտաց ժպտով առեղծվածի,
Հավերժական կանացի:

Միամիտ չեմ` հավատամ քեզ.
Տառապանքս փորձ ունի. –
Մի մրահոն կույս էր քեզ պես,
Կոտրեց սիրտս պատանի …

1. Ըստ բանաստեղծության նկարագրի՛ր աղջկան։

Աղջիկը մրահոն էր, սև աչքերով, հորդ մազերով և գեղեցիկ ժպիտով։

2. Մեկնաբանի՛ր ,,առեղծվածային ժպիտ,, արտահայտությունը։ 

3. Մեկնաբանի՛ր բանաստեղծությունը։

Հեղինակը տեսնում է աղջկա, բայց հիշելով իր անցյալ փորձը, զգուշանում է։ 

Ռավեննայում

Արարատի ծեր կատարին
Դար է եկել, վայրկյանի պես,
Ու անցել:

Անհուն թվով կայծակների
Սուրն է բեկվել ադամանդին,
Ու անցել:

Մահախուճապ սերունդների
Աչքն է դիպել լույս գագաթին,
Ու անցել:

Հերթը հիմա քոնն է մի պահ.
Դու էլ նայիր սեգ ճակատին,

Ու անցիր…

1. Ինչպե՞ս է ներկայացվում ժամանակի անցողիկությունը։

Այն ներկայացվում է որպես արագ մի բան։ Դարերը անցնում են վարկյանների ընթացքում։

2. Ի՞նչ է խորհրդանշում Արարատը։ 

Արարատը խորհրդանշում է հավերժություն, ուժ և հայ ժողովրդի պատմությունը։

3. Ի՞նչ ուղերձ է փոխանցում բանաստեղծությունը։ 

Բանաստեղծությունը ասում է, որ կյանքը կարճ է, մարդը գալիս ու անցնում է, իսկ մեծ արժեքներն ու պատմությունը մնում են։

New English File Pre-intermediate: Grammar: Used to page 80-81

Grammar: Passive page 82-83

I used to go out a lot.

He used to hate school.

They didn’t use to be friends.

She didn’t use to like him.

Did you use to wear glasses?

Դասարանական առաջադրանքներ՝ 476;478-ա,գ;480-ա,գ;482-ա,ե;483

ա․1

բ․1

գ․3

ա)

գ)

ա)

գ)

Դաս26(27․04-01․05)

Էվոլյուցիայի ապացույցներ։Էջ 80-83-

1. Էվոլուցիան՝ դա կենդանի օրգանիզմների աստիճանական փոփոխությունն է ժամանակի ընթացքում, որի արդյունքում առաջանում են նոր հատկություններ և երբեմն նոր տեսակներ։

1. Էվոլուցիայի ապացույցներ են բրածոները, որոնք ցույց են տալիս օրգանիզմների փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում, օրգանիզմների կառուցվածքի նմանությունները, սաղմերի զարգացման նմանությունները, տարբեր տեսակների ԴՆԹ-ի նմանությունները և կենդանի օրգանիզմների տարածվածությունը Երկրի վրա։

1. Հնէաբանությունը վկայում է էվոլուցիայի մասին բրածո մնացորդներով, որոնք ցույց են տալիս օրգանիզմների հաջորդական փոփոխությունը, անցումային ձևերի գոյությունը և այն, որ հին շերտերում կան ավելի պարզ, իսկ նոր շերտերում՝ ավելի բարդ օրգանիզմներ։

1. Ողնաշարավորների սաղմերի նմանությունը վկայում է նրանց ընդհանուր ծագման և էվոլյուցիոն ազգակցական կապերի մասին։

1. Էվոլուցիայի ապացույցերը կարևոր են, քանի որ հաստատում են կենդանի օրգանիզմների ծագումն ու զարգացումը, բացատրում են տեսակների բազմազանությունը և օգնում են հասկանալ օրգանիզմների միջև կապերը։

Սովորել՝  դաս 59 Լոռու մարզ, էջ 157-159 պատմել, պատասխանել բլոգում ստորև գրված հարցերին․

ՀԱՐՑԵՐ ԵՎ ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔՆԵՐ

1. Նկարագրե՛ք Լոռու մարզի աշխարհագրական դիրքը:

Լոռի մարզը գտնվում է Հայաստանի հյուսիսում։ Այն սահմանակից է Վրաստանին և մի քանի հայկական մարզերի։

2. Վերլուծե՛ք Լոռվա մարզի բնառեսուրսային ներուժը:

Մարզը հարուստ է անտառներով, ջրային պաշարներով, օգտակար հանածոներով և բերրի հողերով։

3. Առանձնացրե՛ք Լոռու քաղաքները և հայտնի գյուղերը:

Քաղաքներ՝ Վանաձոր, Սպիտակ, Ալավերդի, Ստեփանավան, Տաշիր, Աղթալա

Գյուղեր՝ Օձուն, Մեծավան, Գուգարք, Մարգահովիտ, Ջրաշեն։

4. Մարզում արդյունաբերության մեջ ի՞նչ ճյուղեր են գերակշռում։

Գերակշռում են հանքարդյունաբերությունը, քիմիական արդյունաբերությունը, սննդի արտադրությունը և փայտամշակումը։

5. Գյուղատնտեսության մեջ ի՞նչ ճյուղեր են գերակշռում։

Անասնապահությունը, կաթի և պանրի արտադրությունը, կարտոֆիլի մշակումը և հացահատիկային տնտեսությունը:

6. Մարզում ինչպիսի՞ նշանավոր վայրեր գիտես։

Հաղպատ, Սանահին, Ախթալայի վանք, Լոռի բերդ, Դենդրոպարկ։

7. Ինչ առանձնահատկությամբ է աչքի ընկնում մարզը։

Լոռին հայտնի է անտառներով, գեղեցիկ բնությամբ և պատմամշակութային հուշարձաններով։

8. Վերլուծր՛ր Լոռու բնակչության առանձնահատուկ գծերը։

Լոռու մարզի բնակչությունը մոտ 226 հազար է։ Քաղաքային բնակչությունը բավական մեծ է, իսկ խոշոր քաղաքները հիմնականում գտնվում են հովիտներում։ Վերջին տարիներին բնակչության թիվը արտագաղթի և բնակական աճի բացասական թվի պատճառով, մարզի բնակչության թիվը փոքրանում է։

Սիրելի սովորողներ, խնդրում եմ ներբեռնել դասագիրքը:

Առաջադրանք 1

Ղարաբաղ­յան շարժման ընդլայնումը/117

ԱՆՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Բացատրի՛ր և բնութագրի՛ր
Իգոր Մուրադյան-«Ղարաբաղ» կոմիտեի ստեղծման նախաձեռնող։
Սիլվա Կապուտիկյան-բանաստեղծուհի, աջակցում էր շարժմանը։
Զորի Բալայան-գրող, Ղարաբաղյան շարժման ակտիվ գործիչ։
Վաչե Սարուխանյան-շարժման մասնակից։
Ալեքսան Հակոբյան-կոմիտեի անդամ։
Աշոտ Մանուչարյան-կոմիտեի անդամ, հետագայում պետական գործիչ։
Բաբկեն Արարքցյան-կոմիտեի անդամ, քաղաքական գործիչ։
Դավիթ Վարդանյան-շարժման գործիչ։
Լևոն Տեր-Պետրոսյան-կոմիտեի անդամ, ՀՀ առաջին նախագահ։
Համբարձում Գալստյան-շարժման առաջնորդներից։
Ռաֆայել Ղազարյան-գիտնական, կոմիտեի անդամ։
Սամսոն Ղազարյան-կոմիտեի անդամ։
Սամվել Գևորգյան-կոմիտեի անդամ։
Վազգեն Մանուկյան-շարժման առաջնորդ, քաղաքական գործիչ։
Վանո Սիրադեղյան-կոմիտեի անդամ, քաղաքական գործիչ։
Կարեն Դեմիրճյան-ՀԽՍՀ ղեկավար, հեռացվեց 1988-ին։
Սուրեն Հարությունյան-Դեմիրճյանի փոխարեն նշանակված ղեկավար։
«Ղարաբաղ» կոմիտե-շարժումը ղեկավարող մարմին։
Հատուկ դրություն-արտակարգ կառավարման ռեժիմ։
Պարետային ժամ-ժամային սահմանափակում, երբ փողոց դուրս գալը արգելվում է։

ՀԻՄՆԱԿԱՆ Ա2
ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ
ա. Ներկայացրո՛ւ։ Ի՞նչ հետևանքներ ունեցավ Սպիտակի երկրաշարժը։
Մահացան շատ մարդիկ, մնացին անօթևան, ավիրվեց երկրի 1/3-ը, երկիրը կրեց լուրջ տնտեսական խնդիրներ։
բ. Բացատրի՛ր։ Ի՞նչ քայլեր կատարվեցին Շարժումն
առաջնորդելու նպատակով։
Կազմակերպվեցին հանրահավաքներ, ցույցեր, պահանջներ ներկայացվեցին ԽՍՀՄ իշխանություններին։
գ. Վերլուծի՛ր։ Ինչպե՞ս էր ընթանում ներքաղաքական
պայքարը Շարժման և Կոմուսի միջև։

ՔՆՆԱԴԱՏԱԿԱՆ
ՄՏԱԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ
1. Ճանաչի՛ր ազդեցությունը։ Ինչո՞վ էր պայմանավորված «Ղարաբաղ» կոմիտեի ստեղծումը։
Որպեսզի շարժումը կազմակերպված ղեկավարում ունենա։
2. Ընդհանրացրո՛ւ։ Ի՞նչ գործողությունների միջոցով
էր Շարժումը ստիպում իշխանություններին կատարելու իր պահանջները։
Հանրահավաքներով, բողոքի ակցիաներով, ժողովրդի ճնշմամբ։
3. Գնահատի՛ր։ Ինչո՞ւ է Սպիտակի երկրաշարժը որակվում աղետալի և ավերիչ։
Քանի որ զոհերը շատ էին, ավերածությունները՝ հսկայական, և վերականգնումը երկար տևեց։

ՊԱՏՃԱՌ ԵՎ ՀԵՏԵՎԱՆՔ
• Արտակարգ դրություն մտցնելով՝ Հայաստանում արգելվեցին հանրահավաքներն ու ցույցերը, փողոցները լցվեցին ԽՍՀՄ զինվորներով, ռազմական տեխնիկայով։ Երկրում սահմանվեց պարետային ժամ։
Ինչո՞ւ ԽՍՀՄ իշխանությունները ձեռնարկեցին այդ ծայրահեղ քայլը։ Ըստ քեզ՝ արդյո՞ք կային Շարժման դեմ
պայքարի այլ միջոցներ։ Եթե այդ օրերին լինեիր Շարժման ղեկավարներից, ի՞նչ կառաջարկեիր որպես արձագանք ԽՍՀՄ իշխանության գործողություններին։ Պատասխանդ հիմնավորի՛ր՝ նկատի ունենալով այն ժամանակի հնարավորությունները և իրողությունները
ԽՍՀՄ իշխանությունները մտցրին հատուկ դրություն, որովհետև վախենում էին, որ շարժումը կուժեղանա և կթուլացնի իրենց իշխանությունը։ Այլ միջոց կարող էր լինել բանակցությունը և ժողովրդի պահանջները լսելը։ Եթե շարժման ղեկավար լինեի, կառաջարկեի շարունակել խաղաղ պայքարը և բանակցությունները, որովհետև դա ավելի արդյունավետ ու անվտանգ կլիներ։

Առաջադրանք 2

Հայաստանի անկախության հռչակումը /էջ120

ԱՆՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Բացատրի՛ր և բնութագրի՛ր
Բորիս Ելցին-Ռուսաստանի նախագահ
Հայոց համազգային շարժում (ՀՀՇ)-անկախության համար պայքարող քաղաքական շարժում։
Կուսակցական կառույց-կազմակերպված քաղաքական միավորում։
Երկիշխանություն-երբ երկրում երկու ուժ ունեն ազդեցություն։
ԳԽ նախագահ-Գերագույն խորհրդի նախագահ։
Անկախության մասին հռչակագիր-պետական անկախությունը հայտարարող փաստաթուղթ։
Համամիութենական հանրաքվե-ԽՍՀՄ ամբողջ տարածքում անցկացվող քվեարկություն։
Կենտրոն-ԽՍՀՄ գլխավոր իշխանությունը։
Մոսկվա-ԽՍՀՄ-ի և Ռուսաստանի մայրաքաղաքը։
ԱՊՀ-Անկախ պետությունների համագործակցություն։
Ալմա Աթա-քաղաք, որտեղ ստորագրվեց ԱՊՀ ստեղծման հռչակագիրը։
Հորիզոնական հարաբերություններ-հավասար պետությունների համագործակցություն։
Աշխարհակարգ-պետությունների միջև հարաբերությունների ընդհանուր համակարգ։
Սոցիալ-տնտեսական միասնական համակարգ-միասնական տնտեսական ու սոցիալական կառավարման համակարգ։
Համակեցական միջավայր-հասարակական համատեղ կյանքի պայմաններ։

ՀԻՄՆԱԿԱՆ
ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ
ա. Ներկայացրո՛ւ։ Ի՞նչ ուղղությամբ ընթացավ Շարժումը «Ղարաբաղ» կոմիտեի անդամների ազատ
արձակումից հետո։
«Ղարաբաղ» կոմիտեի անդամների ազատ արձակումից հետո շարժումը դարձավ ավելի կազմակերպված, ստեղծվեց ՀՀՇ, և պայքարը ուղղվեց Հայաստանի անկախությանը։
բ. Բացատրի՛ր։ Ի՞նչ քայլերով Հայաստանը հաստատեց իր անկախությունը։
Հայաստանը հաստատեց իր անկախությունը՝ ընդունելով անկախության հռչակագիրը, անցկացնելով հանրաքվե, որի ընթացքում ժողովրդի մեծամասնությունը կողմ քվեարկեց, և դրանից հետո Հայաստանը հռչակվեց անկախ պետություն։
գ. Վերլուծի՛ր։ Ի՞նչ հետևանքներ ունեցավ ԽՍՀՄ-ում հեղաշրջման փորձի ձախողումը։
Ցույց տվեց, որ ԽՍՀՄ կենտրոնական իշխանությունը թուլացել է, և հանրապետությունները կարող են անկախանալ։
ՔՆՆԱԴԱՏԱԿԱՆ
ՄՏԱԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ
1. Ճանաչի՛ր ազդեցությունը։ Ինչո՞վ էր պայմանավորված Շարժման մարտավարության փոփոխությունը 1989 թ. կեսերից։
Դա պայմանավորված էր նրանով, որ <<Ղարաբաղ>> կոմիտեի անդամներին ազատ արձակեցին։
2. Ընդհանրացրո՛ւ։ Ի՞նչ գործողությունների միջոցով
հաստատվեց Հայաստանի անկախությունը։
Քաղաքական պայքարով, ընտրություններով, հռչակագրով և հանրաքվեով։
3. Գնահատի՛ր։ Ինչո՞ւ տեղի ունեցավ ԽՍՀՄ փլուզումը։
Տնտեսական ճգնաժամի, քաղաքական թուլացման և հանրապետությունների անկախանալու ցանկության պատճառով։

ՊԱՏՃԱՌ ԵՎ ՀԵՏԵՎԱՆՔ
• Հայաստանում իշխանափոխության գործընթացը հանդիպում էր դիմադրության։ Պետությունից անջատ գործող առանձին ջոկատները երկրի ներսում լուրջ լարվածություն էին ստեղծում։ Այդպիսի ջոկատներից էր ՀԱԲ-ը։
Ներքին կայունության ապահովման ամենակարևոր քայլերից դարձավ 1990 թ. օգոստոսի 29-ին դրա ցրումը։
Չեզոքացվեց քաղաքացիական բախումերի վտանգը։
Ի՞նչ ես կարծում՝ որքանո՞վ է երկրի ներքին կայունությունը կարևոր։ Ինչո՞ւ են, ըստ քեզ, առանձին գործող
ջոկատները խանգարում այդ կայունության հաստատմանը:
Ինչպե՞ս կվարվեիր ինքդ այս իրավիճակում, եթե ստիպված լինեիր որոշում կայացնելու։
Երկրի ներքին կայունությունը շատ կարևոր է, որովհետև առանց դրա հնարավոր չէ զարգացում և անվտանգություն։ Առանձին զինված ջոկատները խանգարում են կայունությանը, որովհետև կարող են բախումներ առաջացնել և թուլացնել պետական իշխանությունը։ Եթե ես որոշում կայացնեի, կփորձեի նախ բանակցել, իսկ եթե դա չօգներ, կցրեի նրանց, որպեսզի պահպանվի երկրի անվտանգությունը։

Առաջադրանք 3

Հայաստանի Հանրապետությունը կայացման ճանապարհին/էջ 124

ԱՆՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Բացատրի՛ր և բնութագրի՛ր
Կոմուս-Կոմունիստական կուսակցություն։
Քաղաքական մենաշնորհ-երբ իշխանությունը մեկ ուժի ձեռքում է։
Օրենսդիր-օրենքներ ընդունող իշխանություն։
Գործադիր-օրենքներն իրականացնող իշխանություն։
Բանակաշինություն-բանակի ստեղծում և զարգացում։
Միջկուսակցական պայքար-մրցակցություն կուսակցությունների միջև։
Սահմանադրություն-պետության հիմնական օրենքը։
Կիսանախագահական համակարգ-իշխանությունը կիսվում է նախագահի և կառավարության միջև։
Խորհրդարանական համակարգ-հիմնական իշխանությունը խորհրդարանինն է։
Դատական եռաստիճան համակարգ-առաջին ատյան, վերաքննիչ, վճռաբեկ դատարաններ։
Սահմանադրական դատարան-հետևում է Սահմանադրության պահպանմանը։
Ազգային օրենսդրություն-պետության սեփական օրենքները։
Արդյունաբերական շղթա-փոխկապակցված արտադրությունների համակարգ։
Պլանային տնտեսություն -պետության կողմից ղեկավարվող տնտեսություն։
Ազատ շուկայական հարաբերություններ-տնտեսություն, որտեղ գործում է մրցակցություն։
Սեփականաշնորհում-պետական գույքի փոխանցում մասնավորին։
Էներգետիկ ճգնաժամ-էներգիայի պակաս։
Աղետի գոտի-երկրաշարժից տուժած տարածք։
«Նաիրիտ» գործարան-Հայաստանի խոշոր քիմիական գործարան։
Մեծամորի ատոմակայան-Հայաստանի ատոմային էլեկտրակայան։

ՀԻՄՆԱԿԱՆ
ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ
ա. Ներկայացրո՛ւ։ Ի՞նչ տեսք ուներ Հայաստանի կառավարման համակարգը նախագահի պաշտոնի հիմնադրումից ի վեր։ Ի՞նչ արդյունք ունեցան առաջին
նախագահական ընտրությունները։
Հայաստանում ստեղծվեց կիսանախագահական համակարգ։
1991-ի առաջին նախագահական ընտրություններում հաղթեց Լևոն Տեր-Պետրոսյանը՝ 83% ձայնով։
բ. Բացատրի՛ր։ Ի՞նչ քայլեր արվեցին պետական համակարգի ստեղծման ու զարգացման ուղղությամբ։
Ձևավորվեց ազգային բանակը, ընդունվեց Սահմանադրությունը, ստեղծվեց Սահմանադրական դատարանը և ձևավորվեց դատական համակարգը։
գ. Վերլուծի՛ր։ ԽՍՀՄ փլուզումը ի՞նչ հետևանքներ թողեց
Հայաստանի տնտեսական կյանքում:
Քայքայվեց տնտեսական կապերի միասնական ցանցը, սկսվեց տնտեսական անկում, էներգետիկ ճգնաժամ, արդյունաբերության թուլացում։

ՔՆՆԱԴԱՏԱԿԱՆ
ՄՏԱԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ
1. Ճանաչի՛ր ազդեցությունը։ Ինչո՞վ էին պայմանավորված Հայաստանի սոցիալ-տնտեսական դժվարությունները։
Պատերազմը, շրջափակումը, էներգետիկ ճգնաժամը, ԽՍՀՄ փլուզումը, երկրաշարժի հետևանքները։
2. Ընդհանրացրո՛ւ։ Ի՞նչ գործողությունների միջոցով
էին Հայաստանում հաստատվում նոր պետական
կառավարման կարգերը։
Ընտրություններով, օրենքների ընդունմամբ, պետական մարմինների ստեղծմամբ։
3. Գնահատի՛ր։ Ի՞նչ նշանակություն ուներ Կոմկուսի
քաղաքական մենաշնորհի վերացումը։

ՊԱՏՃԱՌ ԵՎ ՀԵՏԵՎԱՆՔ
• ԽՍՀՄ արտադրական միասնական ցանցի վերացման պատճառով Հայաստանում քիչ արտադրատեսակներ
կային, որ կարող էին մրցունակ լինել համաշխարհային շուկայում։ Որպես օրինակ կարելի է հիշատակել 1989 թ.
փակված և 1991 թ. վերագործարկված «Նաիրիտ» գործարանը։
Ի՞նչ էր ԽՍՀՄ արտադրական շղթան։ Կարո՞ղ ես պատկերացնել ու բացատրել դրա կառուցվածքը։ Ի՞նչ ես
կարծում՝ ինչո՞ւ այդ ցանցից առանձնացած երկրները արտադրատեսակների հարցում մրցունակության
խնդիր ունեին։ Արդյո՞ք այդպիսի տնտեսական կառուցվածքը ճիշտ կամ հարմար է որևէ պետության համար

ԽՍՀՄ արտադրական շղթան միասնական տնտեսական համակարգ էր, որտեղ տարբեր հանրապետություններ արտադրում էին ընդհանուր արտադրանքի տարբեր մասերը։ Երբ այդ կապերը քանդվեցին, երկրները կորցրին հումքը, շուկան ու տեխնոլոգիական կապերը, դրա համար մրցունակության խնդիր ունեցան։ Այսպիսի համակարգը հարմար է միայն այն դեպքում, երբ ամբողջ ցանցը միասնական է աշխատում, իսկ անկախ պետության համար վտանգավոր է, քանի որ կախվածություն է ստեղծում ուրիշներից։