Месяц: Февраль 2026

Մի՞թե վերջին պոետն եմ ես,
Վերջին երգիչն իմ երկրի,
Մա՞հն է արդյոք, թե նի՞նջը քեզ
Պատել, պայծառ Նաիրի։
     
Վտարանդի, երկրում աղոտ,
Լուսեղ, քեզ եմ երազում,
Եվ հնչում է, որպես աղոթք
Արքայական քո լեզուն։
     
Հնչում է միշտ խոր ու պայծառ,
Եվ խոցում է, և այրում,
Արդյոք բոցե վարդե՞րդ են վառ,
Թե՞ վերքերն իմ հրահրուն։
     
Ահով ահա կանչում եմ քեզ
Ցոլա, ցնորք Նաիրի՛, —
Մի՞թե վերջին պոետն եմ ես,
Վերջին երգիչն իմ երկրի…

1.  Ի՞նչ տրամադրություն է գերիշխում՝ հույս, ցավ, հավատ, վախ, այլ։ 

Բանաստեղծությունը գերիշխում է ցավ և կարոտ տրամադրությունը, քանի որ հեղինակը տառապում է իր հայրենիքի հանդեպ սիրուց։ Բայց նաև տալիս է հույսի տրամադրությունը, քանի որ հեղինակը հույս է ունենում, որ Հայաստանը կշարունակի ապրել:

2.  Ո՞ր նախադասությունը կարող ես համարել հռետորական հարց։ 

Մի՞թե վերջին պոետն եմ ես,
Վերջին երգիչն իմ երկրի…

3.  Բանաստեղծն իրեն վերջին պոետն է համարում․ դա հուսահատությո՞ւն է, թե՞ պատասխանատվություն։ 

Իմ կարծիքով դա պատասխանատվություն է, քանի որ Տերյանը չի լռում։ Եթե նույնիսկ իրեն վերջին պոետն է համարում, նա շարունակում է երգել իր երկրի մասին։ Դա ցույց է տալիս, որ նա զգում է պարտք իր հայրենիքի հանդեպ։

4. Գրի՛ր Նաիրի երկրի պատասխանը պոետին։ 

Ոչ դու վերջինը չես, Տերյան պոետ,
Քո ձայնը դեռ լեռներում է հնչում,
Քո բառերով ես շնչում եմ կրկին,
Քո երգով իմ սիրտն է զարթնում։

Քանի դու կաս ու երգում ես,
Ես կապրեմ ու կծաղկեմ,
Քո խոսքի մեջ, քո երազում
Նորից պայծառ ես կփայլեմ ։

5. Ինչպիսի՞ն է Նաիրին՝ ըստ այս բանաստեղծության։ 

Նաիրին այս բանաստեղծությունում զոհված է, թուլացած, մոռացված ու միայնակ:

————

ԳԱՐՆԱՆԱՄՈՒՏ

Քնքշաբույր ծաղկանց հրեղեն խաղով
Ժպտում են նորից անտառ ու ձորակ,
Եվ հեղեղները խոսուն-սառնորակ
Ողջունում են ինձ զվարթ ծիծաղով։

Զուգել ես նորից դաշտ, անտառ ու լեռ,
Գարո՜ւն, ամեն տեղ նոր կյանք ես վառել
Իմ սրտում էլ ես թևերըդ փռել,
Իմ հոգում էլ ես հրդեհել նոր սեր։

Եվ ահա կրկին զվարթ ու ջահել,
Դուրս ելա տխուր մենության բանտից.
Պայծառ աչքերըդ ողջունում են ինձ,
Եվ ես չեմ կարող իմ ճիչը պահել։

Բացել ես իմ դեմ ոսկեղեն հեռուն,
Ծաղկել ես սարո՛ւմ, անտառո՛ւմ, արտո՛ւմ,
Ուրիշ երգեր են հնչում իմ սրտում —
Ողջո՛ւյն քեզ, արև, ողջո՛ւյն քեզ, գարուն…

1. Ո՞ր բառերն ու արտահայտություններն են ցույց տալիս գարնան գալուստը։

Եվ հեղեղները խոսուն-սառնորակ
Ողջունում են ինձ զվարթ ծիծաղով։

Զուգել ես նորից դաշտ, անտառ ու լեռ,
Գարո՜ւն, ամեն տեղ նոր կյանք ես վառել

Պայծառ աչքերըդ ողջունում են ինձ,

Բացել ես իմ դեմ ոսկեղեն հեռուն,
Ծաղկել ես սարո՛ւմ, անտառո՛ւմ, արտո՛ւմ,

Ողջո՛ւյն քեզ, արև, ողջո՛ւյն քեզ, գարուն…

2.Ներկայացրո՛ւ բանաստեղծության քնարական հերոսի զգացումները, նաև առանձնացրո՛ւ այդ զգացումները նկարագրող տողերը։

Եվ ահա կրկին զվարթ ու ջահել,
Դուրս ելա տխուր մենության բանտից.

——

Հերոսը մինչև գարնան գալը ապրում էր տխրություն ու մենություն, և սպասում էր գարնան բերած նոր կյանքը:

3. Բացատրի՛ր ,,մենության բանտ,, արտահայտությունը։ 

Այս արտահայտությունը նշանակում է լինել աշխարհից կտրված, ապրելով միայնակ և տխուր։

4. Դո՛ւրս գրիր մակդիրներ։

Հրեղեն խաղ, պայծառ աչքեր:

5. Ինչո՞ւ է գարունը հաճախ ներկայացվում  նոր կյանքի և հույսի խորհրդանիշ։

Գարունը համարվում է որպես նոր կյանք, քանի որ բնությունը սկսում է զարթնել՝ ծաղկում են ծառերն ու բույսերը, ձյունը հալվում է, և արևը լույս ու ջերմություն է բերում։ Այն մեզ հիշեցնում է, թե կյանքը ինչ գեղեցիկ ու նոր սկիզբներ կարող է բերել։

6.Քո կարծիքով՝ բանաստեղծությունը ավելի շատ բնությա՞ն, թե՞ մարդու ներաշխարհի մասին է։ Հիմնավորի՛ր։

Իմ կարծիքով բանաստեղծությունը ավելի շատ բնության մասին է՝ թե ինչպես է գալիս գարունը և վերածնում բնությունը նոր կյանքի։ Իսկ երբ հեղինակը նույնպես նշեց իր ներաշխարհի մասին, դա պատահում է բոլոր մարդկանց համար՝ երբ նրանք հանդիպում են գարնան ուրախությունն ու գեղեցկությունը։

7. Կարո՞ղ է բնությունն ազդել մարդու հոգեվիճակի վրա։ 

Այո, բնությունը կարող է ազդել մարդու հոգեվիճակի վրա: Այն տալիս է մարդուն գեղեցիկ տեսք, անուշ բույրեր ու հանգստություն, և մարդկանց մեծ մասը դժվարությամբ կարող է ապրել առանց բնության ազդեցության ու գեղեցկության։

8. Բացատրի՛ր ահասկանալի բառերը։ 

Զուգել — զարդարել, սարքել

9. Բանաստեղծության  վերջին տողը փոխի՛ր՝ ոճը պահելով։ 

Ողջո՛ւյն քեզ, արև, ողջո՛ւյն քեզ, գարուն…

Ցտեսուցյո՛ւն ցուրտ ձմեռ, ողջո՛ւյն տաք գարուն:

Իմ խաղաղ երեկոն է հիմա

Իմ խաղաղ երեկոն է հիմա
Մեղմալույս, և՛ տըխուր, և՛ անուշ.
Քեզ երբեք սիրտըս չի մոռանա,
Իմ մաքո՛ւր, առաջին իմ անուրջ…

Տարիներ, տարիներ կըսահեն,
Կըմեռնեն երազները բոլոր —
Քո պա՛տկերը անեղծ կըպահեմ
Օրերում անհաստատ ու մոլոր։

Ե՛վ տանջանք, և՛ բեկում, և՛ թախիծ —
Սև օրեր ես դեռ շա՜տ կըտեսնեմ.
Անունըդ թող փարոս լինի ինձ
Սուտ կյանքի և դառը մահու դեմ…

1. Բացատրի՛ր բառերը՝ մեղմալույս, անուրջ, անեղծ, փարոս։

մեղմալույս — մեղմ լույս ունեցող

անուրջ — երազ

անեղծ — չվնասված

փարոս — լուսաշտարակ

2. Ի՞նչ հոգեվիճակ է արտահայտում ,,իմ խաղաղ երեկոն է,, արտահայտությունը։

արտահայտությունը ցույց է տալիս հանգիստ, լուռ և տխուր հոգեվիճակ։ Հերոսը մտածում է անցյալի մասին, հիշելով իր առաջին սերը:

3. Ըստ քեզ ՝ ո՞ւմ է դիմում հեղինակը։

Իմ կարծիքով բանաստեղծությունը ուղղված է հեղինակի առաջին սիրուն, քանի որ նա խոսում է իր առաջին անուրջի մասին և խոստանում է երբեք չմոռանալ նրան։

4. Մեկնաբանի՛ր այս քառատողը՝ 

Ե՛վ տանջանք, և՛ բեկում, և՛ թախիծ —
Սև օրեր ես դեռ շա՜տ կըտեսնեմ.
Անունըդ թող փարոս լինի ինձ
Սուտ կյանքի և դառը մահու դեմ…

Կարելի է մեկնաբանել այսպես՝ կարճ ու պարզ ձևով.

Այս քառատողում հեղինակը ասում է, որ իր կյանքում դեռ շատ դժվարություններ, ցավ և տխրություն է լինելու։ Սակայն նա ցանկանում է պահել սիրելիի անունը իր սրտում, որպեսզի այն լինի նրա համար փարոս՝ լույս ու ուղեցույց կյանքի դժվարությունների դեմ։

5. 4-5 նախադասությամբ ներկայացրո՛ւ բանաստեղծության բովանդակությունը, ասելիքը։ 

Հեղինակը ներկայացնում է իր խաղաղ, բայց մի փոքր տխուր երեկոն և հիշում է իր առաջին սերը։ Նա ասում է, որ տարիներ կանցնեն, երազները կփոխվեն, բայց այդ հիշողությունը չի մոռանա։ Հեղինակը հասկանում է, որ իր կյանքում դեռ շատ դժվարություններ ու սև օրեր կլինեն։ Սակայն սիրելիի անունը նրա համար կմնա լույս և ուժ, որը կօգնի հաղթահարել ամեն ինչ։

Իմ կարծիքով բանաստեղծության ասելիքն այն է, որ մաքուր և անկեղծ սերը կարող է մարդուն ուժ տալ նույնիսկ կյանքի ամենադժվար պահերին։

Առավոտ կանուխ-վաղ առավոտյան

Բաբուչ-հողաթափիկ

Գուկամ-գալիս եմ

Ընչի-ինչի

Թազա-նոր

Թավաքյալի-տարօրինակ

Թամբալ-ալարկոտ

Թավը չէ-չի հաշվվում

Լախանա-կաղամբ

Ծո-արա

Կեշտամ-գնում եմ

Կաղին-պնդուկ

Կոբալ-ձեռնափայտ

Կագալ-ընկույզ

Ձութ-ծամոն

Նաղդ-կանխիկ գումար

Պաղ-սառը

Սալամաթ-ամբողջական, ողջ-առողջ

Սայլուգ-գիժ

Սիլլա-ապտակ

Տագ-բազուկ

Փուռչուլուկ-գազար

Քյոշա-անկյուն

Քյալա-գլուխ

Դասարանական առաջադրանքներ՝ 283-ա,գ,ե;285-ա,գ,ե;286-ա,գ,ե,է;287-ա,գ,ե;

ա․-1, -2, -5, -7, -10, -14, -35, -70
P(-1)=-1+7-10+70=/0
P(-2)=-8+28-20+70=/0
P(-5)=/0
P(-7)=0
(x+7)(x^2+10)

գ․-1, -2, -5, -10, 1, 2, 5, 10
P(-1)=-2+10+2-10=0
(x+1)(2x^2+8x-10)

ա․Այո

գ․Այո

ե․Ոչ

ա․x=-5
x=7

գ․x^2=0
x=0

ե․x=5

է․3x=-12
x=-4
-x=-4
x=4

ա․D=25-4*1*4=9
x1=-5+3/2=-1
x2=-8/2=-4
(x+1)(x+4)=0

գ․D=225-4*1*44=49
x1=-15+7/2=-4
x2=-22/2=-11
(x+4)(x+11)=0

ե․x(x^2-1)=0
x=0
x^2=1
x=+-1

Լուսավորություն և կրթություն տարածելը եղել է մարդկության գլխավոր նպատակը դեռևս 16-րդ դարից։ Տարբեր վայրերում և տարբեր ժամանակներում այն տարբեր ձևերով է ստացվել՝ քիչ, շատ, կամ ընդհանրապես չի ստացվել։

Կամսարյանը կրթությունը նոր ավարտած երիտասարդ էր, որը մտածում էր, որ ուղղակի կրթությամբ հնարավոր է կրթել մարդկանց։ Նա չգիտեր թե ինչ վիճակում են գյուղը և այնտեղի բնակիչները, այդ պատճառով նրա մոտ ոչ մի բան չստացվեց։ Նա գյուղի կյանքը այդպիսին չէր պատկերացնում։ Ամենամեծ խնդիրը դա էր, եթե նա ամենասկզբից էլ իմանար թե գյուղում ինչպիսի իրավիճակ էր, կամ ավելի լավ կպատրաստվեր կամ ընդհանրապես չէր մտածի այդ ուղղությամբ։ Մյուս կողմից եղել է Մադրասի խմբակը, որը նույնիսկ Հայաստանում չէր, և այնտեղի մարդիկ նույնպես պատկերացում չունեին Հայաստանի իրավիճակի մասին, քանի որ նրանք Կամսարյանի պես սովորական մեծահարուստ էին, որոնք ուզում էին իրենց պետությանը օգնել։ Մադրասի խմբակը մեծ գործունեություններ էր պլանավորել իրագործելու, բայց նրանք միայն կարողացան գիրք գրել, որը իդեպ ուներ իր օգուտը։ Այո, նրանք չտարածեցին լուսավորությունը, չզարգացրեցին ռազմական կրթությունը, բայց նրանք արթնացրեցին և արթուն պահեցին հայերի միջի անկախ լինելու զգացողությունը։ Ոչ ոք չի կարող ասել, բայց գուցեև 1918 թվականին Հայաստանը չանկախանար, եթե Մադրասի խմբակը գոյություն չունենար։

Այսպսիով, կարող ենք ասել, որ Կամսարյանը և Մադրասի խմբակը ունեին գրեթե նույն նպատակները՝ օգնել հայրենիքին, Կամսարյանի մոտ դա հաստա չի ստացվել, իսկ Մադրասի խմբակի մոտ դա ստացվել է, բայց մի քիչ այլ ձև։ Նրանք պետք է օգնեին Հայաստանին անկախանալու, բայց ուղղակի կարողացան տարածել այդ գաղափարը, որը նույնպես շատ լավ է։

Դասարանական առաջադրանքներ՝  276; 279-ա,գ,ե,;280-ա,գ; 281-ա,գ,ե;283-ա,գ,ե

b

ա․4+14-5=13
Չի բաժանվում

գ․16-18+2=0
Բաժանվում է

ե․128-128=0
Բաժանվում է

ա․Ոչ

գ․բազմանդամ չի

ա․1, 5, -1, -5
P(1)=2-9-5=-12
P(5)=50-45-5=0
P(-1)=2+9-5=6
P(-5)=50+45-5=90
Պատ․՝ 5

գ․1, 2, -1, -2
P(1)=-1
P(2)=8-10+2=0
P(-1)=2+10+2=14
P(-2)=8+10+2=20
Պատ․՝ 2

ե․1, 2, 3, 6, -1, -2, -3, -6
P(1)=2-3-11+6=-10
P(2)=16-12-22+6<0
P(3)=54-27-33+6=0
P(6)=432-36-66+6=336
P(-1)=-2-3+11+6>0
P(-2)=-16-12+22+6=0
P(-3)=-54-27+33+6>0
Պատ․՝ 3, -2

Պատրաստվե՛ք դաս-քննարկման՝
Թեմա 6․Մարդու և քաղաքացու տնտեսական, սոցիալական և մշակութային իրավունքները․
ա/ Տնտեսական իրավունքներ
բ/ Սոցիալական իրավունքներ
գ/ Մշակութային իրավունքներ /էլ․ դասագիրք, էջ 118-131/
Նորմատիվային իրավական փաստաթղթերը՝ առարկայի ծրագրում․

Առաջադրանք
1․ Նշե՛ք սեփականության իրավունքի երեք իրավազորությունները։ Պարզաբանե՛ք դրանք մեկ-երկու օրինակով։

Տնօրինում-սեփականատերը կարող է որոշել գույքի հետագա ճակատագիրը՝ վաճառել, նվիրել, փոխանակել կամ կտակել այն։
Օրինակ՝ բնակարանը վաճառել, հեռախոսը նվիրել հարազատին կամ հողամասը փոխանցել ժառանգությամբ։

Տիրապետում-սեփականատերը իրավասու է փաստացի ունենալ և վերահսկել իր գույքը։
Օրինակ՝ մարդը կարող է ունենալ բնակարան, հողամաս կամ համակարգիչ և պահել դրանք իր մոտ։

Օգտագործում-սեփականատերը կարող է օգտվել իր գույքից և ստանալ դրանից օգտակար արդյունք։
Օրինակ՝ բնակարանում ապրել, մեքենան վարել կամ հողատարածքում բերք աճեցնել։

2․ Որքանո՞վ է այսօր մեր երկրում աշխատանքի ազատ ընտրության իրավունքը մարդկանց հնարավորություն տալիս ունենալու մասնագիտություն և զբաղմունք։

Այսօր յուրաքանչյուր մարդ իրավունք ունի ազատորեն ընտրելու իր մասնագիտությունը և աշխատանքի վայրը։ Օրենքը երաշխավորում է աշխատանքի ազատ ընտրության իրավունքը։ Սակայն իրական կյանքում այդ իրավունքի լիարժեք իրականացումը երբեմն բարդանում է տարբեր գործոններով՝ աշխատատեղերի սակավություն, մրցակցություն, պահանջվող փորձ կամ մասնագիտական հմտությունների պակաս։ Այդ պատճառով ոչ բոլոր մարդիկ կարողանում են աշխատել հենց իրենց նախընտրած ոլորտում։

3․ Եթե ընտանիքներին օգնելու նպատակով անչափահասները վաղ տարիքից ուսմանը զուգահեռ աշխատում են, արդյոք գործատուները պահպանու՞մ են անչափահաս երեխաների համար նախատեսված աշխատանքային իրավունքները։ Բերե՛ք ձեզ հայտնի օրինակներ /բլոգային աշխատանք/․

Օրենքով անչափահասները կարող են աշխատել միայն սահմանափակ ժամերով և անվտանգ պայմաններում։ Սակայն իրականում երբեմն նրանց ստիպում են աշխատել ավելի երկար կամ առանց պայմանագրի։ Օրինակ՝ ամռանը սրճարաններում աշխատող դեռահասները միշտ չէ, որ ստանում են լիարժեք հանգիստ կամ ժամանակին աշխատավարձ։

Թեմա 9. 

§ 18. Էլեկտրակն հոսանքի աշխատանքը և հզորությունը:

§ 17. ՋՈՈՒԼ-ԼԵՆՑԻ օրենքը: Շիկացման լամպ: Կարճ միացում: Ապահովիչներ:

1. Ի՞նչ է հոսանքի աշխատանքը: Ինչ բանաձևով են այն հաշվում: Հոսանքի աշխատանքի բանաձևը ձևակերպեք բառերով:

Հոսանքի աշխատանքը շղթաի որևէ տեղամասում հավասար է հոսանքի ուժի, լարման և այն ժամանակի արտադրյալին, որի ընթացքում այդ տեղամասով հոսանք է անցել։ A = IUt

2. Ո՞րն է աշխատանքի միավորը ՄՀ-ում:

Ջոուլ

3. Ո՞ր ֆիզիկական մեծություննեն անվանում էլեկտրական հոսանքի հզորություն: Ինչ բանաձևով են հաշվում հոսանքի հզորությունը: 

Հոսանքի հնարավորությունը հավասար է աշխատանքի հարաբերության այն ժամանակին, որի ընթացքում այդ աշխատանքը կատարվել է։ Էլեկտրատեխնիկայում հզորությունը նշանակում են ՝ P տառով։ P = A/t

4. Հզորության ի՞նչ միավորներ գիտեք: Ինչպես են առնչվում այդ միավորները վատտին:

Հզորության միավորներն են ՝ կՎտ, ՄՎտ, մՎտ և այլն:

1 կՎտ = 1000 Վտ

1 ՄՎտ = 1000000 Վտ

1 մՎտ = 0,001 Վտ

5. Ո՞րն է հոսանքի աշխատանքի ոչ համակարգային միավորը: Գրել այդ միավորի և ջոուլի կապն արտահայտող հավասարությունը:

1 կՎտժ = 1000 Վտ * 3600 վ = 3600000 Վտվ = 3,6ՄՋ

6. Ի՞նչ փորձով կարելի է համոզվել, որ միևնույն հոսանքի ուժի դեպքում հաղորդչում անջատվող ջերմաքանակը համեմատական է հաղորդչի դիմադրությանը:

7. Ի՞նչ բանաձևով են հաշվում հոսանքակիր հաղորդչում անջատվող ջերմաքանակը: Գրել բանաձևը:

Q = I² Rt

8. Ձևակերպել Ջոուլ- Լենցի օրենքը:

Ջոուլ—Լենցի օրենք, էլեկտրական հոսանքի ջերմային ազդեցությունը բնութագրող օրենք։ Որոշում է ջերմության այն քանակը (ջոուլյան ջերմություն Q), որն անջատվում է հաղորդիչում էլեկտրական հոսանք անցնելիս։ Q-ն համեմատական է հաղորդիչի դիմադրությանը (R), շղթայում հոսանքի ուժի (I) քառակուսուն և հոսանքի անցման ժամանակին (t)․

9. Բացատրեք, թե ինչո՞ւ է տաքանում հաղորդիչը, երբ նրա միջով հոսանք է անցնում:

Ազատ էլեկտրոնները որոշակի երևույթների հետևանքով իրենց կինետիկ էներգիան փոխանցում են մետաղի իոններին և վերջինները սկսում են ավիլի ուժեղ տատանվել և հետևաբար տաքանալ:

10. Ինչպիսի՞ն է շիկացման լամպի կառուցվածքը:

Պարուրաձև շիկացման թելիկի վրա ամրացված են երկու հատ մետաղե ձողիկ, որոնք իջնում և մտնում են ապակե ոտիկի մեջ և անցնում նրանով դեպի լամպակոթի մետաղ մասերին: Լամպակոթին ամրացված է ապակե բալոնը, որից օդը հանվում կամ լցվում է ըստ նրա միջով անցնող հոսանքի հզորության: Այս ամենը իացվում է հոսանքին և լամպը աշխատում է:

Սիրելի սովորողներ, խնդրում եմ ներբեռնել դասագիրքը:

Առաջադրանք 1

Խորհրդային Հայաստանի տարածքային և սահմանային խնդիրները:/Էջ 82

ԱՆՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Բացատրի՛ր և բնութագրի՛ր
Ա. Բեկզադյան-Հայ խորհրդային գործիչ։ Նա առաջարկում էր, որ սահմանները որոշվեն բնակչության ազգությամբ
Բ. Մդիվանի-Խորհրդային կուսակցական գործիչ։
Մասնակցել է Կովկասում սահմանների հարցերի քննարկմանը։
Ինքնավար Սյունիք-Զանգեզուրը, որը ժամանակավորապես հայտարարեց իրեն ինքնուրույն,
որ չանցնի բոլշևիկների կամ թշնամիների ձեռքը։
Լեռնահայաստան-Ինքնավար Սյունիքի նոր անունը։
Գ. Նժդեհ-Հայ մեծ զինվոր և առաջնորդ։ Նրա շնորհիվ Զանգեզուրը մնաց Հայաստանին։
Ս. Վրացյան-Հայ քաղաքական գործիչ։ Եղել է Լեռնահայաստանի վարչապետը։
Ա. Մռավան-Խորհրդային Հայաստանի արտաքին գործերի ղեկավար։ Պետք է պաշտպաներ Հայաստանի շահերը, բայց չկարողացավ։
Ս. Կասյան-Խորհրդային գործիչ Հայաստանում։ Մասնակցել է խորհրդային իշխանության հաստատմանը։
Ռ. Հորն-Բրիտանացի ներկայացուցիչ։
«Եղբայրության և բարեկամության» պայմանագիր-Պայմանագիր Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև։ Դրանով Թուրքիան ստացավ հայկական հողեր։
«Սրտագին և անկեղծ բարեկամության» պայմանագիր-Նախագիծ, որը նույնպես աջակցում էր
թուրք-ռուսական համագործակցությանը Հայաստանի հաշվին։
Ազգային ուխտ-Թուրքիայի ծրագիր, որի նպատակներ պահել և ընդլայնել թուրքական տարածքները։
Յ. Գանեցկի-Խորհրդային Ռուսաստանի ներկայացուցիչ։ Մասնակցել է Կարսի բանակցություններին։
Ք. Կարաբեքիր-Թուրք գեներալ։ Նա մերժեց հայկական բոլոր պահանջները Կարսի պայմանագրում։

ՀԻՄՆԱԿԱՆ
ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ
ա. Ներկայացրո՛ւ։ Ինչպե՞ս կարգավորվեցին Վրաստանի, Ադրբեջանի ու Թուրքիայի հետ Հայաստանի տարածքային ու սահմանային հարցերը: Ի՞նչ
ընթացք ունեցավ Գ. Նժդեհի պայքարը Սյունիքում:
Ջավախքը անցավ Վրաստանին։ Լեռնային Ղարաբաղն ու Նախիջևանը հանձնվեցին Ադրբեջանին։ Թուրքիայի հետ սահմանները որոշվեցին Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերով, որոնց արդյունքում Թուրքիան ստացավ Կարսի շրջանը։ Սյունիքում Գարեգին Նժդեհը պայքարեց տարածքային զիջումների դեմ և իր պայքարի շնորհիվ Զանգեզուրը մնաց Հայաստանի տարածքում։

բ. Բացատրի՛ր: Ի՞նչ դիքորոշում ունեին և ի՞նչ հիմնավորումներ էին առաջ քաշում ­Հայաստանը,
Ադրբեջանը, Թուրքիան և Վրաստանը իրենց տարածքային ու սահմանային հավակնությունները
ներկայացնելիս:
Հայաստանը պահանջում էր, որ սահմանները որոշվեն բնակչության ազգությամբ, քանի որ վիճելի տարածքներում մեծամասնությունը հայեր էին։ Ադրբեջանը և Վրաստանը ձգտում էին պահել կամ ընդլայնել իրենց տարածքները՝ անտեսելով բնակչության կազմը։ Թուրքիան իր պահանջները հիմնավորում էր Ազգային ուխտով և փորձում էր վերականգնել իր ազդեցությունը։ Այս բոլոր պետությունները իրենց շահերը պաշտպանեցին Հայաստանի հաշվին։

գ. Վերլուծի՛ր: Հայերի հաշվին զիջումեր կատարելը
օգնե՞ց Արևելքում հեղափոխություն տարածելուն:
Հայերի հաշվին զիջումներ կատարելը չօգնեց Արևելքում հեղափոխություն տարածելուն։ Այդ զիջումները միայն թուլացրին Հայաստանը և ստեղծեցին երկարատև հակասություններ տարածաշրջանում, որոնք հետագայում դարձան նոր հակամարտությունների պատճառ։

Ա2 ՔՆՆԱԴԱՏԱԿԱՆ
ՄՏԱԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ
1. Ճանաչի՛ր ազդեցությունը: Ի՞նչ ազդեցություն ունեցան
1920-1930-ական թվականները անկախ Հայաստանի
Հանրապետության արտաքին քաղաքական օրակարգի ձևավորման վրա:
1920–1930-ական թվականները մեծ ազդեցություն ունեցան Հայաստանի արտաքին քաղաքական օրակարգի վրա, քանի որ այդ ժամանակ Հայաստանը կորցրեց անկախությունը և դարձավ խորհրդային հանրապետություն։ Արտաքին քաղաքական որոշումները այլևս ինքնուրույն չէին ընդունվում, այլ անում էր Խորհրդային Ռուսաստանը։

2. Ընդհանրացո՛ւ: Ի՞նչ գործոններով էին պայմանավորված Հայաստանի հաշվին Վրաստանին, Ադրբեջանին
և Թուրքիային կատարված տարածքային զիջումերը:
Հայաստանի հաշվին տարածքային զիջումները պայմանավորված էին մի քանի գործոններով։ Հայաստանը թույլ էր ռազմական և քաղաքական առումով, իսկ բոլշևիկյան իշխանությունը պատրաստ էր զիջումների՝ հանուն սեփական շահերի։ Խորհրդային Ռուսաստանը ցանկանում էր բարեկամական հարաբերություններ հաստատել Թուրքիայի, Ադրբեջանի և Վրաստանի հետ և այդ նպատակով անտեսում էր հայկական շահերը։

3 . Գն ահ ատի՛ր։ Ի՞նչ դերակատարություն է ունեցել
Խորհրդային Ռուսաստանը Հայաստանի տարածքային և սահմանային հարցերի կարգավորման խնդրում:
Ի՞նչ դեր է ունեցել Գ. Նժդեհի գլխավորած պայքարը
Զանգեզուրը Հայաստանի կազմում մնալու հարցում:
Խորհրդային Ռուսաստանը վճռորոշ դեր ունեցավ Հայաստանի տարածքային և սահմանային հարցերում՝ հիմնականում դրանք լուծելով Հայաստանի վնասով։ Նրա նախաձեռնությամբ ընդունվեցին պայմանագրեր, որոնցով հայկական տարածքներ հանձնվեցին հարևան պետություններին։ Միևնույն ժամանակ Գարեգին Նժդեհի գլխավորած պայքարը մեծ դեր խաղաց Զանգեզուրը Հայաստանի կազմում պահելու գործում, քանի որ նրա զինված և քաղաքական դիմադրությունը ստիպեց բոլշևիկներին հաշվի նստել այդ տարածքի հետ։

Առաջադրանք 2

Հայկական հարցը Լոնդոնի և Լոզանի խորհրդաժողովներում

ԱՆՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Բացատրի՛ր և բնութագրի՛ր

• Հայկական հարց • Փարիզի վեհաժողով • Լոնդոնի և Լոզանի խորհրդաժողովեր • Վ. Ուիլսոն • Ու. Հարդինգ
• Ազգային օջախ • Պ. Նուբար • Ա. Ահարոնյան • Ազգային պատվիրակություն.

ՀԻՄՆԱԿԱՆ
ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ
ա. Ներկայացրո՛ւ։ Ինչու՞ հրավիրվեցին և ի՞նչ ընթացք ունեցան Լոնդոնի և Լոզանի խորհրդաժողովերը:
բ. Բացատրի՛ր: Ինչու՞ Սևրի պայմանագրով նախատեսված Հայաստանի ստեղծման հարցը վերածվեց հայերին Ազգային օջախ տրամադրելու խնդրի:
գ. Վերլուծի՛ր: Ինչու՞ և ինչպե՞ս պատերազմում պարտված
Թուրքիան կարողացավ հաղթանակած դուրս գալ Լոզանի խորհրդաժողովից:
Ա2 ՔՆՆԱԴԱՏԱԿԱՆ
ՄՏԱԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

1. Ճանաչի՛ր ազդեցությունը: Ի՞նչ ազդեցություն
   ունեցավ Լոզանի խորհրդաժողովը Հայկական
   հարցի և հայ գաղթականների սփյուռքայնացման գործում:
2. Գնահատի՛ր։ Ինչու՞ և ի՞նչ դիրքորոշում էին որդեգրել խորհրդաժողովների մասնակից տերությունները Հայկական հարցում:

Իմ կյանքում սպորտը շատ ավելի մեծ դեր ունի, քան արվեստը։ Ես երբեք առանձնապես հետաքրքրված չեմ եղել արվեստով, բայց սպորտը միշտ եղել է այն, ինչ ես իսկապես սիրում և գնահատում եմ։

Սպորտը օգնում է ինձ մնալ ակտիվ, առողջ և կենտրոնացած։ Երբ ես զբաղվում եմ սպորտով, ինձ մոտիվացված և էներգիայով լի եմ զգում։ Այն ինձ սովորեցնում է կարևոր հատկություններ, ինչպիսիք են կարգապահությունը, պատասխանատվությունը և թիմային աշխատանքը։ Սպորտի միջոցով ես սովորել եմ հաղթահարել դժվարությունները, ինձ առաջ մղել և երբեք հեշտությամբ չհանձնվել։ Ֆիզիկական ակտիվությունը նաև օգնում է մաքրել միտքս և նվազեցնել սթրեսը։ Արվեստը, մյուս կողմից, այն ոլորտը չէ, որով ես շատ եմ հետաքրքրվում։ Ես հարգում եմ արվեստը և հասկանում եմ, որ այն կարևոր է շատ մարդկանց համար, բայց անձամբ ինձ չի գրավում։ Ինձ համար սպորտը ավելի արդյունավետ միջոց է ինքնավստահություն և բնավորություն ձևավորելու համար։

Ընդհանուր առմամբ, սպորտը մեծ ազդեցություն ունի իմ կյանքի վրա, մինչդեռ արվեստը՝ շատ փոքր։ Սպորտը օգնում է ձևավորել, թե ով եմ ես, և պատրաստում է ինձ ապագայի մարտահրավերներին։ Այն սովորեցնում է դասեր, որոնք, իմ կարծիքով, կարևոր են հաջողության համար՝ հաստատակամություն, թիմային աշխատանք և ինքնակարգապահություն։ Իսկ արվեստը իմ կարծիքով, բացի հաճույքից այլ բան չի տալիս մարդուն, ի տարբերություն սպորտի։

In my life, sports play a much bigger role than arts. I have never been very interested in arts, but sports have always been something I truly enjoy and value.

Sports help me stay active, healthy, and focused. When I play sports, I feel motivated and full of energy. They teach me important qualities such as discipline, responsibility, and teamwork. Through sports, I have learned how to push myself, deal with challenges, and never give up easily. Physical activity also helps me clear my mind and reduce stress, especially after a long day at school. Arts, on the other hand, are not something I am very interested in. I respect art and understand that it is important for many people, but it does not attract me personally. I find that I express myself better through action rather than creativity like drawing or music. For me, sports are a more effective way to build confidence and character.

Overall, sports have a strong influence on my life, while arts play only a small role. Sports help shape who I am and prepare me for challenges in the future. They teach lessons that I believe are essential for success, such as perseverance, teamwork, and self-control.