Դավիթ Հովհաննիսյանի ուսումնական բլոգ

Դասարանական առաջադրանքներ՝ 209-ա,գ,;210-ա,գ,;211-ա,գ,ե;է; 212-ա,գ,ե

ա․3x^2-5x+2>0
D=1
x1=1
x2=2/3
(− ∞,​ ​ 2 / 3 ​)​ ∪ ​(1,​+ ∞)

գ․5x^2+9x+4>_0
D=1
x1=-4/5
x2=-1
(− ∞,​− 1] ∪ ​[− ​ 4 / 5 ​ , ​+ ∞)

ա․x^2+3x+2>_0
D=1
x1=-1
x2=-2
(− ∞, − 2]​ ∪ ​[− 1,​+ ∞)

գ․5x^2+8x-3<0
D=124
x1=-4+✓31/5
x2=-4-✓31/5

ա․(x-3)(x-5)>0
x^2-5x-3x+15>0
x^2-8x+15>0

գ․(x+5)(x-1)>_0
x^2-x+5x-5>_0
x^2+4x-5>_0

ե․(x+0)(x-7)>_0
x^2-7x>_0

է․(x-2,5)(x-7)<_0
x^2-7x-2,5x+17,5<_0
x^2-9,5x+17,5<_0

1. Приём «говорящие имена и фамилии». Как живётся герою с таким именем?
   Фамилия Башмачкин отсылает к «башмаку» — чему-то маленькому, незначительному. Имя Акакий Акакиевич звучит смешно и нелепо. Такое имя как будто заранее «обрекает» героя на смешное и незаметное существование, и окружающие относятся к нему свысока.
2. Как к Акакию Акакиевичу Башмачкину относятся сослуживцы?
   По-детски дразнят, смеются, издеваются.
3. Каково авторское отношение к герою?
   Автор одновременно иронизирует и глубоко сочувствует.
4. На какие жертвы идёт герой ради приобретения новой шинели?
   Экономит на всем что можно.
5. Какие перемены в жизнь героя вносит новая шинель?
   Он впервые чувствует уважение, радость и внимание от окружающих.
6. Опишите петербургскую площадь, на которой ограбили Акакия Акакиевича. В чем заключается особый драматизм этой ситуации?
   Пустая, тёмная площадь усиливает трагедию: героя лишают единственной радости.
7. Как в повести нарисован групповой портрет петербургского чиновничества?
   Это равнодушная толпа, озабоченная чинами, а не людьми.
8. К кому обращается Акакий Акакиевич за  помощью? Почему  чиновники не  спешат  помочь Башмачкину?
   Он идёт к «значительному лицу», но чиновники пренебрегают им из-за его низкого положения.
9. Каким же вы увидели «значительное  лицо»?
   Высокомерным, пустым человеком, скрывающимся за важностью чина.
10. Финал повести. Кого «наказывает»  призрак Башмачкина? Почему?
    Он пугает тех, кто обидел его при жизни, особенно значительное лицо
11. Зачем автор в реалистическом произведении использует элементы фантастики?
    Чтобы показать недоступность справедливости в реальной жизни.
12. Какие чувства у читателя вызывает герой? Когда вы смеялись, а когда сочувствовали ему?
    Сначала смешит своей странностью, а потом вызывает глубокое сочувствие и жалость.

Вопросы для обсуждения по повести Н.В. Гоголя «Шинель»

1. Назовите главного героя повести «Шинель».

Акакий Акакиевич Башмачкин.

2. Как было дано ему имя? Что оно обозначает?

Имя и фамилия подчёркивают его малозначительность и комичность.

3. Где служил главный герой повести? Назовите его должность.

В Петербурге, канцелярист.

4. Что обозначает фамилия героя?

«Башмачкин» показывает его скромность и ничтожность.

5. Как он относился к своей службе?

Он был исполнительным, усердным и скромным.

6. Как относятся к Акакию Акакиевичу его сослуживцы? Какие чувства вызвал у вас этот фрагмент из текста?

Смех и насмешки; вызывает жалость и сочувствие.

7. Какое сравнение использует Гоголь, чтобы показать унизительность положения этого человека?

Сравнивает его с насекомым или тенью в канцелярии.

8. Каким образом Н.В. Гоголь показывает на страницах повести обезличенность главного героя?

Через одинаковые дни, отсутствие личной жизни и внимания коллег.

9. Что вы можете сказать об особенностях речи Акакия Акакиевича?

Он говорит коротко, робко, повторяет слова и фразы.

10. Какое событие нарушило привычную жизнь Башмачкина?

Старая шинель износилась, и он решил купить новую.

11. Как вы считаете, приобретение новой шинели – это роскошь или жизненная необходимость для героя повести?

Это жизненная необходимость, а не роскошь.

12. Отчего ещё пришлось отказаться Акакию Акакиевичу ради покупки новой шинели?

От еды, чая, свечей и личного комфорта.

13. Как изменилась жизнь героя, носившего «в мыслях своих вечную идею будущей шинели»?

Он стал мечтать и радоваться будущей шинели, жизнь приобрела смысл.

14. Какие перемены в жизнь героя вносит появление новой шинели?

Уважение сослуживцев, радость, уверенность и внимание окружающих.

15. Что происходит с Акакием Акакиевичем после кражи шинели?

Он опустошён, заболевает и теряет смысл жизни.

16. Что он предпринимает, чтобы вернуть шинель?

Обращается к чиновникам и «значительному лицу» с просьбой о помощи.

17. Помог ли ему частный пристав? Каков был следующий шаг в попытке быть услышанным?

Нет, пристав не помог; он идёт к важному чиновнику.

18. Почему автор вводит элементы фантастики в финале повести «Шинель»?

Чтобы показать позднюю справедливость и наказание жестоких людей.

19. Скажите, по вашему мнению, Акакий Акакиевич — «бедный чиновник» или «бедный человек»?

Он и бедный чиновник, и бедный человек, не защищён ни материально, ни духовно.

Тема и идея

В повести затрагивается несколько остросоциальных и психологических тем:

Судьба маленького человека — главная тема произведения, связанная с Акакием Акакиевичем Башмачкиным, трагизм судьбы которого заключается в его положении в обществе, слабости и незащищенности.

Сострадание и любовь к ближнему — именно этого не хватало главному герою, ему нужна была не шинель, а поддержка и помощь.

Равнодушие и эгоизм в повести проявляют окружающие Башмачкина люди.

Безнравственность — и в факте грабежа, и в отношении общества к Башмачкину.

Мечта — Башмачкин экономил на всем ради шинели, говорил о ней с упоением, все его силы были направлены на достижение этой материальной мечты.

Возмездие — призрак Башмачкина срывает шинель со «значительного лица».

Проблемы
В повести обозначены следующие социальные, нравственно-психологические проблемы:

выбор между материальными и духовными ценностями;

важность гуманизма;

равнодушие и черствость общества;

крайняя бедность, самоограничение;

социальное неравенство.

Башмачкин, скромный и добрый, сталкивается с несправедливостью и отсутствием поддержки со стороны других людей. Это социально-бытовой конфликт, который показывает неравенство и жестокость мира.

Особенности композиции
Источник — Онлайн школа Skysmart: https://skysmart.ru/articles/literature/gogol-shinel

§12.Էլեկտրական դիմադրություն: Օհմի օրենքը շղթայի տեղամասի    համար:

1. Ինչպե՞ս են կապված տրված հաղորդչում հոսանքի ուժի և լարման արժեքները:

Հաղորդչում հոսանքի ուժի արժեքը ուղիղ համեմատական է լարման արժեքին։

2. Ինչպե՞ս է սահմանվում հաղորդչի էլեկտրական դիմադրությունը:

Հաղորդչում լարման և հոսանքի ուժի հարաբերությունն անվանում են էլեկտրական դիմադրություն։

3. Ինչպիսի՞ն է տարբեր հաղորդիչներում հոսանքի ուժի արժեքների և այդ հաղորդիչների դիմադրությունների կապը նույն լարման դեպքում:

Միևնույն լարման դեպքում տարբեր հաղորդիչներում հոսանքի ուժի արժեքները հակադարձ համեմատական են այդ հաղորդիչների դիմադրություների արժեքներին։

4. Ինչպե՞ս է սահմանվում հաղորդչի էլեկտրական դիմադրության միավորը՝ օհմը: Էլեկտրական դիմադրության ուրիշ ի՞նչ միավորներ գիտեք:

1 կՕմ = 1000 Oմ — կիլոՕհմ

1 ՄՕմ =1000000 Օմ — ՄեգաՕմ

5. Կախված է արդյոք հաղորդչի դիմադրությունը նրա ծայրերին կիրառված լարումից: Իսկ հաղորդչում հոսանքի ուժից: Պատասխանը հիմնավորեք:

Համաձայն Օհմի օրենքի՝ I=U/R, Դիմադրությունը ուղիղ համեմատական է հոսանքի լարմանը և հակադարձ համեատական հոսանքի ուժին ՝ R=U/I:Հետևաբար , հաղորդչի դիմադրությունը կախված է նրա ծայրերին կիրառված լարումից և հաղորդչում հոսանքի ուժից։

6. Ձևակերպեք Օհմի օրենքը: Օհմի օրենքից որոշեք շղթայի տեղամասում լարումը՝ արտահայտված հոսանքի ուժով և դիմադրությամբ:

Շղթայի տեղամասում հոսանքի ուժն ուղիղ համեմատական է տեղամասի ծայրերին կիրառված լարմանը և հակարդարձ համեմատական այդ տեղամասի դիմադրությանը։

U=I*R

7. Ի՞նչ տեսք ունի հաղորդչում հոսանքի ուժի կախումը հաղորդչի հայրերին կիրառված լարումից պատկերող գրաֆիկը:

Հայոց եկեղեցին հանրապետության փուլում/ էջ 54 պատմել/

ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ
ա. Ներկայացրո՛ւ։ Ուրվագծի՛ր եկեղեցու գործունեությունը ՀՀ գոյության
շրջանում:
բ. Բացատրի՛ր։ Որպես առանձին կառույց՝ եկեղեցու և պետության միջև
ի՞նչ խնդիրներ էին առաջացել
Պետության եկեղեցու որոշ հողամասեր տալիս էր բնակիչներին, ինչի հետ եկեղեցին համաձայն չէր։
գ. Վերլուծի՛ր։ Ի՞նչ քաղաքական, կրոնական և կրթամշակութային խնդիրների էր անդրադառնում դաշնագրի նախագիծը։

Նախագիծը պահանջում էր Էջմիածնի և եկեղեցական տարածքների քաղաքական ինքնավարություն և սեփական վարչական մարմիններ։ Կրոնական առումով այն ցանկանում էր, որ եկեղեցին ունենա անկախություն իր ներքին գործերում՝ առանց պետական վերահսկողության։ Կրթամշակութային հատվածում նշվում էր հոգևոր կրթության վերահսկումը, ճեմարանի գործունեության վերականգնումը և եկեղեցու դերակատարումը ազգային մշակութային կյանքում։

ՔՆՆԱԴԱՏԱԿԱՆ ՄՏԱԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ
1. Գնահատի՛ր: Ի՞նչ դեր է կատարել եկեղեցին ՀՀ ներքին կյանքում:

Եկեղեցին ՀՀ-ի ներքին կյանքում մեծ և կարևոր դեր է կատարել, քանի որ այն օգնել պետությանը ամեն ձև ինչպես կարող էր, նույնիսկ իր տարածքները անվճար տրամադրել է որբանոցներին և հիվանդանոցներին։

Սոցիալ-տնտեսական դրությունը/էջ 55-56-ը պատմել/

ԱՆՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Բացատրի՛ր և բնութագրի՛ր
Հ. Քաջազնունի-եղել է ՀՀ-ի վարչապետ
Ամերկոմ-Ամերկոմը ամերիկյան կոմիտե էր, որի օգնությամբ հայ որբերի մեծ մասը գտնվում էին խնամքի տակ։

ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ
ա. Ներկայացրո՛ւ։ Նկարագրի՛ր ՀՀ սոցիալ-տնտեսական աղետալի վիճակը և կառավարության ձեռնարկած քայլերն այդ ուղղությամբ:
Նոր անկախացած երկրի վիճակը վատ էր, քանի որ հիգիենայի հետ կային խնդիրներ, ինչպես նաև տիրում էր սով, ինչից մահացել են շուրջ 150-180 հազար հայ։ Կառավարությունը սովի դեմ պայքարելու համար օգնություն է ուզել այլ երկրներից, այսինքն այլ երկրներից ուտելիքի պաշարներ է ուզել։
բ. Բացատրի՛ր։ Ի՞նչ գործոններով էր պայմանավորված ՀՀ սոցիալ-տնտեսական ծանր կացությունը:
Ի՞նչ նշանակություն ունեցավ ամերիկ­յան օգնությունը ՀՀ սոցիալ-տնտեսական կյանքում:
Հիմնական գործոնները ուրիշ երկների կողմից ճնշումներ և այն, որ Հայաստանը նոր էր անկախացել, այսինքն բոլորը անփորձ էին, չգիտեին ինչ անեին։ Ամերիկայի սննդի պաշարի տալը և Ամերկոմի կողմից որբերի խնամքը շատ կարևոր էին հայերի համար, քանի որ նրանք օգնեցին լուծել ամենամեծ խնդիրները՝ սովն ու որբերը։

ՔՆՆԱԴԱՏԱԿԱՆ ՄՏԱԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ
1. Ճանաչի՛ր ազդեցությունը։ Քո պատկերացում­ների համաձայն՝ ի՞նչ ընդհանրություններ և տարբերություններ կան Առաջին հանրապետության և 1990-ական թթ. սոցիալ-տնտեսական իրավիճակների միջև:
Ընդհանրությունները նրանք են, որ երկուսն էլ եղել են շատ ծանր իրավիճակներում՝ սով, աղքատություն և այլն։
2. Ընդհանրացո՛ւ։ Ինչպե՞ս կբնութագրես կառավարության քաղաքականությունը տնտեսության ոլորտներում:

Առաջադրանք 2

Հայաստանի Հանրապետության արտաքին քաղաքականության ձևավորումը: Բաթումի պայմանագրի վերանայման/էջ 57 պատմել/

ԱՆՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Բացատրի՛ր և բնութագրի՛ր
• Հ. Օհանջանյան • Ա. Ահարոնյան • Անտանտ • Ազգերի լիգա • Գերմանիա • Մեծ Բրիտանիա

Հ․ Օհանջանյան-Հայկական պատվիրակության անդամ, զբաղվել է Հայաստանի շահերի ներկայացմամբ Բեռլինում և Կ.Պոլսում:

Ա. Ահարոնյան-Հայկական պատվիրակության անդամ, զբաղվել է Հայաստանի շահերի ներկայացմամբ Բեռլինում և Կ.Պոլսում:

Անտանտ-Երկրորդ աշխարհամարտի ընթացքում ձևավորված պատերազմական կողմ, որի մեջ կային Ֆրանսիան, Մեծ Բրիտանիան և Ռուսաստանը։ Անտանտը հետագայում աջակցություն ցուցաբերեց հայ ժողովրդին։

Գերմանիա – Երկիր, որտեղ հայկական պատվիրականները փորձում էին ապահովել Հայաստանի համար աջակցություն։

Մեծ Բրիտանիա-

ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ
ա. Ներկայացրո՛ւ։ Որո՞նք էին ՀՀ արտաքին քաղաքականության հիմնական ուղղությունները: Ինչպիսի՞
հարաբերություններ է ձևավորում ՀՀ-ն Թուրքիայի և
Քառյակ միության մյուս պետությունների հետ:
ՀՀ արտաքին քաղաքականության հիմնական ուղղությունները նրանք էին, որ պահպանեն ՀՀ-ի անկախությունը, տարածքների ընդլայնումը, ժողովրդի կյանքի ապահովումը և դաշնակիցներ գտնելը։ ՀՀ-ն փորձում է ձևավորել բարեկամություն այդ երկների հետ։
բ. Բացատրի՛ր։ Ի՞նչ կարգավիճակ ուներ ՀՀ-ն, ո՞ր պետություններն էին ճանաչել նրան:
1919–1920 թթ. Հայաստանի Հանրապետությունը ճանաչվում էր Անտանտի Գերագույն խորհրդի և ԱՄՆ–ի կողմից, իսկ դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատվել են շուրջ 40 երկրների հետ:
գ. Վերլուծի՛ր։ Ինչո՞վ էր պայմանավորված ՀՀ նկատմամբ Անտանտի դրական վերաբերմունքը
Ինձ թվում է այն, որ ՀՀ-ն վատ հարաբերություններում էր Թուրքիայի հետ։ Անտանտը նույնպես վատ հարաբերություններ ուներ Թուրքիայի հետ, և Անտանտը Հայաստանին աջակցելով թուլացնում էր Թուրքիայի ազդեցությունը։

ՔՆՆԱԴԱՏԱԿԱՆ ՄՏԱԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ
1. Գնահատի՛ր: Ի՞նչ ընդհանրություններ կան 1918 թ.
ՀՀ-Թուրքիա և ներկայիս Հայաստան-Թուրքիա հարաբերությունների միջև:
հարցը

Ընդհանրությունները նրանք են, որ երկու ժամանակաշրջանում էլ երկու պետությունների հարաբերություներն էլ եղել են լարված։

Բայազետի հերոսական պաշտպանությունը և անհատի դերը այդ պաշտպանության ժամանակ

Դասարանական առաջադրանքներ՝ 204-ա,գ,ե;205-ա,գ,ե;206-ա,գ,ե; 207-ա,գ,ե

ա․D=16
x1=5
x2=1
x=(− ∞,​1)​ ∪ ​(5, + ∞)

գ․D=36
x1=-1
x2=-3
x=[​− 3,​− 1]

ե․D=25
x1=1
x2=-4
x=(​− 4, 1 )

ա․D=64
x1=1
x2=-7
x=(− ∞,​− 7)​ ∪ ​( 1,​+ ∞​

ա․x=6
x=-9
x=(​​−9, 6 )

գ․x=5
x=-1
(− ∞,​− 1]​ ∪ ​[5,​+ ∞)

ե․x=√ 3
x=-8
(− ∞, − 8)​ ∪ ​( √ 3 ​,​+ ∞)

Աշխատանք տանը

Քրոմոսոմներ, գեներ, կարիոտիպ։Էջ 30-31

ԹԵՍՏ 1

1. Գենը ինչի՞ միավոր է․
ա) Քրոմոսոմի սպիտակուցային հատված
բ) Ժառանգական տեղեկատվության միավոր
գ) Միտոզի փուլ
դ) Ռիբոսոմի կառուցվածքային միավոր

---

ԹԵՍՏ 2

2. Մարդու սոմատիկ բջիջներում որք՞ան քրոմոսոմ կա:
ա) 23
բ) 24
գ) 46
դ) 48

---

ԹԵՍՏ 3

3. Ինչպե՞ս է կոչվում մարդու քրոմոսոմների ամբողջական հավաքը, դասավորված ըստ չափի և կառուցվածքի:
ա) Գենոմ
բ) Կարիոտիպ
գ) Գենոտիպ
դ) Ֆենոտիպ

---

ԹԵՍՏ 4

4. Ո՞ր տեսակի քրոմոսոմներն են որոշում անձի սեռը:
ա) Սոմատիկ քրոմոսոմներ
բ) Ավտոսոմներ
գ) Սեռական քրոմոսոմներ
դ) Միտոխոնդրիալ քրոմոսոմներ

---

ԹԵՍՏ 5

5. Գենի տարբեր ձևերը, որոնք պայմանավորում են հատկանիշների տարբեր դրսևորումներ, կոչվում են․
ա) Կարիոտիպեր
բ) Ալելներ
գ) Հոմոլոգներ
դ) Մուտագեններ

Լրացուցիչ/տնային աշխատանք

10-16.11.2025

Դո՛ւրս գրիր բայեր և որոշիր, թե որ խոնարհման են։ 

Ցատկում էի, երբ լսեցի դպրոցի զանգի ձայնը, և հիշեցի, որ դա ամենից առաջ տխրեցրեց ինձ, քանի որ գիտեի, որ ուշացել եմ: Սակայն մի ակնթարթ անց այլևս չմտահոգվեցի ուշանալուս համար, որպես արդարացում ունենալով թե՛ հասուն տանձերը, և թե՛ ցատկելու հայտնագործությունը:

Ցատկում էի-ե խոնարհում

Լսեցի-ե խոնարհում

Հիշեցի-ե խոնարհում

Տխրեցրեց-ե խոնարհում

Գիտեի-ա խոնարհում

Ուշացել եմ-ա խոնարհում

Չմտահոգվեցի-ե խոնարհում

Ունենալով-ա խոնարհում

2. Տրված բայերը դարձրու պատճառական.

Սովորել-սովորեցնել

քնել-քնցնել

պայծառանալ- պայծառացնել

զգալ- զգացնել

զբաղվել- զբաղեցնել

դադարել- դադարեցնել

փայլել- փայլեցնել

նրբանալ- նրբացնել

ծաղկել- ծաղկեցնել

3. Կետադրե՛ք ։

Միշտ էլ հետաքրքրվել եմ բնության բոլոր արարածներով, և դրանցից որն էլ պատահել է, փորձել եմ մանրազնին ուսումնասիրել: Մի օր՝ տարիներ առաջ՝ ճահճային թռչունների որսի ժամանակ, մի կրիա գտա և բերեցի տուն: Տանը՝ պատշգամբի մի անկյունում, նրա համար ստեղծեցի մի հարմար անկյուն՝ բերելով խոտեր, ճյուղեր ու հարդ: Ինքնամփոփ ու զգույշ են կրիաները, բայց երբ համոզվում են, որ իրենց որևիցե վտանգ չի սպառնում, պատյանից դուրս են հանում գլուխն ու ոտքերը և քայլում՝ դանդաղ ու անճոռնի շարժումներ անելով: Փոքր-ինչ ընտելանալուց հետո նույնիսկ կեր են վերցնում ձեռքիցդ: Սակավապետ ու քչակեր կենդանիներ են դրանք, շաբաթներով կարող են ոչինչ չուտել, բայց շատ հեշտ են դիմանում, որովհետև շարժումներ քիչ են անում և էներգիա քիչ է ծախսվում: Ժողովրդական մի հինավուրց ավանդություն կրիայի դանդաղաշարժությունը բացատրում է նրանով, որ ուր էլ լինի կրիան, իր տան մեջ է, ուստի չի շտապում:

Շների և կատուների հարաբերությունն արդեն երկար ժամանակ է դարձել պատմությունների, ֆիլմերի և պատումների թեմա։ Թվում է՝ նրանք միշտ իրարից հեռու են մնում, երբեմն՝ նույնիսկ մրցում։ Բայց ինչո՞ւ է ստեղծվել այն կարծիքը, որ շունը կատվին չի սիրում։

Շունը բնությամբ շատ աշխույժ և բաց է՝ սիրում է վազել, խաղալ, ուշադրություն ստանալ։ Նրա շարժումները արագ են, հաճախ՝ աղմկոտ։ Կատուն, հակառակը, ավելի հանգիստ է, զգուշավոր և անկախ։ Նա սիրում է իր տարածքը, չի սիրում, երբ իրեն խանգարում են կամ չափից շատ մոտենում։ Եվ երբ շունը մոտենում է նրա տարածքին՝ ուրախ ու էներգիայով լի, կատուն դա կարող է ընկալել որպես վտանգ կամ հարձակման փորձ։ Ահա այստեղ էլ սկսվում են նրանց <<վատ հարաբերությունները>>։ Երկու կենդանիների մարմնի լեզուն էլ տարբեր է։ Շունը կարող է վազելով մոտենալ մտածելով, որ դա ընկերական վերաբերմունք է, բայց կատուն դա միշտ չէ, որ այդպես է ընկալում։ Կատուի թեթև ցատկը կամ պոչի շարժումը շանը կարող է թվալ խաղի հրավեր, մինչդեռ կատուն պարզապես փորձում է զգուշանալ կամ նախազգուշացնել։ Այդ չհասկացված ժեստերն էլ հաճախ դառնում են իրենց փոքրիկ անհամաձայնությունների պատճառը։ Բայց դա չի նշանակում, թե շունն ու կատուն չեն կարող ընկերանալ իրար հետ։ Երբ նրանք մեծանում են մի տան մեջ, սովորում են միմյանց շարժումներին, սովորություններին և դառնում են նույնիսկ լավ ընկերներ։ Այդ դեպքում “շունը կատվին չի սիրում” արտահայտությունը պարզապես մի հին կարծիք է դառնում, որը բոլորին չի վերաբերում։

Այսպիսով, շունն ու կատուն իրար ոչ թե չեն սիրում, այլ նրանք պարզապես տարբեր են՝ բնավորությամբ, շարժումներով և աշխարհի ընկալմամբ։ Եվ երբ տարբերությունը հասկանում և ընդունում ես, ամեն բան ավելի խաղաղ և պարզ է դառնում։ Նույնը վերաբերվում է մարդկանց։

🧪 Օքսիդներ

Ի՞նչ են օքսիդները։

Օքսիդներն այն բարդ նյութերն են, որոնք կազմված են երկու տարրից, որոնցից մեկը միշտ թթվածինն է։

Ինչպե՞ս են դասակարգվում օքսիդները ըստ իրենց հատկությունների։

Թթվային օքսիդներ, հիմնական օքսիդներ, ամֆոտեր օքսիդներ

Նշիր թթվային, հիմնական և ամֆոտեր օքսիդների օրինակներ։

Թթվային-SO₂

Հիմնական-CaO

Ամֆոտեր-ZnO

Ինչպիսի՞ ռեակցիաներով կարելի է ստանալ օքսիդներ։

Մետաղների կամ ոչ մետաղների այրմամբ օդում

Գրիր ռեակցիան՝ a) Մագնեզիումի այրումը օդում →2Mg + O₂ → 2MgO

b) Ծծմբի այրումը օդում → S + O₂ → SO₂

Թթուներ

1. Գրիր աղաթթվի քիմիական բանաձևը։

HCl

1. Նշիր՝ որ տարրերն են կազմում ծծմբական թթուն (H₂SO₄)։

H₂, S, O₄

1. Թթուների բաղադրության մեջ պարտադիր ի՞նչ տարր կա։

H

1. Ինչ իոն է տալիս թթուն ջրում լուծվելիս։

H+

1. Նշիր՝ ուժեղ թե թույլ թթու է․
   ա) HCl
   բ) H₂CO₃
2. Ընտրիր՝ որ նյութն է թթու.
   ա) NaOH
   բ) H₂SO₄
   գ) CaO
3. Նշիր՝ որ նյութերն են ստացվում թթվի և հիմքի փոխազդեցության արդյունքում։

NaOH + HCl → NaCl + H₂O

1. Գրի՛ր ազոտական թթվի բանաձևը և ասա դա միատոմյա՞, թե բազմատոմյա թթու է։

HNO₃, բազմատոմյա թթու է։

1. Գրի՛ր թթվի անվանումները.
   ա) H₂SO₄ → ծծմբական թթու
   բ) HNO₃ → ազոտական թթու
   գ) H₂CO₃ → ածխաթթու
2. Նշիր, թե որ թթուներն են ուժեղ, իսկ որոնք՝ թույլ․
   HCl-ուժեղ, H₂SO₄-ուժեղ, H₂CO₃, H₂S
   Ուժեղ՝ HCl, H₂SO₄
   Թույլ՝ H₂CO₃, H₂S
3. Գրիր թթվի և հիմքի փոխազդեցության հավասարումը․
   NaOH + HCl → NaCl + H₂O
4. Գրիր մետաղի և թթվի փոխազդեցության հավասարումը․
   Zn + H₂SO₄ → ZnSO₄ +H₂
5. Գրիր մետաղական օքսիդի և թթվի փոխազդեցությունը․
   CuO + H₂SO₄ → CuSO₄ + H₂O

🧴 Հիմքեր

Ի՞նչ են հիմքերը։

Նյութեր են, որոնց մեջ կա OH։

Ինչպիսի՞ իոններ են տալիս հիմքերը ջրային լուծույթում։

OH⁻

Ինչպե՞ս են ստացվում հիմքերը։

Գրիր ռեակցիան՝

a) Նատրումի օքսիդ + ջուր
Na2O+H20 NaH3+H2O Na

b) Ամոնիակը + ջուր

Ինչպե՞ս են փոխազդում թթուները և հիմքերը։ Նշիր լուծելի և անլուծելի հիմքերի օրինակներ

🧂 Աղեր

Ի՞նչ են աղերը։

Թթվի մնացորդի և մետաղի միացություններն են։

Ինչպե՞ս են ստացվում աղերը։

Գրիր ռեակցիան՝ a) Թթու + հիմք →

b) Մետաղ + թթու →

Նշիր նորմալ և թթվային աղերի տարբերությունը։

Նորմալ աղ – H-ի ատոմ չկա։
Օր. Na₂SO₄

Թթվային աղ – Թթվի մի մասը չեզոքացված չէ, կա H։
Օր. NaHSO₄

Ինչպե՞ս են աղերը վերածվում թթուների կամ հիմքերի։

Նշիր 3 աղ և գրիր դրանց կիրառությունը։

1. NaCl — սննդի աղ
2. CaCO₃ — շինարարական նյութ
3. Na₂CO₃ — լվացող միջոցներում

Սովորելու նյութը՝ ՀՀ կլիման & 12-ը, էջ 40-43 կամ այս՝ դասագրքից & 12-13, էջ 46-51։

Սովորել դասը հետևյալ հարցերի միջոցով՝

1․Որտե՞ղ է ՀՀ-ում ամպամած օրերի թիվը ամենաքիչը և որքա՞ն է։

«Սևանի ափին (Մարտունի) արևափայլի տևողությունն ամենաերկարն է և հավասար է 2780 ժամի։ Այս տեղ տարեկան ամպամած օրերի թիվն ընդամենը 18 օր է։ Այլ շրջաններում այդ օրերի թիվը բազմապատիկ ավելին է»։

2․Հայաստանում որտե՞ղ են գրանցվել ամանաբարձր և ամենացածր ջերմաստիճանները։

«ՀՀ տարածքում օդի ամենացածր ջերմաստիճանը (-46°) գրանցվել է Արփի լճի գոգավորությունում գտնվող Պաղակն բնակավայրում…»
«Ամենատաք ամիսների (հուլիս, օգոստոս) միջին ջերմաստիճանը տատանվում է +9°-ից +26°-ի միջև, առավելագույնը (+43,7°) գրանցվել է Զանգեզուրի հարավում (Մեղրի)»։

3․Ինչպիսին է ՀՀ-ում կլիման աշնանը,գարնանը,ամռանը և ձմռանը։

Գարունը.
Գարունը, կախված տեղանքի բարձրությունից, կարող է տևել 1,5-3 ամիս։ Բնորոշ են մեղմ ու խոնավ, խիստ փոփոխական եղանակները։ Հաճախ են լինում ցրտահարություններ, որոնք վնաս են հասցնում բուսաբուծությանը։

Ամառը.
Ցածրադիր գոտում ամառը տևում է մայիսի երկրորդ կեսից մինչև հոկտեմբերի սկիզբը։ Օդի միջին ջերմաստիճանը՝ +24°…+26°, եղանակը՝ շոգ ու չոր։ Լեռնային գոտիներում ամառը կարճատև և զով է։

Աշունը.
Աշունը ՀՀ ցածրադիր և միջին լեռնային գոտիներում ամենահաճելի սեզոնն է։ Եղանակը արևոտ, չափավոր տաք և անքամի է։ Երբեմն լինում են ցրտահարություններ, որոնք կրճատում են գյուղատնտեսական աշխատանքների տևողությունը։

Ձմեռը.
Բարձր լեռնային գոտում ձմեռը տևում է 7-8 ամիս, միջին լեռնային գոտում՝ կարճ է երկու ամսով, իսկ ցածրադիր գոտում՝ ամենակարճը (դեկտեմբերից մինչև փետրվարի վերջ)։ Եղանակը ցուրտ է, ձյան ծածկույթը հաստ, իսկ որոշ վայրերում (Մեղրի, Իջևան) ձյուն գրեթե չի լինում։

4․Նկարագրի՛ր Հայաստանում տեղումնների բաշխվածությունը, ինչպես նաև տարբեր ամիսներին ի՞նչ կարող ենք նկատել։

ՀՀ-ում տեղումները տարբեր են՝ կախված բարձրությունից և տեղանքից։ Բարձր լեռնային գոտիներում տեղումները ամենամեծն են՝ մինչև 2400 մ բարձրության վրա, ցածրադիր գոտիներում՝ նվազագույնը՝ 230–1100 մմ։ Ձմռանը լեռնային գոտիներում տեղումները ձյան տեսքով են՝ ապահովելով ձնաբքեր, որոնք պահպանում են ջրի պաշարները։

Ձմեռը լեռնային գոտիներում երկար է, տեղումները ձյան տեսքով՝ հաստ ձյունածածկույթ։

Գարունը բերրի է, խոնավ և հաճախ փոփոխական եղանակով, երբեմն լինում են ցրտահարություններ։

Ամառը ցածրադիր գոտիներում շոգ ու չոր է, լեռնային գոտիներում՝ զով և կարճատև։

Աշունը հիմնականում արևոտ, չափավոր տաք, քիչ քամիով, սակայն հնարավոր են ցրտահարություններ։

5․Վերընթաց գոտիականություն ասեկով ին՞չ ես հասկանում։

6․Թվարկե՛լ ՀՀ ութ վերընթաց կլիմայական գոտիները։

Չոր միջին և բարձրադիր (երկար ձմեռ, քիչ տեղումներ)

Չոր, խիստ ցամաքային

Չոր ցամաքային

Չափավոր խոնավ ցամաքային

Չափավոր շոգ

Բարեխառն լեռնային

Ցուրտ լեռնային

Ձյունառատ (խիստ ցուրտ)

7․Նշե ՛ք ՀՀ տարածքում ջերմության և խոնավության տեղաբաշխման հիﬓական
օրինաչափություները:

8․Համեմատիր, թե ինչպիսի եղանակ է լինում քո բնակավայրում տարվա տարբեր եղանակներին։

Գարուն – մեղմ, խոնավ, հնարավոր են անձրևներ և ցրտահարություններ։

Ամառ – շոգ, չոր։

Աշուն – արևոտ, չափավոր տաք, քիչ անձրևներ, կլիման կայուն է։

Ձմեռ – ցուրտ, լեռնային գոտիներում ձյուն։