Դավիթ Հովհաննիսյանի ուսումնական բլոգ

Դեկտեմբերի 1-7
Պատրաստվե՛ք դաս-քննարկման՝
Թեմա 9․Հաշմանդամների իրավունքներ։Հաշմանդամներին առնչվող փաստաթղթերի ուսումնասիրություն /էլ․ դասագիրք, էջ 139-142/․
-«Հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների մասին» կոնվենցիա
-ՀՀ Օրենքը Հայաստանի հանրապետությունում հաշմանդամների սոցիալական պաշտպանության մասին

Առաջադրանք
1․ Որքանո՞վ են պաշտպանված հաշմանդամների իրավունքները մեր երկրում։ Պատասխանը հիմնավորե՛ք օրինակներով /բլոգային աշխատանք/․

Հայաստանում հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց իրավունքների պաշտպանությունը ամբողջական չէ։ Չնայած օրենքները նախատեսում են որոշ իրավունքներ և պետական աջակցություն, օրինակ՝ ֆինանսական նպաստներ կամ որոշ շենքերում տեղադրված թեքահարթակներ, այնուամենայնիվ խնդիրները շատ են։ Շատ հասարակական վայրեր դեռևս անհարմար են նրանց համար, իսկ աշխատանք գտնելը հաճախ բարդ է, ինչի պատճառով կարելի է ասել, որ նրանց իրավունքները լիարժեք պաշտպանված չեն։

Ազատությունը միշտ եղել է այն արժեքը, որը ժողովուրդներին տալիս է գոյություն ունենալու ուժ։ Հայ պատմությունն ու գրականությունը հաճախ հիշեցնում է, որ առանց ազատության անհնար է պահել ինքնությունը։ Բայց, ինչպե՞ս է այդ գաղափարը արտահայտվել տարբեր դարերում։

Ազատության գաղափարը տարբեր ժամանակներում դարձել է հայ ժողովրդի ինքնությունը պահպանելու գլխավոր ճանապարհը։ <<Հայկ և Բել>> առասպելում Հայկը չի ուզում հնազանդվել Բելի բռնակալությունը, ինչի պատճառով փախչում է և պայքարում է իր ժողովրդի և պետության ինքնությունը պահպանելու համար։ Այս առասպելը կարծես ցույց է տալիս, որ հայերը և ընդհանրապես մարդիկ, դեռ վաղ ժամանակաշրջաններից պատրաստ են եղել պայքարել և առանձնացվել իրենց ազատության և ինքնության համար։ Նաև հասկանում ենք այն, որ պետությունը ձևավորվում է հենց այդ ազատության մտքից, որովհետև Հայկի հնազանդման դեպքում նա չէր ստեղծի Հայաստանը։ Մի փոքր թեքվենք դեպի գրականություն և մեզ ավելի մոտիկ ժամանակաշրջաններ՝ Միքայել Նալբանդյանի <<Ազատություն>> բանաստեղծությանը։ Այդ բանաստեղծությունը գրվել է 1800-ականներին, որտեղ հայերը կառավարվում էին երկու կայսրությունների կողմից՝ Օսմանյան և Ռուսական։ Բանաստեղծը ասում է, որ նա դեռ մանուկ հասակից ազատություն էր ուզում, նրա ամբողջ կյանքի իմաստը դա է եղել, և նա իմանալով, որ ազատություն կամեցողներին ոչ միշտ է լավ վերջ սպասվում, նա միևնույն է ձգտում էր ազատությանը։

Այսպիսով հասկանում ենք, որ բոլոր ժամանակաշրջաններում հայ ժողովուրդը ձգտել է ազատությանը, որպեսզի ունենա իր պետությունը։ Ազատությունը և անկախությունը պետության ձևավորման մեջ անբաժանելի մասնիկներից են, քանի որ առանց դրանց չի կարող լինել անկախ երկիր։

Աշխատանք դասարանում

1. Լրացրո՛ւ բաց թողնված տառերը։ 

Յուրօրինակ, փողկապ, կողք, կանաչազարդ, բարձրասաղարթ , բարձրանալ, հինավուրց, փրփրադեզ, երդվել, ագեվազ, անտարբեր, ապերախտ, ապարդյուն, հազարաբույր, արցունք, դժխեմ, երջանիկ, մերձակա։ 

2. Ճշտել բառերի գրությունը՝ գրելով գծիկով, առանձին կամ կից։ 

հուշարձան-կոթող, լեռնադահուկային, հարավ-արևմուտք, հայ-ռուսական, ձյուն-ձմեռ, մուգ կանաչ, մայրիշխանություն, ռոմանագերմանական, նորարեշցի, առօրյա-խոսակցական, 10-ից, նորանկախ, գողեգող, այրուձի, քաջ առողջություն։ 

3. Հաշվի՛ր տրված բառերի վանկերի քանակը։ 

արահետ-3, անիրական-4, կիսաբաց-3, կոթող-2, մատենադարան-5, երաժիշտ-3, համաշխարհային-5, չարագույժ-3, հյուրասեր-3, մոխրակույտ-3։ 

 4.  Գրի՛ր, թե տրված բառերը կազմությամբ ինչպիսին են։ 

Բքախեղդ, միջնապատ, ոտնաչափ, մազանոթ, ճոճաթոռ, բնավեր, ոսկրախտ, հանքափոր, սևաչյա, անբարետես, նկարազարդ, ալեծուփ։ 

5. Կազմի՛ր տրված բառերի հոգնակի թիվը։

Տանուտեր-տանուտերեր, պատկեր-պատկերներ, հավաք-հավաքներ, միտք-մտքեր, գիրք-գրքեր, ջիղ-ջղեր, գիշեր-գիշերներ, պատճեն-պատճեններ, բեռ-բեռներ, մեկնակետ-մեկնակետեր, մենապար-մենապարեր, հավատարմագիր-հավատարմագրեր, ուղեցույց-ուղեցույցներ։ 

6. Տրված նախադասություններում ընդգծիր հանգման խնդիրները /ո՞ւմ, ինչի՞ն/։ 

Թեք անձրևը խփում էր պատուհանի ապակիներին։-ապակիներին
Մենք պատրաստ ենք քննության։-քննության
Դու անհոգ նայեցիր ինձ վրա։-ինձ վրա
Նոր տնօրենը սկսել էր ծանոթանալ աշխատակիցների հետ։-աշխատակիցների հետ
Մենք իրար թշնամի չենք։-իրար
Դասարանում ես բոլորի հետ մտերիմ եմ։-բոլորի հետ

7. Տրված պարզ նախադասությունները դարձնել բարդ նախադասություն։ 

Երեկոյի տաք անձրևը ջերմացրեց նրա սիրտը։-Երեկոյան տաք անձրև էր գալիս, որը ջերմացրեց նրա սիրտը։
Քամուց մեզմ ճռնչում էր այգու դռնակը։-Քամուց մեզմ ճռնչում էր դռնակը, որը այգում էր։
Ամառային ձորում իջել էր մեղմ տխրություն։-Ամառային ձորում, որը գտնվում էր հեռավոր գյուղերում, իջել էր մեղմ տխրություն։

8. Ընդգծի՛ր տրված նախադասությունների ենթական /մեկ գծով/  և ստորգյալը /երկու գծով/։ 

Օդը սառն է։ ենթակա-օդը, ստորոգյալ-սառն է
Ոմանք ինձ հասկանում են։ ենթակա-ոմանք, ստորոգյալ-հասկանում են
Այստեղ ապրել հնարավոր չէ։ 
Այծերը ժայռի ողորկ լանջով քայլում են, դունչը մեկնում մի ծաղկի, որ գլուխը կախել է անդունդի վրա։ ենթակա-այծերը, դունչը, գլուխը, ստորոգյալ-քայլում են, մեկնում, կախել է
Այդ ամենը տևում է ընդամենը մի ակնթարթ։ ենթակա-ամենը, ստորոգյալ-տևում է
Դա լսելով ներկաներից մի քանիսը գունատվեցին։ ենթակա-ներկաներից մի քանիսը, ստորոգյալ- գունատվեցին

9. Ընդգծիր այն նախադասությունները, որտեղ կա փոխաբերություն։  

Կապուտաչյա լիճը լաց էր լինում մշուշոտ քողի տակ, հետո պայծառանում էր, որովհետև մշուշը ցրվում էր, երևում էր արևը և բացվում էր նաև նրա տրամադրությունը։ 

Վաղարշապատը լցված էր սովալլուկ որբերի մեծ խմբով։ 

Ճամփեզրին կարկաչուն առվակն էր հոսում, որ իր կարկաչյունով մի զմայլելի երգ էր մրմնջում։ 

10.  Ո՞րն է տրված նախադասության քերականական և տրամաբանական ճիշտ շարունակությունը։ 

Սյուների պես երկինք մխրճված ահռելի քերծերի վրա ո՛չ մի ծիլ, ո՛չ մի կանաչ չէր երևում,․․․

ա․ որովհետև ծիլերի դուրս գալու ժամանակը չէր, 
բ․ բայց հեռվից նկատելի էին ապառաժների ծերպերին ապաստան գտած հաղարջի գաճաճ թփերը,
գ․ երևում էր, որ ամեն ինչ վաղուց այրվել է, 
Դ․ պետք էր մի կերպ գտնել ճանապարհը։ 

11. Նախադասությունները դասավորի՛ր տրամաբանական ճիշտ հաջորդականությամբ։ 

1. Տաք երեկոներին մինչև իսկ բացօթյա քնում էի տատիս նվիրած թաղիքի վրա։ 
2. Այդ պատճառով էլ ամբողջ ամառ ես այգում էի անցկացնում, բացի, իհարկե, անձրևոտ օրերից։ 
3. Երբեմն տատս էլ էր քնում այգում․ մի խուրձ խոտ էր բերում, փռում իմ օթևանի մոտ, պառկում ու երկար-բարակ որևէ բան պատմում։ 
4. Ես սիրում եմ մոտ գտնվել բնությանը, իսկ հնարավորության դեպքում փորձում եմ շատ վայելել նրա պարգևած հաճելի անդորրությունը, առինքնող այն ակնթարթները, որոնք հոգիդ լցնում են յուրօրինակ խաղաղությամբ։ 

4, 2, 1, 3

12. Գտի՛ր նախադասության մեջ թույլ տված բառագործածության սխալը և ուղղիր։ 

Ճապոնական գիտնականները տարիներ շարունակ գիտափորձեր են անցկացրել  բույսերի վրա ՝ պարզելու՝ դրանցից որոնք են առավել լավ կլանում փոշին։
Ճապոնացի գիտնականները տարիներ շարունակ գիտափորձեր են անցկացրել  բույսերի վրա ՝ պարզելու՝ դրանցից որոնք են առավել լավ կլանում փոշին։

Աստղագետ Վ․ Համբարձումյանը իրավմամբ  մեր ժամանակների ամենակարկառուն գիտնականներից էր։ 

13. Գտի՛ր նախադասության մեջ թույլ տրված քերականական սխալը և ուղղի՛ր։ 

Պարզ դարձավ, որ ամբոխը չեն հավատում իրենց առաջնորդին։
Պարզ դարձավ, որ ամբոխը չէր հավատում իր առաջնորդին։  
Այդ ամենը վկայում են, որ վերահսկողությունը պատշաճ մակարդակի չի եղել։ 
Այդ ամենը վկայում է, որ վերահսկողությունը պատշաճ մակարդակի չի եղել։ 

14. Կետադրի՛ր նախադասությունները։ 

Միակ ուղևորը որը լռելյայն նստած լաստանավի աջ եզրին մի ձեռքով խաղում էր կապույտ կոհակների հետ նկարիչ Փանոս Թերլեմեզյանն էր։ 
Դեմուդեմ հուռթի արտերն են կանաչ գոտիով իսկ բարձունքի վրա ծերուկ հովիվը կռթնած իր անբաժան ձեռնափայտին հետևում է ոչխարների հոտին։ 
Նրա աչքերին նայելիս թվում էր կապույտ երկնքում աստղեր են առկայծում։ 

Միակ ուղևորը, որը լռելյայն նստած լաստանավի աջ եզրին մի ձեռքով խաղում էր կապույտ կոհակների հետ, նկարիչ Փանոս Թերլեմեզյանն էր։ 
Դեմուդեմ հուռթի արտերն են կանաչ գոտիով, իսկ բարձունքի վրա ծերուկ հովիվը՝ կռթնած իր անբաժան ձեռնափայտին, հետևում է ոչխարների հոտին։ 
Նրա աչքերին նայելիս թվում էր՝ կապույտ երկնքում աստղեր են առկայծում։ 

15. Առանձնացրո՛ւ հոմանիշ զույգերը։ 

Հարևան, մթնշաղ, հուռթի, մագիլ, քղանցք, կուլա, թառանչ, նիհար, բաժակ, խուրձ, կտրիճ, որմ, ճիրան, արգավանդ, փեշ, դրկից, փարչ, աղջամուղջ, վտիտ, պատ, հառաչ, գավաթ, տրցակ, արի։ 

Հարևան-դրկից

Մթնշաղ-աղջամուղջ

Հուռթի-արգավանդ

Մագիլ-ճիրան

Քղանցք-փեշ

Կուլա-փարչ

Թառանչ-հառաչ

Նիհար-վտիտ

Բաժակ-գավաթ

Խուրձ-տրցակ

Կտրիճ-արի

Պատ-որմ

16. Տրված բառերը տեղադրի՛ր բաց թողնված տեղերում՝ ենթարկելով համապատասխան փոփոխությունների։ 

Աբեղան խորհուրդ տվեց մորս, որ մոտենա ճգնավորին , հետո բռնեց նրա ձեռքից և, խորհրդավոր ժպտալով, մոտեցրեց դռանը։ 

ճգնավոր, խորհուրդ տալ, մոտենալ, նա

Ես չհայտնեցի, որ նա իմ համար էր մտել այդ ողորմելի կերպարանքի մեջ։ 

կերպարանք, մտնել, չհայտնել, ես 

Դասարանական առաջադրանքներ՝ 187-ա,գ;188-ա,գ;189-ա,;190-ա

ա) sin a=+-1

գ) sin a =+-0.5

ա) cos a =0

գ) cos a =-1

ա) sin a=+-0.5, ctg a =+-1,7

ա) cos a=0.8

tga=sin a /cos a =0,6/0,8=0,75

Օրգանիզմների բազմացման եղանակները՝ սեռական և անսեռ, դրանց կենսաբանական նշանակությունը, առավելությունները և թերությունները։Էջ39-41։

Բլոգներում ներկայացնել համեմատությունը՝նշելով օրինակները։

1. Ո՞ր բազմացումն է կոչվում անսեռ` բերել օրինակներ։

Անսեռ բազմացումը բազմացման ձև է, երբ նոր օրգանիզմը առաջանում է միայն մեկ ծնողից, առանց սեռական բջիջների միավորման։ Այս գործընթացում սերունդները գենետիկորեն գրեթե ամբողջությամբ նման են ծնողին, և բազմացումը տեղի է ունենում շատ արագ։ Անսեռ բազմացման օրինակներ են՝ բակտերիաների երկկցումը, խմորասնկերի բողբոջումը, հիդրայի բողբոջումը, ինչպես նաև բույսերի բազմացումը կոճղարմատներով (օր.՝ կարտոֆիլ), վազողներով (ելակ) կամ սոխուկներով (սոխ, սխտոր)։

2․ Նկարագրել սեռական և անսեռ բազմացման առավելությունները և թերությունները։

Անսեռ բազմացման առավելությունները․

• Շատ արագ է կատարվում։
• Պահանջում է քիչ էներգիա և պարզ է։
• Սերունդները կտրուկ չեն տարբերվում, ինչն ապահովում է գենետիկ կայունություն։

Անսեռ բազմացման թերությունները․

• Գենետիկ բազմազանություն չկա, սերունդները բոլորովին նման են։
• Հարմարվողականությունը թույլ է, և միջավայրի փոփոխությունը կարող է վտանգել ամբողջ պոպուլյացիային։

Սեռական բազմացման առավելությունները․

• Ապահովում է գենետիկ բազմազանություն, քանի որ սերունդները ժառանգում են երկու ծնողների գեներ։
• Սերունդներն ունեն ավելի բարձր հարմարվողականություն միջավայրի փոփոխությանը։

Սեռական բազմացման թերությունները․

• Դանդաղ և էներգատար գործընթաց է։
• Պահանջում է երկու անհատի առկայություն և հատուկ պայմաններ։

Առաջադրանք 1

Գլուխ 2.8-Հայաստանի հարաբերությունները հարևան պետությունների հետ/ էջ 59-63, պատմել/

Գրավոր պատասխանել հարցերին

ԱՆՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Բացատրի՛ր և բնութագրի՛ր
Առաջին աշխարհամարտ-1914–1918 թվականների մեծ պատերազմի փուլը, որի հետևանքով Օսմանյան կայսրության մարտական գործողությունները և տարածաշրջանային փոփոխությունները խորացրին հայերի և գլոբալ ուժերի խնդիրները։
«չեզոք գոտի»-Լոռիի և հարակից շրջանների ժամանակավոր ընդգրկում/կարգավորման հատուկ ռեժիմ՝ հնարավոր բախումները կրճատելու նպատակով
կովկասյան թաթարներ-Ներկայիս Ադրբեջանցիները
Ս. Շահումյան-Բաքվի շրջանի պաշտպանության ժամանակակի հայ մարտիկ-գլուխներից մեկը
Հ. Բագրատունի-Բաքվի շրջանի պաշտպանության ժամանակակի հայ մարտիկ-գլուխներից մեկը
Սեբաստացի Մուրադ-Բաքվի շրջանի պաշտպանության ժամանակակի հայ մարտիկ-գլուխներից մեկը
Խ. Բեկ-Սուլթանով-բրիտանական աջակցությամբ նշանակված գեներալ-նահանգապետ/գերատեսիչը
Ա. Շահմազան-Ղարաբաղ-Զանգեզուրի մարզային խորհրդի ղեկավար
Դրո-հայ ռազմական ու քաղաքական գործիչ
Գ. Նժդեհ-հայ մարտական հրամանատար, Զանգեզուրյան, Լոռիի և այլ գործողությունների մասնակից ու հրամանատար։
Պ. Տեր-Դավթյան-

ՀԻՄՆԱԿԱՆ
ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ
ա. Ներկայացրո՛ւ։ Բնութագրի՛ր ՀՀ հարաբերությունները հարևան Իրանի, Վրաստանի և
Ադրբեջանի հետ: Ներկայացրո՛ւ հայերի պայքարը Ղարաբաղում և Զանգեզուրում:
Հայաստանի հարաբերությունները Իրանի հետ հիմնականում լավ էին։ Վրաստանի հետ հարաբերությունները լարվածացան սահմանային տարաձայնությունների, բայց հետո հարաբերությունները թեքվեցին դեպի լավը։ Ադրբեջանի հետ հարաբերությունները մշտապես հակասական էին՝ կապված Լեռնային Ղարաբաղի և Զանգեզուրի տարածքային հավակնությունների հետ։ Հայերը Ղարաբաղում և Զանգեզուրում վարում էին պաշտպանական պայքար՝ փորձելով պահպանել ինքնությունն ու բնակչության անվտանգությունը։
բ. Բացատրի՛ր։ Ի՞նչ արմատներ ունեին հայվրացական և հայ-ադրբեջանական վեճերը:
Հայ-վրացական վեճերի արմատները կապված էին Լոռու, Ջավախքի և սահմանների անհստակ բաժանման հետ։ Իսկ հայ-ադրբեջանական հակամարտությունը խոր արմատներ ուներ՝ պայմանավորված Ղարաբաղի, Զանգեզուրի և Նախիջևանի նկատմամբ մրցակցությամբ, ինչպես նաև փոխադարձ ազգային շարժումների հակադրությամբ։
գ. Վերլուծի՛ր։ Հնարավո՞ր էր արդյոք խուսափել
Վրաստանի ու Ադրբեջանի հետ բախում­ներից և ի՞նչ գնով։
Տեսականորեն հնարավոր էր խուսափել բախումներից միայն մեծ քաղաքական զիջումների և միջազգային ուժերի միջամտության շնորհիվ։ Սակայն իրական պայմաններում՝ թույլ պետություն, անորոշ սահմաններ և հարևանների հավակնություններ, բախումները գրեթե անխուսափելի էին։ Խուսափելը կնշանակեր տարածքային և քաղաքական լուրջ կորուստներ Հայաստանի համար։

ՔՆՆԱԴԱՏԱԿԱՆ
ՄՏԱԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ
1. Ճանաչի՛ր ազդեցությունը։ Ի՞նչ ազդեցություն ունեցան այս
փուլի հայ-ադրբեջանական հարաբերությունները բոլշևիկյան իշխանության և դրան հաջորդող տարիներին: Ի՞նչ նշանակություն ունեցավ Բաքվի պայքարը Հայաստանի Հանրապետության համար:
Հայ-ադրբեջանական թշնամական հարաբերությունները բոլշևիկների համար հիմք դարձան ավելի հեշտ միջամտելու և տարածաշրջանը վերահսկելու։ Բաքվի պայքարը կարևոր էր Հայաստանի համար, քանի որ այնտեղ մեծ հայկական համայնք կար, և արդյունաբերական ու նավթային կենտրոնի կորուստը թուլացրեց հայկական դիրքերը տարածաշրջանում։
2. Ընդհանրացրո՛ւ։ Ինչո՞վ էր պայմանավորված Մեծ Բրիտանիայի տարբերակված մոտեցումը Ղարաբաղի և Նախիջևանի հարցերում: Ի՞նչ ազդեցություն ունեցավ Ադրբեջանում բոլշևիկ­յան իշխանության հաստատումը տարածքային
խնդիրների վրա:
Մեծ Բրիտանիան տարբեր մոտեցում ուներ Ղարաբաղի և Նախիջևանի նկատմամբ, քանի որ ցանկանում էր տարածաշրջանում պահել իր ռազմավարական շահերը՝ հատկապես Պարսից ծոցի և նավթային շրջանների վերահսկումը։ Ադրբեջանում բոլշևիկյան իշխանության հաստատումը փոխեց ուժերի հարաբերակցությունը և հանգեցրեց այն բանին, որ այդ տարածքներն ավելի հեշտ անցան սովետական ազդեցության տակ՝ խորացնելով տարածքային խնդիրները։
3. Գնահատի՛ր։ Հիմնավորի՛ր, թե ինչու էին Հայաստանի տարածքային ակնկալիքները արդարացի. պատմություն, ժողովրդագրություն:
Հայաստանի տարածքային ակնկալիքները հիմնավոր էին, քանի որ այդ տարածքներում հայ բնակչությունը դարերով մեծամասնություն էր, իսկ պատմականորեն այդ երկրամասերը եղել էին հայկական մշակութային և պետական կյանքի մաս։ Բնակչության կառուցվածքն ու պատմական ժառանգությունը փաստում էին, որ Հայաստանը ուներ իրավական և բարոյական հիմք պահանջելու այդ տարածքները։

Առաջադրանք 2

Հայաստանը Խորհրդային Ռուսաստանի և Մուստաֆա Քեմալի կառավարությունների թիրախում. ՀՀ անկումը/ էջ 66-70 պատմել/

ԱՆՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Բացատրիր և բնութագրիր Բ. Լեգրան . Պ . Մդիվանի • Հ. Օհանջանյան • Ռ. Տեր-Մինասյան. Ս. Կասյան Հայաստանի հեղափոխական կոմիտե • ՀՅԴ բյուրո • Դրո (Դ. Կանայան) • Հ. Տերտերյան

Բորիս Լեգրան — խորհրդային Ռուսաստանի ներկայացուցիչ էր Հայաստանում, ով մասնակցել է Հայաստանի խորհրդային դարձնելուն։

Պոլիկարպե Մդիվանի — վրացի բոլշևիկ գործիչ էր, ով 1920-ին Երևանում մասնակցել է Հայաստանի խորհրդայնացման բանակցություններին։

Համո Օհանջանյան — ՀՅԴ անդամ և Հայաստանի Առաջին Հանրապետության վերջին վարչապետն էր, ով ղեկավարել է երկիրը թուրք-հայկական պատերազմի ընթացքում։

Ռուբեն Տեր-Մինասյան — ՀՅԴ գործիչ էր, ՀՀ վերջին ներքին գործերի նախարարն ու Փետրվարյան ապստամբության ղեկավարներից մեկը, որը պայքարել է բոլշևիկների դեմ։

Սարգիս Կասյան — հայ բոլշևիկ էր, եղել է Հեղկոմի նախագահը և օգնել է Հայաստանում խորհրդային իշխանությունը հաստատել 1920-1921 թթ.

Հայաստանի հեղափոխական կոմիտե (Հեղկոմ) — բոլշևիկների ղեկավարած մարմին էր, որը 1920 թվականի նոյեմբերին հայտարարեց Հայաստանի խորհրդային իշխանության հաստատումն ու ՀՀ կառավարության տապալումը։

ՀՅԴ բյուրո — ՀՅԴ կուսակցության գլխավոր ղեկավար մարմինն էր, որը 1918-1920 թթ. ղեկավարում էր Հայաստանի պետական քաղաքականությունը։

Դրո (Դրաստամատ Կանայան) — հայ ռազմական և քաղաքական գործիչ էր, ՀՀ բանակի հրամանատար, ով 1920 թ. դեկտեմբերին ժամանակավորապես ղեկավարել է Հայաստանը մինչև Հեղկոմի գալը։

Հարություն Տերտերյան — ՀՅԴ անդամ և պետական գործիչ էր, ՀՀ կառավարության անդամ և մասնակցել է 1920-ի Թիֆլիսի բանակցություններին։

ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ

ա. Նկարագրիր բոլշևիկների ու քեմալականների մերձեցման գործընթացը: Ինչպե՞ս հասունացավ թուրք–հայկական պատե-րազմը և ինչպե՞ս ընթացան ռազմական գործողությունները:

1920 թվականին բոլշևիկյան Ռուսիան և քեմալական Թուրքիան մոտեցան իրար, քանի որ երկուսն էլ դեմ էին Անտանտին ու կայսերապաշտությանը։ Թուրք-հայկական պատերազմը սկսվեց, երբ քեմալականները մերժեցին Սևրի պայմանագիրը և ուզեցին ռազմական ճանապարհով գրավել Արևելյան Հայաստանի տարածքները։ Օպերացիաները սկսվեցին սեպտեմբերին և ավարտվեցին Հայաստանի պարտությամբ ու Ալեքսանդրապոլի պայմանագրի ստորագրումով։

բ . Բացատրի՛ր: Ի՞նչ դիրքորոշում ունեին Անտանտի տերու թյունները պատերազմի ընթացքում, և արդյոք նրանցից որևէ մեկն աջակցել է Հայաստանին: Ինչո՞ւ հայկական բանակը պարտություն կրեց և ովքե՞ր են պատասխանատու այդ պարտության համար

Մեծ Բրիտանիան և Ֆրանսիան, նույնիսկ եթե ճանաչում էին Հայաստանի անկախությունը և ստորագրել Սևրի պայմանագիրը, պատերազմի ժամանակ օգնություն չէին տվել։ Հայկական բանակը Քեմալական Թուրքիայից ծանր պարտություն կրեց, որովհետև միանձնյա էր՝ թվով, զենքով ու ռուսական օգնությամբ զիջելով հակառակորդին։ Պարտության հիմնական պատասխանատվությունը ընկնում է ՀՅԴ կառավարության վրա, որը թերագնահատեց թշնամու ուժը և չկարողացավ ապահովել բանակի մարտունակությունը կամ միջազգային աջակցություն ստանալ։

գ. Վերլուծիր: Ի՞նչ շահեր ու նպատակներ էին միավորում բոլշևիկներին ու քեմալականներին:

Բոլշևիկներին և քեմալականներին միավորում էր իրենց դեմքը Անտանտին և ցանկությունը պայքարել միջազգային իմպերիալիզմի դեմ, ինչն իրար դարձնում էր բնական դաշնակիցներ։ Ռուսիան ուզում էր Քեմալի միջոցով վերականգնել ազդեցությունը Անդրկովկասում և ապահովել հարավային սահմանները՝ օգտագործելով թուրքերին Հայաստանի դեմ։ Քեմալը Ռուսաստանից ստանում էր զինվորական ու ֆինանսական աջակցություն՝ իր ազգային շարժումն առաջ տանելու և Սևրի պայմանագիրը չեղարկելու համար։

ՔՆՆԱԴԱՏԱԿԱՆ ՄՏԱԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

1 . Ճանաչիր ազդեցությունը: Ի՞նչ ազդեցություն ունեցավ բոլշևիկաքեմալական համագործակցությունը Հայաստանի անկման ու Սևրի պայմանագրի չիրագործման վրա:

Բոլշևիկա-քեմալական համագործակցությունը կործանեց Հայաստանի Հանրապետությունը, քանի որ թույլ տվեց Թուրքիային սեպտեմբերյան պատերազմում ջախջախել միանձնյա հայկական բանակին։ Քեմալը ստացավ անհրաժեշտ օգնություն, իսկ 1921 թվականի Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերը վերջնականապես չեղարկեցին Սևրի պայմանագիրը, բաժանելով հայկական տարածքները Թուրքիայի և Խորհրդային Ռուսաստանի միջև։ Արդյունքում, Հայաստանը կորցրեց մեծ մասը իր տարածքի և դարձավ խորհրդային։

2 . Գնահատիր: Վերլուծիր և գնահատական տուր, թե ինչ դեր խաղացին հայերի կրած պարտությունը և Խորհրդային Ռուսաստա– նի երկդիմի դիվանագիտությունը Հայաս– տանի Հանրապետության անկման գոր– δηιน์:

Translate into English.

1. Նա սովորաբար գնում է դպրոց ոտքով։-He usually goes to school on foot.
2. Մենք դեռ չենք ավարտել մեր աշխատանքը։-We haven’t finished our work yet.
3. Երբ դու զանգեցիր, ես դաս էի անում։-When you called, I was doing a lesson.
4. Նա կգնա խորհրդակցության, եթե ժամանակ ունենա։-He’ll go to the
5. meeting if he has time.
6. Ես կուզենայի ավելի լավ խոսել անգլերեն։-I’d like to speak English better.
7. Դու չպետք է ուշանաս դասին։-You mustn’t be late for class.
8. Նրանք կարող էին օգնել մեզ նախորդ շաբաթ։-They could have helped us last week.
9. Ես լսեցի, որ նա նոր աշխատանք է գտել։-I heard he’s found a new work.
10. Երբ նա հասավ, մենք արդեն ավարտել էինք ընթրիք։-When he arrived we had already finished our dinner.
11. Ես կարծում եմ, որ նա ճիշտ է։-I think, that he’s right.
12. Նա հարցրեց, թե երբ ենք մենք գնալու:-He asked me, when we would go.
13. Եթե ես լինեի քո տեղը, ես կվերանայեի այդ որոշումը։-If I were you, I would reconsider that decision.
14. Դու կարող ես օգտագործել իմ գրքերը:-You can use my books.
15. Մեր տունը կառուցվել է 1990 թվականին:-Our house was built in 1990.
16. Նրանք չեն պատրաստվում մասնակցել մրցույթին։-They aren’t going to participate in the competition.
17. Ես միշտ կարդում եմ նախաճաշից առաջ։-I always read before breakfast.
18. Երբ ես զարթնում եմ, արևը արդեն բարձրացել է։-When I wake up, the sun has already risen.
19. Նա ասում էր, որ չի կարող գալ այսօր։-He said he couldn’t come tomorrow.
20. Մեր ուսուցիչը խորհուրդ տվեց ավելի շատ վարժություններ անել։-Our teacher advised us to do more tasks.

Նոյեմբերի 17-21

Նոյեմբերի 10-15

1. Կարդա՛ Միքայել Նալբանդյանի ,,Ազատություն,, բանստեղծությունը։ 
2. Բացատրի՛ր բառերը՝
հաճեցավ-ցանկացավ
հողանյութ-հողից պատրաստված
պարգևել-շնորհել
նորանից-նրանից
բազուկ-թևի վերևի մաս
բերկրեցան-հաճույք ստացան
դավ-չարամիտ արարք
3. Ներկայացրո՛ւ և բնութագրի՛ր բանաստեղծության քնարական հերոսին։ 
Բանաստեղծության հերոսը ազատություն սիրող մարդ էր, որը ազատություն սիրում էր դեռ մանուկ հասակից։ Նրա այդ ազատության հանդեպ սերը այնքան մեծ էր, որ իմանալով, թե աշխարհում ազատություն սիրողների համար ինչ փորձություններ էին սպասում, միևնույն է նա ազատությանն էր ձգտում։
4. Ազատության գաղափարը 21-րդ դարում։ Արտահայտի՛ր մտքերդ։ 
Ինձ թվում է 21-րդ դարում ազատության գաղափարը համեմատ այլ դարաշրջանների ավելի շատ է քննարկվում և ավելի շատ ենք տեսնում։ Հիմա մարդիկ ունեն ազատ խոսքի իրավունք, նրան կարող են ասել և անել ինչ կցանկանան օրենքների սահմանում։ Ուրիշ դարաշրջաններում այդպես չէր, չէիր կարող ասել և անել ինչ ուզում ես։

1. Կարդա՛ ,,Հայկ և Բել,, առասպելը։ 
2. Բնութագրի՛ր Հայկին։
3. Համեմատի՛ր Հայկի և Բելի կերպարները՝ որպես ,,ազատության,, և ,,տիրապետության,, խորհրդանիշներ։ 
Հայկը սիրում էր ազատություն, և դրա համար նա հեռացավ Բելի տիրապետության տակից: Իսկ Բելը սիրում էր իշխանություն, և չհանդուրժեց Հայկի հեռանալը իր երկրից և որոշեց պատժել նրան:
4. Ներկայացրո՛ւ այս առասպելի նշանակությունը՝ հայ իքնության ձևավորման գործընթացում՝ քո մեկնաբանություններով։ 
Ըստ այս առասպելի, մենք Հայկի հետևորդներն ենք, և նրա նման սիրում ենք լինել ազատ և ինքնիշխան: Առասպելը մեր մեջ դաստիարակում է քաջություն, ազատասիրություն, համարձակություն և նվիրում:
5. Պատկերացրո՛ւ առասպելում նշված ճակատամարտի մասնակից ես, գրի՛ր նամակ ճակատամարտից առաջ կամ հետո՝ ներկայացնելով քո մտորումները տեղի ունեցող իրադարձությունների վերաբերյալ։ 
Ես Հայկին վստահում եմ, քանի որ նա, ինչպես ես ուզում եմ ազատ երկիր, որտեղ չկա Բելը, և դրա համար ես կպայքարեմ Հայկի հետ, որպեսզի իմ որդիները և որդիներիս որդիները ապրեին անկախ և ազատ։

Հատված պատմության դասագրքից՝ այստեղ։ 
Գրե՛ք էսսե։ Վերնագիր՝ Ազատության գաղափարը՝ որպես ազգային ինքնության պահպանման ուղենիշ տարբեր ժամանակաշրջաններում

Համադրելով գրականության և պատմության տեքստերը՝ մեկնաբանի՛ր ազատության գաղափարը` որպես ազգային ինքնության պահպանման ուղենիշ տարբեր ժամանակաշրջաններում։ 

Ազատության գաղափարը՝ որպես ազգային ինքնության պահպանման ուղենիշ տարբեր ժամանակաշրջաններում

Արվեստը հաճախ օգնում է մարդուն ազատվել ծանրացող մտքերից: Դա կարող է լինել երգ, նկար կամ գիրք։ Շատերը լսում են երաժշտություն հանգստանալու կամ մտքերը մաքրելու համար, իսկ մյուսները արվեստը թաքստոց են դարձնում՝ փայտե աշխարհից փախչելու միջոց։

Այս երևույթը հստակ երևում է Իսահակյանի «Անհաղթ Խալիֆան» ստեղծագործությունում։ Պատմությունը մի Խալիֆայի մասին է, որը շատ էր սիրում երաժշտություն։ Նրա երկիրը խաղաղ ու հարուստ էր, և նա վայելում էր անհոգ կյանքը։ Սակայն երբ թշնամին հարձակվում է երկրի վրա, Խալիֆան ոչ թե փորձում է պաշտպանվել, այլ հրամայում է, որ երգիչները շարունակեն երգել։ Օրերը անցնում են, թշնամին գրավում է գրեթե ամբողջ պետությունը, բայց գահ բարձրացած նոր կառավարիչը վերջիվերջո հաջողում է ամեն ինչ վերականգնել։ Ստեղծագործությունում Խալիֆան հավատում էր, որ շարունակելով երաժշտություն լսել՝ կարող է չնկատել իրական վտանգը։ Արվեստը դարձել էր նրա պաշտպանական պատը, որտեղ նա իրեն ապահով էր զգում։ Այս պատմությունը մեզ հիշեցնում է, որ երբեմն արվեստը կարող է վերածվել փախուստի՝ շեղելով մեզ մեր պարտականություններից, ինչպես դա եղավ Խալիֆայի դեպքում։

Այսպիսով, կարող ենք հասկանալ, որ արվեստը կարող է մարդկանց օգնել առօրյա կյանքում, բայց չպետք է դրա միջոցով փախչես իրականությունից, այլ պետք է փորձես այն օգտագործել քո օգտին։