День: 6 марта 2024

Դու իմ գարնան առավոտ- ինչպե՞ս կանչեմ քեզ հիմա.
Դու հարազա՜տ, սրտիս մոտ – ինչպե՞ս կանչեմ քեզ հիմա:
Եվ դու, ոսկի իմ ամառ, հրանման, հրավառ,
Ամռան կեսօր դու իմ տոթ – ինչպե՞ս կանչեմ քեզ հիմա:
Եվ դու, ոսկի իմ աշուն, աշնան մրգի պես հասած,
Անուշացած մրգի հոտ – ինչպե՞ս կանչեմ քեզ հիմա:
Դուք բոլորդ հեռացել, մնացել եմ հիմա ծեր
Եվ իմ սրտով արյունոտ – ինչպե՞ս կանչեմ ձեզ հիմա:
Ահա սրտին իմ արդեն մոտեցել է մի պառավ
Ու բերել է մահվան բոթ – ինչպե՞ս կանչեմ ձեզ հիմա…

Առաջադրանքներ

1. Քո կարծիքով այս բանաստեղծությամբ ինչ է ուզում ասել Չարենցը:

Այս բանաստեղծությամբ Չարենցն ուզում է ասել, որ ծերացել է և լավ ժամանակները անցել են:

2. Բացատրի՛ր բառերը՝

հրանման-կրակի նման

տոթ-շոգ

բոթ-վատ լուր

3. Բանաստեղծությունից դուրս գրի՛ր մակդիրները:

Գարնան առավոտ, ոսկի ամառ, հրամնման ամառ, հրավառ ամառ, տոթ ամառ, անուշացած մրգի հոտ, ծեր պառավ, արյունոտ :

4. Ի՞նչ բառերով է Չարենցը  ներկայացնում /ինչպիսի/ գարունը, ամառը, աշունը:

Գարուն-կյանքի սկիզբ

Ամառ-տոթ, ոսկու պես, հրանման և վառ:

Աշուն-ոսկու պես, մրգի պես հասած:

5. Ո՞ր տողն է կրկնվում, քո կարծիքով այդ կրկնությունը ի՞նչ է տալիս բանաստեղծությանը:

ինչպե՞ս կանչեմ ձեզ հիմա

Այս տողը կրկնվում է, որովհետև Չարենցի կարծիքով այս տողը ամենակարևորն էր բանաստեղծությունում:

Փոխադարձ դերանունները ցույց են տալիս փոխադարձ հարաբերությամբ միմյանց հետ կապված առարկաներ կամ անձեր՝ առանց դրանք անվանելու:
Փոխադարձ դերանուններն են՝ իրար, միմյանց, մեկմեկու կամ մեկմեկի:

1. Ընդգծի՛ր փոխադարձ դերանունները, որոշի՛ր դրանց հոլովը:
Մեզ կյանքը նետեց միմյանցից հեռու:-բացառական
Մենք չուզեցինք մեկմեկու կանչել:-սեռական
Ընտանիքի անդամները հպարտանում էին իրարով:-գործիական

Հարցական դերանունները արտահայտում են հարցում :
Միայն ո՞վ դերանունն է, որ գոյականից տարբեր հոլովում ունի: Նայի՛ր հոլովման աղյուսակին և ասա ինչով է տարբերվում գոյականի հոլովումից:
Ուղղ. ո՞վ
Սեռ. ո՞ւմ
Տր.  ո՞ւմ
Հայց. ո՞ւմ
Բաց. ո՞ւմից
Գործ. ո՞ւմով

Գրի՛ր ո՞վ դերանվան հոգնակին:-ովքեր
Գրի՛ր ե՞րբ դերանվան սեռական և բացառական հոլովները:-երբվա, երվանից
Գրի՛ր ո՞ր դերանվան հոգնակին:-որոնք
Ո՞վ կլուծի այս հարցը: Գրի՛ր ո՞վ հարցական դերանվան պաշտոնը:-ենթակա
Քո ուզածն ի՞նչ է : Գտի՛ր նախադասության ստորոգյալը:-ինչ

Հարցական դերանունները արտասանվում են հարցական առոգանությամբ և կազմում են հարցական նախադասություններ: Հարցական դերանունների վերջին ձայնավորի վրա դրվում է հարցական նշան՝ ո՞վ, ե՞րբ ինչպիսի՞ և այլն: Բացառություն են ի՞նչը, ո՞րը, քանի՞երորդ, ո՞րերորդ, քանի՞սը: 
2. Կետադրի՛ր նախադասությունները, ընդգծի՛ր հարցական դերանունները:
Ինչու՞ են քանդվում մարդկանց իրար միացնող կամուրջները:
Ինչի՞ց փշրվեց այն կարևոր թելը, որ պահում էր մեզ:
Ո՞վ կահասկանա ինձ:
Դու կռվել ես նրա հետ, ինչի՞ համար:

Հարաբերական դերանունները նույն հարցական դերանուններն են, որոնք, սակայն, արտահայտում են ոչ թե հարցում, այլ մի նախադասության կապը, հարաբերվելը մյուսին:
Օր՝. Ինչ աղբյուրից մարդ ջուր խմի, էն աղբյուրը քար չի գցի:
Ով աշխատի, նա կուտի:
Հարաբերական դերանունները հոլովվում են հարցական դերանունների պես և նախադասության մեջ կատարում են նույն պաշտոնները, ինչ որ հարցականները:

1. . Ուշադրությո՛ւն դարձրու ընդգծված դերանուններին և որոշի՛ր, թե ո՞ւմ անվան փոխարեն են դրվում դրանք:

Զինվորն ասաց, որ ինքը գիշերը գնացքով է գնալու ու նրան էլ է տանելու իր հետ:
Ինքը-զինվոր, նրան-երրորդ դեմքի մարդ
Որսորդը բողոքում էր, որ ինքն անտառում արջ է տեսել, իսկ նա չի հավատում իրեն:
Ինքն-զինվոր, նա-երրորդ դեմքի մարդ
Գիտնականն ասում է, որ իրեն իրեղեն ապացույցներ են պետք, նա իզուր է ուզում խոսքով ապացուցել:
Իրեն-գիտնական, նա-երրորդ դեմքի մարդ
Անծանոթն ասաց, որ նա իզուր է անհանգստանում, ինքը միայն մի բաժակ ջուր է ուզում:
Նա-երրորդ դեմքի մարդ, ինքը-անծանոթը
Հետախույզն ընկերոջը հորդորում էր, որ նա իզուր ժամանակ չկորցնի, ինքը գիտի, որ այդտեղ այլևս գետ չկա:
Նա-ընկեր, ինքը-հետախույզ

2. Պարզի՛ր, թե յուրաքանչյուր նախադասության մեջ ո՞ւմ անվան փոխարեն են դրվում ընդգծված երրորդ դեմքի դերանունները և պատասխանի՛ր հարցին:

Օրինակ`
Տղայի հայրը նրանով է պարծենում:- Տղայով:

Տղան ընկերոջ մասին ասում էր, որ նա վախենում է օձի լեզվից, մինչդեռ ինքը գիտեր, որ օձերը լեզվով միայն հոտոտում ու շոշափում են:
Նա-տղան, ինքը-խոսողը
Աղջիկը զարմացած նայեց տատին, նա իրեն այդքան ոգևորված չէ՞ր տեսել, ի՞նչ է:
Նա-աղջիկը, իրեն-տատիին

Աղջիկը զարմացած նայեց տատին,  ինքը նրան այդքան ոգևորված չէ՞ր տեսել, ի՞նչ է:
Ինքը-տատիկը, նրան-աղջկան

Ծերունին տղայի կողքին իր մանկությունն էր հիշում:
Իր-ծերունու

Ծերունին տղայի կողքին նրա մանկությունն էր հիշում:
Նրա-տղայի
Գայլն իրեն համոզում էր, որ ինքը չի վախենում շներից:
Ինքը-գայլը

Գայլն իրեն համոզում էր, որ նա չի վախենում շներից:
Նա-երրորդ դեմքի կենդանի

Նախադասության մեջ նա՞, թե՞ ինքը դերանունն է փոխարինում նույն նախադասության ենթակայի անվանը:

Ինքը

 3. Որտեղ հնարավոր է, ընդգծված դերանունները փոխարինի՛ր գոյականներով:

Օրինակ`

Աշխարհում ոչ մեկին նրանից շատ չի սիրում:- Աշխարհում ոչ մեկին որդուց շատ չի սիրում:

Իշխանն իրեն էլ չէր խնայում, վաղ առավոտից մինչև ուշ երեկո թամբին էր:

Իշխանը նրան էլ չէր խնայում, վաղ առավոտից մինչև ուշ երեկո թամբին էր:

Երկիրը նրա շուրջը պտտվում է մի տարում: Երկիրը արևի շուրջը պտտվում է մի տարում:

Երկիրը իր շուրջը  մեկը օրում է պտտվում: Երկրի շուրջը մեկ օրում է պտտվում

Մայրս ասում էր, որ ինքը երեկոյան հյուրեր է ընդունելու: Մայրս ասում էր, որ երեկոյան հյուրեր է ընդունելու:

Մայրս ասում էր, որ նա երեկոյան հյուրեր է ընդունելու: Մայրս ասում էր, որ տատիկը երեկոյան հյուրեր է ընդունելու:

Այդ մարդն իրենից բացի բոլորին վստահում է:

Այդ մարդն նրանից բացի բոլորին վստահում է: Այդ մարդն Արսենից բացի բոլորին վստահում է:

Դասարանական առաջադրանքներ՝  240; 242; 244; 246-ա,գ

240. Քանի՞ տարրից է բաղկացած հետևյալ բազմությունների հատումը.
     ա) աշխարհի բոլոր չորքոտանի կենդանիների ու ձկների-0
     բ) հայերի և շախմատի աշխարհի չեմպիոնների-1
     գ) երկնիշ բնական թվերի և 7-ով սկսվող բնական թվերի-10
     դ) 2015 թվականին ծնվածների և փետրվարի 29-ին ծնվածների-0
     ե) զույգ թվերի և պարզ թվերի-1
     զ) բնական թվերի և ամբողջ թվերի-Անվերջ

242. Դիցուք, A​-ն չորքոտանի կենդանիների տեսակների բազմությունն է, իսկ B​-ն՝
     սողունների տեսակների։ Պատկերեք այդ բազմություններն ու դասավորեք
     այնտեղ օձերին, կոկորդիլոսներին, ոչխարներին:

ա) գրեք A ∩ B և A ∪ B բազմությունները-A ∩ B={-1, 0, 2/3}, A ∪ B={-1, 0, 1, 7, 2/3, 5/8}
բ) գրեք այն տարրերը, որոնք կան A-ում, բայց չկան B-ում։1 չի պատկանում B-ին:

246. Պարզե՛ք, թե a​-ի (և b​-ի, եթե առկա է) որ արժեքների դեպքում նշված
     առնչությունը ճիշտ կլինի.
     ա) {a} ∪ {5} = {5, 8}
     a=8
     գ) {a, b} ∪ {4, 0} = {4, 0, 8, 2}
     a=8
     b=2