Автор: Davit mskh

Կարդա՛ Ակսել Բակունցի «Սպիտակ ձին » պատմվածքի 4,5,6 մասերը:

1. Առանձնացրո՛ւ անհասկանալի բառերը և բացատրի՛ր բառարանի օգնությամբ։ 

2. Համառոտ ներկայացրո՛ւ գյուղացիների զրույցները։ 

Գյուղացիները քննարկում են իրենց ձիերի ճակատագիրը, համեմատում դրանք և մտահոգություն հայտնում պատերազմի և դրա հետևանքների վերաբերյալ։ Նրանք նաև կիսվում են ճակատամարտից գրած հարազատների լուրերով և քննարկում ձիերի որակն ու արժեքը:

3. Առանձնացրո՛ւ սպիտակ ձիու նկարագրության հատվածը։ 

Սպիտակ ձին պատկերված է որպես վեհ ու միստիկ՝ փայլուն մանեով և արծաթյա զարդանախշերով։ Նա գրեթե անմարդկային տեսք ունի, կարծես այլ աշխարհից եկած արարած լինի, որը խորհրդանշում է մաքրություն և հույս: Սթրեսի կամ մոգության պահերին ձին դրսևորում է գերբնական հատկություններ՝ ուժեղացնելով պատմության մթնոլորտը:

4. 6-րդ հատվածից առանձնացրո՛ւ քեզ դուր եկած նկարագրությունը։ 

5. Գրի՛ր քո կարծիքը Սիմոնի արարքի վերաբերյալ։ 

Սիմոնի գործողությունները ցույց են տալիս նրա վճռականությունն ու քաջությունը կրիտիկական իրավիճակում։ Չնայած իր վախին և խուճապին, նա դժվար որոշում է կայացնում փրկելու իր ձին, ինչը ցույց է տալիս նրա ջերմությունն ու պատասխանատվությունը:

Կարդա՛ Բակունցի ,,Մթնաձոր,, պատմվածքը և պատասխանի՛ր հարցերին։ 

Առաջադրանքներ

Անծանոթ բառերը դուրս գրի՛ր, բառարանի օգնությամբ բացատրի՛ր: 
Պախրա – վայրի այծ։

Բերդանի – հին որսորդական հրացան։

Կոկարդ – գլխարկի զարդ, որը ցույց է տալիս պաշտոն կամ պատկանելիություն։

Փչակ – անտառում ծառերի կամ ժայռերի արանքում գոյացած փոքրիկ ծակ կամ փոս։
Նկարագրի՛ր Մթնաձորի բնությունը, կենդանական աշխարհը:  
Մթնաձորը վայրի և խորհրդավոր անտառ է, որտեղ ծառերը ազատ աճում են, արջերը պարում են, գայլերը ոռնում են, իսկ խլեզները արևի տակ պառկում են՝ մարդուց չվախենալով։ Այն նման է անցյալի բնությանը, որտեղ մարդը դեռ չէր հասել։
Բնութագրի՛ր Պանինին, ի՞նչ էին պատմում նրա մասին, ինչպիսի՞ն էր նա իրականում: 
Ըստ մարդկանց նա մի հրեշ էր անտառապետի տարազով ով ուներ վեց կատաղի շներ և սպանում էր ամեն կենդանու ու մարդու:Բայց նա ամենևին էլ այդպիսինը չէր և լինելով ահարկու նա նրան դրսևորում էր ինչպես քաջ մարդ:
Ավու հետ պատահածի համար ո՞ւմ կամ ի՞նչն ես մեղավոր համարում: 
Իմ կարծիքով պատահածի մեղավորը հենց Ավին էր ով կարող էր իրեն անիմաստ վնաս տալու տեղը փոխատուցեր Պանինի առաջարկած գումարը:

Աշխատանք դասարանում 

Ձևի պարագա

Ցույց է տալիս գործողության կատարման ձևը։

Արտահայտվում է ձևի մակբայներով, գոյականի տարբեր հոլովաձևերով, որակական ածականով, կապային կապակցությունով, դերանունով, դերբայական ձևերով։  Պատասխանում է ինչպե՞ս հարցին։

1.     Ընդգծի՛ր ձև պարագաները։

Սիմինդրի երկար տերևները թրերի նման քսվում էին իրար։

Քամին սկզբում քշեց թեթև, իսկ հետո գազանաբար պոկեց թույլ ամրացրած տանիքները:

Տարերքը կամաց-կամաց սեղմում էր իր չարագույժ օղակը:

Չոր խոտը շատ արագ ու հեշտ է վառվում անգամ փոքրիկ կայծից:

Դժվարությամբ է հարմարվում նոր վայրում:

Արահետը ոչ թե գնում էր դեպի գյուղը ուղիղ գծով, այլ շարունակ ծառերի մեջ գալարվելով:

Պատճառի պարագա

Ցույց է տալիս գործողության կատարման պատճառը։

Պատասխանում է ինչի՞ց, ի՞նչ պատճառով հարցին։

Արտահայտվում է գոյականի բացառական հոլովով, կապային կապակցություններով, դերբայական ձևերով՝ անորոշ դերբայի բացառական և գործիական հոլովներով։

2.     Գտի՛ր պատճառի պարագաները, ընդգծի՛ր։

Տիկինը սարսռաց սեփական մտքից։

Նրա դեմքը շիկնել էր թեթև հուզմունքից։

Վախից կուչ էր եկել սենյակի մի անկյունում։

Ապրուստի այլ միջոց չունենալով՝ ծերուկը սենյակը վարձով էր տալիս։

Շատ աշխատելուց նրա մկանները ամրացել էին։

Մենակություն բառից դողում է օդն իմ սենյակի։

Պայմանի պարագա

Ցույց է տալիս գործողության կատարման պայմանը։

Հիմնականում արտահայտվում է անորոշ դերբայի տրական հոլովով և դեպքում կապով։

Պատասխանում է ի՞նչ պայմանով, ո՞ր դեպքում հարցերին։

1.     Ընդգծի՛ր պայմանի պարագաները։

Քո մերժման դեպքում նրանք կհայտնվեն անելանելի դրության մեջ։

Մնացի տանը պարապելու պայմանով։

Բարձր գնահատական ստանալու դեպքում կարժանանաս ծնողներիդ գովքին։

Շուտ օգնության հասնելու դեպքում կավարտվեր այդ ամենը։

Նման դեպքում միշտ էլ հարցը վճռվում է հօգուտ մեծամասնության։

Նպատակի պարագա

Ցույց է տալիս գործողության կատարման նպատակը։

Արտահայտվում է առավելապես անորոշ դերբայի տրական հոլովով, ինչպես նաև  կապային կապակցություններով՝ համար, նպատակով, հանուն։

Պահանջում է ինչո՞ւ , ինչի՞ համար, ի՞նչ նպատակով հարցերը։

2.     Ընդգծի՛ր նպատակի պարագաները։

Աղջիկները գնացին աղբյուր՝ ջրի։

Շտապում էր՝ սեղմելու այդ մեծ բարեգործի ձեռքը։

Չափ ու քանակի պարագա

Ցույց է տալիս գործողության կատարման չափը , աստիճանը։

Պատասխանում է ինչքա՞ն , որքա՞ն հարցերին։

Արտահայտվում է թվական դերանուններով՝ այսքան, այդքան, այնքան, նույնքան, ․․․, մակբայներով՝ կրկին, նորից, բազմիցս, անընդհատ, բառակապակցություններով՝ տասն անգամ, կիսով չափ, այն աստիճան։

3.     Գտի՛ր չափ ու քանակի պարագաները։

Գրավիչ են դարձյալ քո աչքերը ջինջ։

Մայր ու որդի շատ երկար զբոսնեցին:

Փայտփորիկն անընդհատ կտցահարում էր ծառը:

Ոսկե շղթան արժեր հազար դոլար:

Փոքրիկը շատ էր սիրում պաղպաղակ և երբեք չէր հրաժարվում դրանից:

Այդ երեկո ծերունին բնավ չխոսեց:

1. Ձեր ցանկությամբ ներկայացրեք որևէ բնական աղետ:

Հեղեղներ

1. Նշեք տվյալ աղետի առաջացման պատճառները, բացահայտելով

Հեղեղը ջրի հանկարծակի և ուժեղ ավելցուկային հոսք է, երբ գետերը, լճերը կամ ծովերը դուրս են գալիս իրենց սահմաններից։ Այն կարող է պատահել բնական պատճառներով, ինչպես երկարատև անձրևներ, սառցադաշտերի հալոցք կամ փոթորիկներ:

1. մարդկային գործոնի դերը, հնրարվորության դեպքում բերելով օրինակներ:

Հեղեղների առաջացման հիմնական պատճառները բնական են՝ ուժեղ տեղումներ, սառցադաշտերի հալոցք կամ փոթորիկներ։ Սակայն մարդկային գործունեությունը կարող է ավելի վատացնել իրավիճակը։ Անտառահատումները, հողերի վատ օգտագործումը և քաղաքի մեծ ասֆալտապատ տարածքները չեն թողնում ջրին ներծծվել հողի մեջ, ինչի հետևանքով ջուրն արագ կուտակվում է։ Օրինակ՝ քաղաքներում, որտեղ կան քիչ կանաչ տարածքներ և շատ շինություններ, տեղումները հաճախ հանգեցնում են փողոցային հեղեղների:

1. Ի՞նչ ազդեցություն ունի աղետը բնական միջավայրի վրա:

Հեղեղները մեծ վնաս են պատճառում բնական միջավայրին։ Դրանք քշում են բերրի հողը, ավերում են բույսերի և ծառերի արմատները, փոխում գետերի հունը և կարող են ոչնչացնել կենդանիների կենսավայրերը։ Երբեմն հեղեղներից հետո էկոհամակարգի վերականգնումը տևում է տարիներ:

1. Ի՞նչպես կարելի է պայքարել այդ աղետի դեմ: 

Հեղեղների դեմ կարելի է պայքարել տարբեր միջոցներով։ Անհրաժեշտ է պահպանել անտառները, զարգացնել արդյունավետ ջրահեռացման համակարգեր, կառուցել հատուկ պաշտպանիչ շինություններ՝ պատվարներ և ամբարտակներ։ Կարևոր է նաև քաղաքներում ստեղծել ավելի շատ կանաչ տարածքներ, որպեսզի հողը կարողանա կլանել ավելորդ ջուրը:

Դասարանական առաջադրանքներ՝  277-ա,գ,ե; 279-ա,գ;281-ա,գ

ա․a

գ․x+4y/4y-x

ե․-1/n-1

ա․-3/a-1

գ․-16/c^2-9

ա․-1/5

գ․-2/3

1․Նկարագրել երիկամների կառուցվածքը և գործառույթը։

Երիկամները զույգ օրգաններ են, որոնք գտնվում են ողնաշարի երկու կողմերում։ Դրանք ունեն ոսպնյակաձև ձև և կազմված են միլիոնավոր նեֆրոններից։ Երիկամները զտում են արյունը, հեռացնում թունավոր նյութերը, կարգավորում ջրի և աղերի հավասարակշռությունը, արյան ճնշումը և արտադրում կարևոր հորմոններ։ Դրանք կարևոր դեր ունեն օրգանիզմի մաքրման և կայուն աշխատանքի համար։

2․Ինչպե՞ս է առաջանում մեզը։

Մեզը առաջանում է երիկամներում՝ նեֆրոնների միջոցով։ Սկզբում արյունը զտվում է, ապա օգտակար նյութերը հետ են ներծծվում արյան մեջ, իսկ վնասակարները մնում են մեզում։ Վերջնական մեզը անցնում է միզատարներով, հավաքվում է միզապարկում և հետո դուրս է գալիս օրգանիզմից։ Այսպես օրգանիզմը ազատվում է ավելորդ նյութերից։

3․Ինչպես է կարգավորվում մարդու նյութափոխանակությունը։

Մարդու նյութափոխանակությունը կարգավորվում է նյարդային և ներզատական համակարգերի միջոցով։ Գլխուղեղի հիպոթալամուսը հետևում է օրգանիզմի կարիքներին, իսկ հորմոնները՝ ինչպես թիրոքսինը և ինսուլինը, ազդում են էներգիայի օգտագործման, ջերմաստիճանի և սննդանյութերի մշակման վրա։ Այս համակարգերը միասին պահպանում են նյութափոխանակության ճիշտ ընթացքը։

Կարդա՛ Ակսել Բակունցի «Սիտակ ձին »պատմվածքի 1, 2, 3 մասերը:

Դուրս բեր անհասկանալի բառերը, բացատրի՛ր բառարանի օգնությամբ:
Ինչպես ես հասկանում «քարի նման հոգսը ծանրացել էր նրա սրտին» և  «ծայրը ծայրին հասցնել» արտահայտությունները :

«Քարի նման հոգսը ծանրացել էր նրա սրտին»

Հոգսը ազդում է նրա սրտին։ Նա գիշեր ցերեկ մտածում է այդ հոգսի մասին, դրա պատճառով էլ քարի նման հոգսը ծանրացել է նրա սրտին։

«Ծայրը ծայրին հասցնել»

Ծայրը ծայրին հասցնել նշանակում է դժվարությամբ ապրել՝ հիմնականում փողի պակասության պատճառով։

Աշխատանք դասարանում 

Պարագաներ

Բայի այն լրացումները, որ ցույց են տալիս գործողության հետ կապ ունեցող հանգամանքներ, կոչվում են պարագաներ։

Լինում են տեղի, ժամանակի, ձևի, պատճառի, նպատակի, պայմանի, չափ ու քանակի և այլն։

Տեղի պարագա

Բայական անդամի այն լրացումն է, որը ցույց է տալիս գործողության կատարման տեղը։

Պատասխանում է որտե՞ղ հարցին, արտահայտվում է տեղի մակբայով, դերանուններով, տրական , հայցական, բացառական, գործիական, ներգոյականհոլովներով և կապային կապակցությամբ։

1.     Գտի՛ր տեղի պարագաները, ընդգծի՛ր։

Ես թողել եմ հեռվում դալարագեղ այգին։

Բլուրների վրա ալիք-ալիք փռված էր մշուշը։

Քեզ եմ թողել այնտեղ, իմ սպասված երազ։

Մեր գյուղից վեր, մինչև այսօր պահպանվել է այդ շինությունը։

Հնձանի ստվերում ՝ ուռենու կողովների մեջ, սև խաղողը շողշողում էր։

Ուղիղ երկու շաբաթ Մաշտոցը գրեթե դուրս չեկավ իր կացարանից։

Կապույտ լուսավոր երկնքի տակ սլացիկ ծառեր են։

Արարատյան դաշտի հնագույն գյուղերից մեկում ապրում էր մի պատկառելի ծերունի։

Մըսր քաղաքում ապրող Մելիքը մարդիկ ուղարկեց Սասուն։

Ո՞ր նախադասության մեջ տեղի պարագա չկա

Ա․ Կանաչը անցյալ տարվա չոր խոտի տակ ծլել էր արդեն։

Բ․ Հրացանը մահակի պես ձեռն առած՝ ամեն օր նախիրը սարն էր քշում։

Գ․ Մթնաձոր տանող միակ արահետը առաջին ձյան հետ փակվում էր։

Դ․ Հովիվը բարկանում է շների վրա և նույնիսկ նրանց վրա մահակ բարձրացնում։

Ժամանակի պարագա

Ցույց է տալիս գործողության կատարման ժամանակը։

Արտահայտվում է ժամանակի մակբայներով, գոյականի տարբեր հոլովաձևերով /տրական, հայցական, բացառական, գործիական, ներգոյական/, կապային կապակցություններով, դերբայական ձևերով /համակատար դերբայ/։

1.     Գտի՛ր և ընդգծի՛ր ժամանակի պարագաները․

Խաղաղ գիշերով դու կգաս։

Փողոցն անցնելիս սայթաքեց։

Հավաքվեցին գիշերով։

Գյուղը դատարկվեց մի ակնթարթում։

Մինչև գարուն ոչ մի մարդ ոտք չի դնում անտառներում։

Սակայն Մթնաձորում այժմ էլ թավուտ անտառներ կան։

Գիշերվա հետ որսի են ելնում։

Մի երեկո խոստովանեց իր սերը։

Մասնավորող պարագայական բացահայտիչ

2.     Կետադրել, նշել տեսակը․

Ձորի երկու կողմերում՝ թավուտ անտառների մեջ, արջեր շատ են լինում։

Վաղ առավոտյան՝ ուղիղ ժամը վեցին արթնանում էր։

Երևանում՝ Աբովյան փողոցում նկարահանում է։

Հաջորդ օրը՝ շոգ կեսօրին նա տուն վերադարձավ։