Автор: Davit mskh

Կարդա՛ ստեղծագործությունները և դրանց արտահայտած գաղափարների շուրջ ձևակերպի՛ր պնդումներ։ 

Վիշապը ո´ղջ է, հաղթեց վիշապը։ Չինական առակ

Չինական մի նահանգում կար մի վիշապ: Մարդիկ յուրաքանչյուր ամիս նրան տուրք էին վճարում և զոհում ամենագեղեցիկ աղջկան: Այդ ժամանակ նահանգում կային նաև քաջ երիտասարդներ, որ գնում էին վիշապի պալատը և կռվում էին նրա դեմ, բայց ամեն անգամ մունետիկը դուրս էր գալիս պալատի պատշգամբ և հայտարարում՝ «Վիշապը ո´ղջ է, հաղթե´ց վիշապը»:

Օրերից մի օր հայտնվում է մի խիզախ երիտասարդ, որը գալիս է վիշապի պալատ՝ իր սիրելի աղջկա հետևից: Սպանելով վիշապին՝ նա գնում է փնտրելու իր հարսնացուին: Պալատի պատերի ողջ երկայնքով շարված են մեծաքանակ սնդուկներ՝ լցված ոսկով և թանկարժեք քարերով: Որքան ավելի է նա հիանում այդ ահռելի հարստությամբ, որն արդեն իրեն է պատկանում, այնքան աճում են նրա պոչը, ճանկերը ժանիքները, թեփուկները… Երիտասարդը ձեռքերը մտցնում է ոսկու սարերի մեջ և չի կարողանում զսպել իրեն: Այդ ժամանակ պատշգամբի դուռը բացվում է, իսկ ներքևում հավաքված է ժողովրդի բազմությունը:

Մունետիկը (ինչպես սովորաբար) հայտարարում է. «Վիշապը ո´ղջ է, հաղթեց վիշապը»: Երիտասարդը փորձում է համոզել, որ վիշապը սրից ընկած, հաղթված է: Մունետիկը նրան է տալիս հայելին և երիտասարդը նրա մեջ տեսնում է սոված ու կատաղի վիշապին:

Ագահ մարդը նման է վիշապին։

Կրիան ու կարիճը

Մի անգամ կարիճը խնդրեց կրիային անցկացնել իրեն գետը։Կրիան մերժեց, բայց կարիճը աղաչեց նրան։
-Լավ , -համաձայնեց կրիան,- միայն խոսք տուր, որ ինձ չես խայթի։
Կարիճը խոսք տվեց։ Այդ ժամանակ կրիան դրեց նրան իր մեջքին և սկսեց լողալ։
Կարիճը ամբողջ ճանապարհին խաղաղ նստած էր, բայց երբ մոտեցան ափին, նա կրիային խայթեց։
-Ինչպե՞ս չես ամաչում, կարի՛ճ․ չէ՞ որ դու ինձ խոստացել էիր,- բղավեց կրիան։
-Հետո՞ ինչ,- սառնասրտորեն ասաց կարիճը կրիային,-  ասա ինձ՝ ինչու՞  համաձայեցիր ինձ գետն անցկացնել՝ իմանալով իմ բնավորությունը։
— Ես միշտ օգնում եմ յուրաքանչյուրին․ դա է իմ բնույթը,- ասաց կրիան։
— Ի՛մ ընկեր,- պատասխանեց կարիճը, — քո բնույթը բոլորին օգնելն է , իսկ իմը՝ խայթելը։ Իսկ ինչո՞ւես քո բնույթը ներկայացնում մեծ բարություն, իսկ իմը՝ ստորություն։

Բարի գործ անելուց առաջ պետք է մտածես, արդյո՞ք դու վնաս չես ստանա այդ գործից։

Աշխարհը և մենք

Շատ վաղուց մի արքա կառուցեց պալատ, որի բոլոր պատերը, հատակը և առաստաղը հայելուց էին: Այնպես պատահեց, որ  պալատ մտավ մի շուն:  Իր շուրջը նայելով՝ նա տեսավ բազմաթիվ շներ: Լինելով շատ խելացի և զգուշավոր՝ համենայն դեպս ատամ ցույց տվեց, որպեսզի իրեն պաշտպանի այդ միլիոնավոր շներից և վախեցնի նրանց: Ի պատասխան նրան՝ բոլոր շները անմիջապես իրենք էլ ատամ ցույց տվեցին: Շունը կամացուկ հաչեց: Մյուսները սպառնալիքով պատասխանեցին նրան (պալատում արձագանք կար): Հիմա շունը հաստատ համոզված էր, որ իր կյանքը վտանգված է, և սկսեց բարձր հաչել: Սակայն երբ նա հաչում էր, հայելիների միջի շները նրան պատասխանում էին հուսահատ հաչոցով: Եվ որքան շատ էր նա հաչում, այնքան բարձր էին նրանք պատասխանում, ինչպես թվում էր խեղճ շանը: Առավոտյան շանը գտան սատկած: Սակայն նա պալատում միայնակ էր եղել: Ոչ ոք չէր կռվել նրա հետ, որովհետև պալատը դատարկ էր: Ուղղակի նա տեսել էր ինքն իրեն բազմաթիվ հայելիների մեջ և վախեցել: Եվ երբ նա սկսել էր կռվել, հայելիների միջի արտացոլանքները պայքարի մեջ էին մտել: Նա սատկել էր իր միլիոնավոր սեփական  արտացոլանքների հետ պայքարում:

Ինքդ քո հետ պայքարելիս կարող ես պարտվել։

Տեսություն՝

Սինուսների թեորեմ

Դիտարկենք կամայական եռանկյուն $ABC$՝
որտեղ

• $a=BC$՝ կողմը հակառակ $A$ անկյանը
• $b=AC$՝ կողմը հակառակ $B$ անկյանը
• $c=AB$՝ կողմը հակառակ $C$ անկյանը

Սինուսների թեորեմի ձևակերպում

Եռանկյան կողմերի երկարությունների և դրանց հակառակ անկյունների սինուսների հարաբերությունները հավասար են.$$\frac{a}{\sin A}=\frac{b}{\sin B}=\frac{c}{\sin C}$$

Այս ընդհանուր արժեքը հավասար է եռանկյան արտագծած շրջանագծի տրամագծին։

---

Երբ է կիրառվում սինուսների թեորեմը

Սինուսների թեորեմը կիրառվում է, երբ եռանկյան մեջ՝

• հայտնի է երկու անկյուն և մեկ կողմ, կամ
• հայտնի է մեկ անկյուն և նրան հակառակ կողմը,
  և անհրաժեշտ է գտնել մնացած կողմերը կամ անկյունները։

---

Կարևոր նկատառումներ

• Սինուսների թեորեմը գործում է ցանկացած եռանկյան համար (սուրանկյուն, բութանկյուն, ուղանկյուն)։
• Կողմը միշտ համեմատվում է իր հակառակ անկյան սինուսի հետ։
• Եթե տվյալ անկյունը բութ է ($>{90}^{\circ }$), ապա նրա սինուսը մնում է դրական։

---

Հատուկ դեպք՝ ուղանկյուն եռանկյուն

Եթե եռանկյունը ուղանկյուն է և, օրինակ,
$\mathrm{\angle }C={90}^{\circ }$, ապա$$\sin C=\sin {90}^{\circ }=1$$

Այս դեպքում սինուսների թեորեմից ստանում ենք՝$$\frac{c}{1}=\frac{a}{\sin A}=\frac{b}{\sin B}$$

որտեղ $c$ ներքնաձիգն է։

Դասարանական առաջադրանքներ՝ 198;200;202;204;206

V2/sin45o=1/sina
2=1/sina
sina=1/2
sina=30o

BC/sin60o=2r
BC/V3/2=2r
BC=5V3

<A=<C=180-120/2=30
AB/sinc=2r
AB/0,5=2r
2AB=2r
AB=r

AB/B1C1=k

AB:sinc/A1B1:sinc1=k
2r/2r1=k
r/r=1k

Դասարանական առաջադրանքներ՝ 251-ա,գ,ե; 252-ա,գ; 253-ա,գ; 254-ա,գ

ա․(x-1)(x+5)>0
x=1
x=-5
(x+6)(x-7)<=0
x=-6
x=7
[− 6,​− 5)​ ∪ ​(1, 7]

գ․(x+1)(x-4)<=0
x=-1
x=4
(x-2)(x+5)>=0
x=2
x=-5
[2, 4]

ե․(x+✓5)(x-5)>0
x=-✓5
x=5
(x-✓2)(x-5✓3)>=0
x=✓2
x=5✓3
(− ∞,​​√ 5 ​)​ ∪ ​[5 ​√3 ​,​+ ∞)

ա․(x-1)(x-3)>0
x=1
x=3
x(x-4)>0
x=0
x=4
(− ∞,​1)​ ∪ ​(4,​+ ∞)

գ․(x+2/3)(x-√2)<=0
x=-2/3
x=√2
(x+0.5)(x-3)<0
x=-0.5
x=3
[− ​ 2/3, -0.5)

ա․x=5
x=չէ-5
x=-3
x=չէ3
(− 5,​− 3]​ ∪ ​(3, 5)

գ․x=-1
x=չէ0
x=6
x=չէ-3
(− ∞,​− 3)​ ∪ ​(6,​+ ∞)

Կրթությունը միշտ էլ կարևոր դեր է ունեցել հասարակության զարգացման գործում։ Տարբեր ժամանակաշրջաններում այն դիտվել է ոչ միայն գիտելիք փոխանցելու միջոց, այլև մարդուն դաստիարակելու, աշխատասեր ու գիտակից քաղաքացի ձևավորելու գործիք։

Առանց կրթության անհնար է կառուցել ուժեղ պետություն և ապահովել հասարակության առաջընթացը։

Կրթության կարևորությունը ներկայացված է Րաֆֆու <<Խենթը>> վեպում, որտեղ ներկայացվում է գյուղատնտեսական դպրոցը։ Այնտեղ, երեխաները ուղղակի գիտելիք չեն ստանում՝ նրանք սովորում են իսկական օրինակներով, զբաղվում են սպորտով և սովորում են տիրապետել զենքին։ Դպրոցներում ոչ միայն գիտելիք են ստանում, այլ նաև սովորում են այդ գիտելիքը օգտագործել առօրյայում։ Նաև, կուզենայի առանձնացնել այն, որ երեխաները ուրախ էին գնում դպրոց, ինչպես շեշտում էր Վարդանը, դպրոցը և վարժապետը չէին վախեցնում երեխաներին, ինչից երեխանը երջանիկ էին դպրոց գնալիս և նրանք հավանաբար ավելի լավ կնկալեն դասերը։

Պատմական հատվածից տեսնում ենք, որ հայ ժողովուրդը չի առանձնացել իր ուժեղ կրթությամբ, ինչի պատճառով 1897 թվականին հայերի միայն 9,2 տոկոսն էր գրագետ։ Խորհրդային իշխանությունը կարծում էր, որ ուժեղ և նոր հասարակարգ ստեղծել կարելի է միայն գրագետ ժողովրդի օգնությամբ։ Այդ իսկ պատճառով, նրանք սկսեցին զբաղվել երեխաների դպրոցական կրթությամբ, ինչպես նաև մեծահասակներին ավելի գրագետ դարձնելու։ Կրթությունը զարգացնելու համար, իշխանությունը ժամանակ առ ժամանակ փոփոխություններ էր անում կրթության մեջ։ Ամենակարևոր քայլերից մեկը նաև այն էր, որ բացվում էին բազմաթիվ դպրոցներ։

Ապացուցելու համար, որ գրագետ ժողովուրդը կարևոր է ուժեղ պետության կառուցման համար, կասեմ, որ ուսումնասիրելիս Հայաստանի և ընհանրապես Սովետական միության ներկայիս երկների գիտական ամենամեծ նվաճումները եղել այն ժամանակ, երբ նրանք եղել Սովետական միության կազմում, այսինքն այն ժամանակ, երբ կրթությունը կարևորվել է իշխանության կողմից։ Նաև կուզենամ խոսել սպորտի մասին։ Սովետական միությունը շատ մեդալներ է շահել օլիմպիադաների ընթացքում, ինչպես նաև հաղթել է ամենադժվար սպորտի՝ ֆուտբոլի, ամենադժվար գավաթներից մեկը՝ Եվրոպայի առաջնությունը։ Այս նվաճումները բոլորովին կապ ունեն կրթության հետ այն առումով, որ դպրոցներում միայն չէին սովորեցնում դասեր, այլ նաև դաստիարակում և դիսցիպլինա էին կառուցում երեխաների մեջ։

Այսքանը ամփոփելով, կասեմ, որ այն երկրներում, որտեղ կարևորվել և զարգացել է կրթությունը, ուժեղ են և ունեն նվաճումներ տարբեր գավառներուն։

Մեյոզ գամետների առաջացում Էջ 43-44։

Թեստ 

1․Ի՞նչ արդյունք է տալիս մեյոզի ավարտը։
ա) Երկու դիպլոիդ բջիջ
բ) Չորս հապլոիդ բջիջ 
գ) Մի հապլոիդ բջիջ
դ) Չորս դիպլոիդ բջիջ

2․Մեյոզի ո՞ր փուլում է տեղի ունենում  կռոսինգովը, որը ապահովում է ժառանգական տարբերակվածություն։
ա) Պրոֆազ I 
բ) Անաֆազ I
գ) Տելոֆազ II
դ) Մետաֆազ II

3․Ի՞նչ է տեղի ունենում Անաֆազ I-ում։
ա) Դուստր քրոմատիդները բաժանվում են
բ) Հոմոլոգ քրոմոսոմները) բաժանվում են 
գ) Թելոֆազում կորիզը կրկին ձևավորվում է
դ) Քրոմոսոմները վերադառնում են դիպլոիդ վիճակի

4․Մեյոզը տեղի է ունենում միայն
ա) Միտոտիկ բջիջներու
բ) Սոմատիկ բջիջներում
գ) Սերմնաբջիջ և ձվաբջիջ առաջացնող բջիջներում 
դ) Բակտերիալ բջիջներում

5․Մեյոզ II-ը ավելի շատ նման է…
ա) Միտոզին 

բ) Պրոֆազ I-ին

գ) Մետաֆազ I-ին

դ) Թելոֆազ I-ին

Շատ մարդիկ կարծում են, թե հրաշքները լինում են միայն հեքիաթներում կամ կախարդական պատմություններում։ Սակայն իրականում հրաշք կարելի է գործել նաև սեփական ձեռքերով՝ բարի գործեր անելով և օգնելով ուրիշներին։

Երբ մարդը օգնում է մեկին դժվար պահին, աջակցում է ընկերոջը կամ պարզապես բարությամբ է վերաբերվում շրջապատին, դա կարող է դառնալ իսկական հրաշք նրա համար։ Փոքր քայլերը՝ մի լավ խոսք, ժպիտ կամ օգնություն, երբեմն ավելի մեծ նշանակություն ունեն, քան մենք պատկերացնում ենք։ Հրաշք գործելու համար պարտադիր չէ ունենալ մեծ հնարավորություններ։ Կարևորը ցանկությունն է և պատրաստակամությունը։ Ամեն մարդ կարող է իր արարքներով փոխել մեկ ուրիշի օրը և աշխարհը դարձնել մի փոքր ավելի լավ։

Այսպիսով, հրաշքները միշտ մեր շուրջն են, և եթե հավատանք մեր ուժերին ու գործենք սրտանց, կտեսնենք, որ հրաշք գործելը լիովին հնարավոր է սեփական ձեռքերով։

Թեմա՝ ՀՀ բնաչության թվաքանակի շարժընթացը։

Բնակչության թվի բնական և մեխանիկական շարժեր։

Դասի հղումը՝ & 23 և 24, էջ 80-86,

Սովորիր դասը հետևյալ հարցերի օգնությամբ, իսկ ներքևում ներկայացված եզրույթները՝ անգիր։

1. 20-րդ դասրի ընթացքում ինչպիսի՞ փոփոխություններ կրեց ՀՀ բնակչության թիվը և ի՞նչ պատճառներ ազդեցին դրա փոփոխության վրա։

20-րդ դարում Հայաստանի բնակչությունը շատ փոփոխվեց։ Դարի սկզբին այն քիչ էր աճում՝ պատերազմների ու ցեղասպանության պատճառով, իսկ 1918–1920 թթ. նույնիսկ նվազեց։ ԽՍՀՄ շրջանում (1920–1989) բնակչությունը արագ աճեց՝ կյանքի կայունացման, առողջապահության զարգացման, բարձր ծնելիության և մեծ ներգաղթի շնորհիվ։ 1989-ին բնակչությունը հասավ մոտ 3,3 միլիոնի, բայց 1990-ականներին արտագաղթն ու տնտեսական դժվարությունները նորից կրճատեցին այն։

1. Մշտական բնակչություն ասելով ի՞նչ կարելի է հասկանալ։

Այդ տարածքում ապրող մարդիկ, նույնիսկ եթե մի մասը հիմա ժամանակավորապես գնացել է ուրիշ երկիր։

1. Ինչ է բնակչության բնական և մեխանիկական շարժ։

Բնական շարժը այն է, երբ բնակչության թիվը փոխվում է ծնունդների և մահերի հանրագումարին։
Մեխանիկական շարժն այն է, երբ բնակչուցյան թիվը փոխվում է միգրացիայի շնորհիվ։

1. Հայաստանում՛խորհրդային տարիներին ներգաղթը ինչպե՞ս է տեղի ունեցել։

Խորհրդային Հայաստան ստեղծվելուց հետո Հայաստան ներգաղթեցին բազմաթիվ հայեր Մերձավոր Արևելքից և ԽՍՀՄ տարբեր հանրապետություններից։ 1946–1948 թթ․ հազարավոր սփյուռքահայեր վերադառնալով հաստատեցին իրենց բնակությունը Հայաստանում։

1. Բնաչության խտություն ասելով ի՞նչ են հասկանում, ինչպե՞ս ենք այն հաշվում։

Բնակչության խտությունը ցույց է տալիս քանի մարդ է ապրում մեկ քառակուսի կիլոմետրում։

ԵԶՐՈՒՅԹՆԵՐ
Մշտական բնակչություն — տվյալ տարածքում մշտապես բնակվող ու հաշվառման
պահին ներկա և ժամանակավոր բացակայող բնակչության թվերի հանրագումարը:

Բնակչության թվի շարժընթաց — որոշակի ժամանակահատվածում բնակչության թվի փոփոխությունների գործընթացը:

Բնակչության բնական աճ (շարժ) բնակչության թվի փոփոխությունը ծնունդների և մահերի հանրագումարի հաշվին: Այն չափում են %-ներով յուրաքանչյուր 100 մարդու հաշվով և ‰– ներով (պրոմիլ)՝ 1000 մարդու հաշվով:
Բնակչության մեխանիկական շարժ — բնակչության թվի փոփոխությունը միգրացիայի հաշվին:

Ծնելիության ընդհանուր գործակից — ծնվածների (կենդանի) և մշտական բնակչության թվաքանակի միջին տարեկան ցուցանիշերի հարաբերությունը 1000
բնակչի հաշվով՝ ‰:

Լրացուցիչ/տնային աշխատանք

08-12.12.2025

1. Լրացնել բաց թողած տառերը և կետադրել։ 

Մամիկոնյան նախարարը հապճեպ ու կողկանց զննեց խոսողին, և նորից բոլորը լռեցին։ Հայրապետը մտահոգ շուրջն էր նայում և կարծես զննում մերթ կրականոցը, որի մեջ հանգչում էին փայտերը  մերթ պատերի մորդիները, մերթ հատակին ճապաղած վագրենին ու բազմաստեղնյան աշտանակը, որի բոլորակ ափսեում սևացել էր ողջ գիշեր  յուղի մեջ թաթախված պատրույգը։ Որմնախորշի գրադարակից նրան էին նայում մատյանների փղոսկրյա կազմով ոսկեզած ու ակնազարդ։ Նայում էր հազարապետը, աշխույժ, եռանդի ու սուր մտքի տեր այդ մարդը, և սիրտը մղկտում էր, թախիծը խեղդում էր կոկոր-ը։ 

-Ի՞նչ ես խորհում,- սթափվելով մտքերից դարձավ նա Վարդանին-, լինելիքը կլինի։

Վարդանը հայացքը հատակին խոնարհած, մտմտում էր ասելիքը։ 

-Տիա՛րք, ժամ չէ դժգոհության։ Հազկերտին պատասխանելը միայն հոգևորների գործը չէ։ 

2. Բացատրի՛ր բառերը։ 

Հապճեպ-շտապ
Հանգչել-մարել, անջատվել
Ճապաղած-տարածված
Աշտանակ-մոմակալ
Բոլորակ-կլոր
Պատրույգ-դյուրավառ քուղ՝ որևէ բան հեռվից բոցավառելու՝ բռնկելու համար
Որմնախորշ-պատի մեջ սարքած փոքրիկ խորշ՝ որպես ննջարան կամ հանդերձարանի՝ գրապահարանի՝ սպասքապահարանի տեղ
Եռանդ-ցանկություն

Դասարանական առաջադրանքներ՝ 245-ա,գ,ե; 246-ա,գ; 247-ա,գ,ե; 248-ա,գ

ա․(X+✓2)^3(x-4)^2=0
x=-✓2
x=4
x=չէ-6
x=չէ4
(− ​√2 ​,​4)​ ∪ ​(4,​+ ∞)

գ․(x+1/2)^3(x-2.3)^2=0
x=-1/2
x=2.3
x=չէ-0.5
x=2.3

ա․x-1=0
x=1
x=չէ1
(− ∞,​1)​ ∪ ​(1,​+ ∞)

գ․3x=12
x=4
2x=չէ8
x=չէ4
(− ∞,​​4)​ ∪ ​(4,​+ ∞)

ա․(x-1)(x-4)<0

գ․(x-4)^2(x-8)<=0

ե․4x-8/x-1>0

ա․-2/x-2>0
x=չէ2
(− ∞,​2)

գ․

Հալոգենների ընդհանուր բնութագիրը

Դասի հղումը՝ այստեղ։

Էջ՝ 32-35

Հարցեր և առաջադրանքներ․

1․Որո՞նք են հալոգենները, և ի՞նչ դիրք են զբաղեցնում դրանք Մենդելեևի պարբերական համակարգում։

Հալոգենները յոթերրորդ խմբի ոչ մետաղական նյութերն են։

2․Ինչո՞ւ են այս տարրերն անվանվում հալոգեններ։

Քանի որ, նրանցով մետաղ կազմելը հեշտ է։

3․ Թվարկե՛ք ֆտորի, քլորի, բրոմի և յոդի ագրեգատային վիճակները և գույները սենյակային պայմաններում։

Ֆտոոր-գազ
Քլոր-գազ
Բրոմ-հեղուկ, կարմիր
Յոդ-պինդ, մուգ մանուշակագույն

4․Գրե՛ք քլորի փոխազդեցության հավասարումը ջրի հետ։ Ի՞նչ նյութեր են առաջանում, և ի՞նչ կիրառություն ունի այդ ռեակցիան։

Cl2+H2O->HCl
Դա թթու է։

5․Ինչպիսի՞ միացություններ են առաջանում հալոգենների և մետաղների փոխազդեցությունից, գրե՛ք, օրինակներ։

Առաջանում են աղեր։

Օրինակ՝ Na+Cl2->NaCl