Դավիթ Հովհաննիսյանի ուսումնական բլոգ

Պարսկաստան
1. Իրանը արաբական երկիր չէ, իրանցիները պարսիկներ են.

Մերձավոր Արևելքի երկրների մեծ մասում խոսում են արաբերեն, բայց իրանցիները խոսում են պարսկերեն։

2. Իրանն ունի իր օրացույցը.

Իրանի մասին հետաքրքիր փաստերից մեկն այն է, որ իրանցիներն օգտագործում են իրենց սեփական օրացույցը, որը արևային օրացույց է, ինչը նշանակում է, որ դրա ժամանակի հաշվարկը հիմնված է Արեգակի շուրջ Երկրի շարժումների վրա:

Տարվա առաջին օրը գարնան առաջին օրն է և այն կոչվում է Նովրուզ։ Տարվա ռաջին 6 ամիսններն ունեն 31 օր, հաջորդ 5 ամիսները՝ 30 օր, իսկ վերջին ամիսը սովորաբար ունի 29 օր, իսկ նահանջ տարիներին՝ 30 օր։

3. Իրան թե Պարսկաստան.

Պարսկաստանը Իրանի հին անունն է։ 1935 թվականին Իրանի թագավոր Ռեզա շահը փոխել է երկրի անունը Պարսկաստանից Իրան։ Իրան նշանակում է արիացիների երկիր։

Վրաստան
Վրաստանը դարավոր պատմություն ունեցող բազմազգ երկիր է՝ հարուստ բազմաթիվ հանճարեղ հուշարձաններով և գունագեղ բնությամբ: Այն գտնվում է Մեծ և Փոքր Կովկասի լեռների միջև: Այստեղ կան ավելի քան 300 լեռնային, ծովային, կլիմատիկ, բելնեոլոգիական և ցեխային հանգստավայրեր։

Թուրքիա
1. Թուրքիան զբոսաշրջիկների կողմից ամենաշատ այցելվող երկրներից մեկն է:
2. Մինչև 1934 թվականը թուրքերը չունեին ազգանուններ:
3. 1509 թվականին Թուրքիան տուժեց ամենաերկար երկրաշարժից, որը տևեց 45 օր:
4. Ավելի քան 2000 տարի Ստամբուլը երեք կայսրությունների մայրաքաղաք է եղել ՝ Հռոմեական, Բյուզանդական և Օսմանյան:

Ադրբեջան
Ադրբեջանի Հանրապետությունը պետություն է Հարավային Կովկասում։ Սահմանակցում է Ռուսաստանի Դաշնությանը, Վրաստանի Հանրապետությանը, Իրանի Իսլամական Հանրապետությանը, Թուրքիայի Հանրապետությանը, Հայաստանի Հանրապետությանը, Արցախի Հանրապետությանը։ Տարածքը ըստ ՄԱԿ-ի 86,600 կմ․քառ, բնակչությունը, ըստ 2019 թվականի նախահաշվի 10,000,000 մարդ է։ Ներկայիս Ադրբեջանը բազմազգ և բազմակրոն պետություն է։ Բնակչության մեծամասնությունն ադրբեջանցիներն են (91 %), որոնք դավանում է շիա իսլամ։ Խոշոր ազգային փոքրամասնություններն են լեզգիները, ռուսները, թալիշները, ավարները, թաթարները և վրացիները։ Չնայած նրան, որ Ադրբեջանը համարվում է իսլամադավան պետություն, այնուամենայնիվ, երկրի բնակչության 53%-ն իրեն համարում է աշխարհիկ։ 

Մասնակիցներ՝   Միջին դպրոցի սովորողներ, 7-8-րդ դասարաններ

Նպատակը՝

•  Մտքի ճկունության ստուգում
•  Մտածողության զարգացում
  Geogebra երկրաչափական ծրագրի ուսուցում
• Սովորողների կողմից նոր գիտելիքների ձեռք բերում
• Սովորողների կողմից ունեցած և ձեռք բերված գիտելիքների ամրապնդում
• Միմյանց լսելու կուլտուրայի ձևավորում
• Սեր և հետաքրքրություն մաթեմատիկայի նկատմամբ

Նախագծի ընթացքը․

Միջին դպրոցի սովորողները  կծանոթանան  մաթեմատիկայի նոր  GeoGebra ծրագրին։ Այդ ծրագրի միջոցով   կսովորեն, թե ինչ է կոորդինատային հարթությունը, ուղիղը, հատվածը, ճառագայթը, անկյունը, բազմանկյունը և կսովորեն պատկերել տարբեր երկրաչափական պատկերներ։

Առաջադրանք՝

Լրացրու Geogebra ծրագրում կետերի կոորդինատերն ու տես թե ինչ պատկեր է ստացվում:

1. (0,5;0), (1;2), (1;3), (2;4), (3;3,5), (3,5;4), (2,5;5), (2,5;6), (2;6,5), (2;8,5), (1;7), (0,5;6,5), (-0,5;7), (-0,5;6), (-1;5,5), (-3;3), (-4;1), (-4,5;-1,5), (-4;-2,5), (-4,5;-3,5), (-3,5;-5), (-1;-6), (1;-7), (2;-8), (3,5;-10), (4,5;-9),(4,5;-7), (4;-6), (3;-5), (0;-4,5), (1;-1,5), (0,5;0).

2.

(1;-3), (2;-3), (3;-2), (3;3), (4;3), (5;4), (5;6), (4;7), (3;7), (2;6), (3;5), (3;5,5), (4;5), (3;4), (2;5), .(-3;5),(-4;6), (-4;9), (-5;10), (-5;11), (-6;10), (-7;10), (-7;10), (-7;8), (-9;8), (-9;7), (-8;6), (-6;6), (-7;3), (-6;2), (-6;-1), (-7;-2), (-7;-3), (-6;-3), (-4;-2), (-4;2), (1;2), (2;-1), (1;-2), (1;-3)․

Сроки проекта: 2-6 сентября.

Участники проекта: ученики 7 и 8 класса.

Количество уроков проекта: 2.

Цель проекта: развитие осознания и навыков установления и поддержания личных границ, что способствует улучшению межличностных отношений, повышению уровня самоуважения и защите личного пространства. Проект направлен на обучение участников способам определения и выражения своих границ, а также на развитие уверенности в их соблюдении, что, в свою очередь, способствует созданию здоровой и гармоничной среды общения и взаимодействия.

Задачи проекта:

Понять в чем заключается смысл жизни человека․
Разобраться с понятием — ,,Личные границы,,
Создание среды для понимания своих возможностей и сводобы, которая дается человеку․
Понять где начинаются и заканчиваются личные границы человека․
Понять может ли человек жить без границ․
Привлечь внимание общественности, учащихся к проблемам людей с ограниченными возможностями.
Преодоление барьеров, которые ставит общество по отношению к людям с ограниченными физическими и психическими возможностями.
Расширить знания учащихся о людях с ограниченными возможностями здоровья.

Итоги проекта: сочинения или видеоролики.

Ход проекта:

1 урок. Обсуждение в классе.

Задание 1. Дайте своё определение понятиям:

свобода-когда человек может делать то что он(а) хочет, или пойти куда хочет

личность-у каждого человека есть своя личность, а личность это характер человека

личное мнение-у каждого человека есть своё личное мнение

личное пространство-личное пространство, это секреты человека, друзья, хобби и т.д.

личная жизнь-личная жизнь очень похожа на личное пространство. Личная жизнь это также секреты, друзья, хобби и т.д. Но у всех жизнь отличается, у двух друзей могут быть похожее личное пространство но оооооооооочень маловероятно что их жизнь была похоже также как и личное пространство.

личные границы-личные границы это граница, в которой если никто не вторгается, человек чувствует себя безопасно и комфортно. В границах в основном какие то секреты, телефон(потому что там все переписки и фотографии) и т.д.

Задание 2. Дайте ответы на вопросы:

1. Считаете ли вы себя свободным человеком и почему?

Да, я считаю себя свободным человеком потому что мои родители, да и вообще никто не вторгается в мой телефон и не задавают слишком личные вопросы. Да и если кто-то спрашивает то я или отвечаю или посылаю куда подальше.

1. Необходимо ли в общении с людьми устанавливать личные границы?

Например я не устанавливаю потому что со временем само собой устанавливаются границы, а если нет то да я устанавливаю.

1. Нужно ли научиться говорить ,,НЕТ,, ?

Да, ОБЯЗАТЕЛЬНО. Потому что если ты не можешь говорить нет, то все могут вторгаться в твою личную жизнь. Ну и поэтому эта штука называется <<ЛИЧНАЯ жизнь>> потому что никто не может в неё вторгаться.

1. Как можно определить, когда ваши личные границы нарушены?

Когда вы чувствуете себя некомфортно, не безопасно, когда вы слишком сильно злы и раздражены.

1. Где, по-вашему, стирается понятие свобода и начинается безответственность и вседозволенность?

Граница между свободой и безответственностью стирается там, где действия человека причиняют вред другим людям, нарушают их права или создают угрозу общественной безопасности.

1. Какие ресурсы или инструменты могут помочь в развитии навыков управления личными границами?

Многих, с детства учат не показывать эмоции и быть как все. А если ты будешь пробовать найти себя а не быть как все то никто не может пересечь твои личные границы.

Задание 3. Разберите ситуацию. Опишите, как именно Иван нарушает личные границы Марины.

Марина была в полном восторге от начала нового проекта на работе. Она с нетерпением ждала встречи с командой, чтобы обсудить идеи и поделиться своими предложениями. В день собрания, когда она пришла в конференц-зал, к ней подошел её коллега, Иван.

— Привет, Марина! — начал он, обняв её без предупреждения. — Как дела? Слышал, у тебя были какие-то проблемы дома?

Марина слегка смутилась. Она была рада видеть Ивана, но его обнимание было неожиданным, и она не была готова обсуждать личные проблемы на работе.

— Привет, Иван. Да, всё в порядке, спасибо. Можем перейти к делу? — попыталась она мягко изменить тему.

Иван не унимался и продолжил:

— Знаешь, я видел, что ты недавно проводила время с коллегами за ужином. Можешь рассказать, что вы там обсуждали? Я хотел бы знать, что именно вам не понравилось, ведь я планирую организовать следующий корпоратив.

Марина почувствовала, что Иван заходит слишком далеко. Она не чувствовала необходимости делиться деталями личной жизни и пыталась переключить разговор на рабочие вопросы:

— На самом деле, это был просто вечер для расслабления. Давайте лучше сосредоточимся на проекте.

Но Иван уже заметил её замешательство и продолжил:

— Кстати, я слышал, что ты планируешь отпуск. Как ты собираешься всё это организовать? Не забудь, что нужно будет ещё подстраиваться под общие сроки проекта.

Марина почувствовала, что её личное пространство и частная жизнь стали предметом обсуждения без её согласия. В такие моменты ей хотелось просто уйти и провести день в одиночестве, но она сохраняла профессионализм и старалась сосредоточиться на предстоящей встрече.

Иван задавал Марине личные вопросы и даже обнял, хотя они даже не друзья, они просто коллеги.

Задание 4. Приведите собственные примеры, иллюстрирующие нарушение личных границ человека.

Кокто раз, я отдал телефон своему другу чтобы он подержал его, потому что я качал мяч. Так как мой телефон был разблокирован, он почему то решил что должен написать моим другим друзьям сообщения. Он написал <<Я дурак>> или что то в этом вроде. Некоторые восприняли это сообщения всерьёз (потому что я обзываю самого себя только тогда, когда я что то натворил), написали мне <<Что случилось>>, <<Что ты сделал?>>, некоторые даже позвонили мне. Если что, тот мальчик который написал эти сообщения не был знаком с друзьями, которым написал. Один друг даже так взволновался что после того как я сказал ему всю историю, он кричал в телефон <<ОТДАЙ ТРУБКУ ЭТОМУ ПРИДОРКУ, ДА КАК ОН ВООБЩЕ СМЕЕТ ЛАЗИТЬ В ДРУГИХ ТЕЛЕФОНАХ?>>. Я честно не знаю, но я думаю что он наверное даже посмотрел мои переписки, но я не могу это подтвердить так как если я могу увидеть что он послал сообщение я не мог увидеть в телефоне надпись <<Кто то прочёл ваши переписки>>.

Անվտանգության ապահովում

Դեպքի վայրի զննում

Արդյունավետ առաջին օգնություն ցուցաբերելու համար դուք պետք է կարողանաք կողմնորոշվել տարբեր արտակարգ իրավիճակներում: Ժամանակին եւ ճիշտ ձեռնարկված առաջին օգնության քայլերը տուժածի կյանքի համար կարեւոր նշանակություն ունեն:
Ցանկացած արտակարգ իրավիճակում, մինչեւ որեւէ գործողության դիմելը, մի պահ կանգ առեք, սառնասրտորեն մտածեք կատարվածի մասին, գնահատեք իրավիճակը, ապա ծրագրեք ձեր հետագա գործողությունները՝ դրանք համապատասխանեցնելով առկա պայմաններին եւ հնարավորություններին:
Առաջին հերթին ուշադիրր զննեք դեպքի վայրը՝ դա կօգնի ձեզ գնահատելու իրավիճակը եւ հասկանալու, թե ինչ է պատահել: Փորձեք պարզել տվյալ դժբախտ պատահարի պատճառները: Փորձեք գտնել հետեւյալ հարցերի պատասխանները.
— Ի՞նչ է պատահել:
— Ի՞նչ վտանգ կա:
— Քանի՞ տուժած կա:
— Կարո՞ղ են դեպքի վայրում ներկա գտնվող մարդիկ օգտակար լինել:

Անվտանգության ապահովում տարբեր արտակարգ իրավիճակներում

Մոտենալով դեպքի վայրին՝ պետք է վստահ լինեք, որ այն անվտանգ է: Ուշադիր փնտրեք այն ամենն, ինչը կարող է վտանգավոր լինել ձեզ, տուժածի եւ ներկաների համար: Վտանգ են ներկայացնում ընկած հաղորդալարերը, փլուզման ենթակա շինությունները, երթեւեկող մեքենաները, հրդեհը, ծուխը, թունավոր նյութերը եւ գազերը, անբարենպաստ եղանակային պայմանները, արագ հոսող կամ խորը ջրերը եւ այլն:
Տարբեր պատահարների դեպքում անվտանգության ապահովումը տարբեր է լինում: Քննարկենք, թե ինչպես է պետք ապահովել անվտանգությունն ավելի հաճախ հանդիպող վտանգավոր իրավիճակներում:
Ավտովթար

Էլեկտրական հոսանքի հետ կապված դժբախտ պատահարներ

Մարդը կարող է հոսանքից հարված ստանալ՝ դիպչելով հոսանքի վնասված լարերին կամ անսարք էլեկտրասարքերին: Մինչեւ տուժածին մոտենալն անհրաժեշտ է անջատել հոսանքի աղբյուրը (հոսանքազրկեք էլեկտրասարքը, անջատեք հիմնական անջատիչը եւ այլն), իսկ եթե դա անհնար է, ապա կարող եք լարը կամ սարքը տուժածից հեռացնել որեւէ մեկուսիչ նյութից պատրաստված հարմարանքի օգնությամբ:
Բարձր լարման հոսանք: Եթե տեսնում եք կտրված, ընկած բարձր լարման հաղորդալարեր, ապա հեռացրեք շրջապատող մարդկանց ընկած հաղորդալարից առնվազն 6 մետր հեռավորության վրա, քանի որ բարձր լարման աղեղը կարող է ազդել մինչեւ այդ հեռավորությունը: Տուժածին կարող եք մոտենալ միայն այն դեպքում, երբ վստահ եք, որ վթարային ծառայությունները հոսանքազրկել են տվյալ հատվածը:
Եթե հաղորդալարն ընկած է մեքենայի վրա, ապա մեքենայում գտնվող անձանց խնդրեք դուրս չգալ, քանի որ նրանք մեքենայի անվադողերի շնորհիվ հուսալի մեկուսացված են: Մի՛ փորձեք մոտենալ կամ տուժածներին դուրս բերել մեքենայից: Մի՛ փորձեք հեռացնել հաղորդալարը, նույնիսկ մեկուսիչ նյութից պատրաստված հարմարանքի միջոցով, քանի որ առաձգականության պատճառով հոսանքալարը կարող է շպրտվել անցանկալի ուղղությամբ՝ առաջացնելով լրացուցիչ դժվարություններ:

Պատահարներ վտանգավոր նյութերից

Հրդեհ

Ջրում տեղի ունեցող պատահարներ

Մի փորձեք ջրում տուժածին փրկել՝ վտանգի ենթարկելով ձեզ: Դուք կարող եք հանել տուժածին՝ ջրից նրան որեւէ իր նետելով կամ մեկնելով: Դա կարող է լինել ձող, կամ պարանին կապած փրկարար օղակ, պլաստիկ տարա եւ այլն:

Բռնության հետ կապված իրավիճակներ

Գտնվելով բռնության հետեւանքով ստեղծված արտակարգ իրավիճակում՝ պետք է գործեք այնպես, որ ապահովեք ձեր, տուժածի եւ մյուս անձանց անվտանգությունը: Մի՛ մոտեցեք, եթե դեպքի վայրը վտանգավոր է: Իսկ եթե այն անվտանգ է, ցուցաբերեք համապատասխան օգնություն, սակայն առանց անհրաժեշտության ձեռք մի՛ տվեք իրերին: Հետաքննության համար այդ իրերը կարեւոր նշանակություն ունեն:
Եթե դեպքի վայրում գտնվող անձը զինված է, մի՛ մոտեցեք նրան: Մնացեք հանգիստ, մի՛ վիճեք նրա հետ: Աշխատեք լսել, թե ինչ է ասում նա: Փորձեք հանգստացնել նրան: Մի՛ փորձեք ուժով խլել զենքը՝ դրանով կարող եք միայն վնաս հասցնել:
Եթե դուք չեք կարող ապահովել անվտանգությունը, մի՛ մտեք դեպքի վայր: Նման իրավիճակներում գործելը թողեք մասնագիտացված փրկարարներին, որոնք ունեն համապատասխան փորձ, գիտելիքներ, հմտություններ եւ սարքավորումներ՝ վտանգին դիմակայելու, այն վերացնելու եւ տուժածին փրկելու համար: Մինչեւ մասնագիտացված օգնության ժամանումը մնացեք անվտանգ հեռավորության վրա եւ մի՛ թողեք կողմնակի անձանց մոտենալ դեպքի վայրին: Եթե իրավիճակը փոխվի, եւ պայմանները դառնան անվտանգ, կարող եք գործել ըստ իրավիճակի:

Ահազանգում

Առաջին օգնություն ցուցաբերելու ժամանակ պետք է կարողանաք գնահատել իրավիճակը, ճիշտ կողմնորոշվել եւ անհրաժեշտության դեպքում անմիջապես ահազանգել:

Շտապ օգնության աշխատանքն ավելի արդյունավետ կլինի, եթե ահազանգման ժամանակ անհրաժեշտ եւ ստույգ տեղեկություններ հայտնեք տուժածի եւ պատահարի վերաբերյալ:
Ահազանգելու որոշումը կարող եք ընդունել ցանկացած պահի: Հնարավորության դեպքում խնդրեք ներկաներից որեւէ մեկին ահազանգել: Մի՜ թողեք տուժածին մենակ, մնացեք նրա կողքին եւ հսկեք նրա վիճակը: Ինքներդ գնացեք ահազանգելու միայն ծայրահեղ դեպքում, երբ ձեզանից բացի ոչ ոք չի կարող դա անել: Այդ դեպքում արագ գտեք մոտակա հեռախոսը, ահազանգեք եւ շտապ վերադարձեք տուժածի մոտ: Վերադառնալուն պես վերստուգեք նրա վիճակը եւ հարկ եղած դեպքում ցուցաբերեք անհրաժեշտ օգնություն:
Ահազանգելու ժամանակ սովորաբար հերթապահն ինքն է հարցեր տալիս: Պետք է նախապես իմանալ այն կարեւոր տեղեկությունները, որոնք պետք է հաղորդել շտապօգնության հերթապահին:

Այդ տեղեկություններն են.

— Դեպքի վայրի հասցեն (շենքի համարը, հարկը եւ բնակարանը) կամ, եթե դեպքը տեղի է ունեցել փողոցում, ապա մոտակա խաչվող փողոցները կամ նշանավոր եւ աչքի ընկնող շինությունները:
— Հեռախոսի համարը, որից հաղորդվում է ահազանգը:
— Ինչ է պատահել:
— Զանգահարողի անունը, ազգանունը:
— Տուժածների քանակը:
— Տուժածների վիճակը:
— Ցուցաբերված առաջին օգնությունը:

Մի՜ անջատեք հեռախոսն առանց հերթապահին զգուշացնելու: Հնարավոր է, որ շտապ օգնության հերթապահը թելադրի տուժածին օգնություն ցուցաբերելու ձեր հետագա քայլերը` մինչեւ մասնագիտական օգնության խմբի ժամանումը:
Եթե որեւէ մեկին խնդրում եք ահազանգել, ապա խնդրեք, որ ահազանգելուց հետո վերադառնա եւ ձեզ տեղյակ պահի շտապօգնության հերթապահի հետ ունեցած խոսակցության մասին:
Եթե մենակ եք եւ չեք կարող հեռանալ տուժածի մոտից, ապա բարձրաձայն օգնություն կանչեք:
Երբեմն դժվար է կողմնորոշվել` կարիք կա, արդյոք, ահազանգելու շտապօգնություն, թե` ոչ: Օրինակ` երբ տուժածն անհարմար է զգում ստեղծված իրավիճակում եւ ինքն է խնդրում չահազանգել: Մեկ այլ դեպքում դժվար է կողմնորոշվել` արդյոք տուժածի վիճակն այնքան ծանր է, որ անհրաժեշտ է մասնագիտական օգնություն: Հետագա գլուխներում դուք կծանոթանաք, թե որ դեպքերում է պետք ահազանգել շտապօգնություն:
Կան հատուկ իրավիճակներ, երբ անհրաժեշտ է զանգահարել հատուկ վթարային ծառայություններ. դրանք են

— հրշեջ-փրկարար ծառայություն 1-01, 1-12
— ոստիկանություն 1-02.
— շտապօգնություն 1-03.
— գազի վթարային ծառայություն 1-04

Նախօրոք իմացեք նաեւ ձեր տարածաշրջանում գտնվող փրկարար ծառայությունների հեռախոսահամարները: Գրառեք բոլոր թվարկված մասնագիտական ծառայությունների համարները եւ պահեք որեւէ երեւացող տեղում, օրինակ` հեռախոսի կողքին: Եթե տանը կան երեխաներ, ապա ցանկալի է սովորեցնել նրանց, թե տարբեր իրավիճակներում ուր եւ ինչպես է պետք ահազանգել:

Զննում

Յուրաքանչյուր արտակարգ իրավիճակում տուժածին արդյունավետ օգնություն ցուցաբերելու համար անհրաժեշտ է պարզել, թե նա ինչ վնասվածքներ ունի եւ ինչ վիճակում է, այսինքն՝ անհրաժեշտ է կատարել տուժածի զննում: Այս համարում մենք կքննարկենք անգիտակից տուժածի զննումը եւ նրան օգնության ցուցաբերման քայլերը:
Տուժածին զննելիս առաջին հերթին պետք է ստուգել կենսական կարեւոր համակարգերի գործունեությունը: Այս զննումն անվանում ենք առաջնային, որի ժամանակ պարզվում են կյանքին անմիջական վտանգ սպառնացող իրավիճակները:

Մարդու մարմնի կենսագործունեության համար անհրաժեշտ է թթվածին: Թթվածնի անհրաժեշտ քանակի ապահովումն իրականացվում է նյարդային, շնչառական եւ սրտանոթային համակարգերի համատեղ գործունեության շնորհիվ: Եթե այս համակարգերի գործունեությունը լրջորեն խանգարվի, թթվածնի մատակարարումը կտրուկ կնվազի, իսկ դա կարճ ժամանակում կարող է հանգեցնել մահվան: Ելնելով սրանից՝ այս համակարգերն անվանում են կենսական կարեւոր:
Տուժածին զննելիս առաջին հերթին պետք է ստուգել կենսական կարեւոր համակարգերի գործունեությունը, այսինքն՝ գիտակցությունը, շնչուղիների անցանելիությունը եւ շնչառությունը, անոթազարկը եւ ուժեղ արյունահոսության առկայությունը:
Նախ անհրաժեշտ է հնարավորին չափ շուտ հայտնաբերել եւ դադարեցնել ուժեղ արյունահոսությունը: Ուժեղ արյունահոսության առկայությունը պարզելու համար ուշադիր զննեք տուժածին ոտքից գլուխ: Սովորաբար այն ակնհայտորեն երեւում է շիթով բխող արյան, գոյացած արյան լճակի տեսքով:
Այնուհետեւ ստուգեք տուժածի գիտակցությունը: Այդ նպատակով զգուշորեն բռնեք տուժածի ձեռքը, ցնցեք նրա ուսը: Խոսեք նրա հետ, տվեք պարզ հարցեր եւ հրահանգներ. «Դու ինձ լսո՞ւմ ես, եթե լսում ես, աչքերդ բացիր, ձեռքս սեղմիր, որեւէ նշան տուր»:
Եթե տուժածը ոչ մի կերպ չի արձագանքում, նշանակում է` նա գիտակցություն չունի:
Անգիտակից վիճակում տուժածի մկանները, այդ թվում նաեւ լեզուն, թուլանում են: Եթե տուժածը պառկած է մեջքի վրա, նրա լեզուն հետ է գնում դեպի ըմպան՝ փակելով շնչուղիները: Ժողովրդի մեջ ընդունված է այն կարծիքը, որ գիտակցությունը կորցրած տուժածի լեզուն կուլ է գնում: Եվ մարդիկ փորձում են տարբեր կերպ բացել տուժածի բերանը, լեզուն բռնել՝ վնասելով տուժածին: Մի՛ արեք նման բան: Կարելի ավելի հեշտ ու անվնաս օգնություն ցույց տալ:
Շնչուղիների բացում կատարելու համար ձեր մի ձեռքը դրեք տուժածի ճակատին, իսկ մյուս ձեռքով բռնելով կզակից՝ գլուխը զգուշությամբ հետ տարեք, կզակը բարձրացրեք: Այս գործողության շնորհիվ լեզուն ազատում է շնչուղիների մուտքը: Բութ մատը տեղադրեք ստորին շրթունքից ներքեւ եւ զգուշորեն բացեք տուժածի բերանը: Անհրաժեշտության դեպքում անձեռոցիկով կամ թաշկինակով մաքրեք տուժածի բերանում կուտակված լորձը, հեղուկները եւ այլն:
Անչափահասների դեպքում գլուխը պետք է ավելի քիչ հետ տանել, իսկ ծծկերների մոտ բարձրացնել միայն կզակը:
Շնչուղիները բացելուց հետո, առանց գլխի դիրքը փոխելու ստուգեք տուժածի շնչառությունը: Մոտեցրեք ձեր ականջը տուժածի բերանին, հայացքն ուղղեք նրա կրծքավանդակին եւ որովայնին: Փորձեք տեսնել, լսել եւ այտով զգալ շնչառությունը 5-10 վայրկյանի ընթացքում:
Տուժածի զննման մյուս քայլն անոթազարկի ստուգումն է: Անգիտակից տուժածի անոթազարկը նպատակահարմար է շոշափել քնային զարկերակի վրա: Անոթազարկը ստուգելու համար 2 կամ 3 մատները (բացի բութ մատից) պարանոցի ամենաբարձր կետից սահեցրեք կողք՝ պարանոցի կողմնային մասում գտնվող ակոսի մեջ:
Եթե մի կողմից անհնար է շոշափել անոթազարկը, փորձեք դա անել մյուս կողմից: Հիշե’ք, չի կարելի սեղմել 2 քնային զարկերակները միաժամանակ:
Ծծկեր երեխաների անոթազարկը ստուգում են գաղտունի վրա կամ բազկի միջին մասում, ներսի կողմից:

Եթե մարդ կորցրել է գիտակցությունը…

Գիտակցության կորուստը մարդու կյանքին սպառնացող վիճակ է: Դրա պատճառ կարող են լինել բազմաթիվ վնասվածքներ եւ հիվանդություններ, ինչպես օրինակ՝ սրտի աշխատանքի խանգարումները, գլխուղեղի վնասվածքները, հանկարծահաս հիվանդագին վիճակները:
Բացի այն, որ անգիտակից տուժածի բոլոր մկանները թուլանում են, եւ եթե նա մեջքի վրա է պառկած, լեզուն կարող է ետ գնալ ու փակել շնչուղիերը, նրա մոտ բացակայում են նաեւ կլլման ու հազի ռեֆլեքսները: Դրա հետեւանքով փսխման զանգվածները, արյունը կամ այլ հեղուկներ կարող են խցանել շնչուղիները, ինչը շնչառությունը դադարելու պատճառ կարող է լինել:
Գիտակցություն չունեցող, բայց շնչող տուժածին պետք է կողքի ապահովության դիրքի բերել: Պարզելով, որ մարդը չունի գիտակցություն, բայց շնչում է, առանց ժամանակ կորցնելու նրան շրջեք կողքի ապահովության դիրքի: Այն հնարավորություն է տալիս ապահովել շնչուղիների անցանելիությունը եւ բերանի խոռոչի պարունակության արտահոսքը: Այդ դիրքի բերելու համար տեղավորվեք տուժածի մարմնին մոտ, ձեր կողմի ձեռքը բացեք նրա մարմնի նկատմամբ մոտավորապես ուղիղ անկյան տակ եւ բռնելով նրա՝ ձեզնից հեռու կողմի ուսից ու կոնքից՝ տուժածին համաչափ շրջեք դեպի ձեզ՝ կողքի: Վերեւում հայտնված ոտքը ծալեք եւ դրեք մյուս ոտքին:
Տուժածի շնչուղիների անցանելիության ապահովման նպատակով՝ բռնեք նրա ճակատից եւ կզակից, հետո գլուխը զգուշությամբ հետ տարեք՝ միաժամանակ դեմքը շրջելով դեպի ներքեւ, եւ բացեք նրա բերանը: Շրջելուց հետո տուժածը պետք է հենված լինի ծալված ոտքի եւ ուսի վրա: Տարբերություն չկա, թե որ կողմի վրա դուք կշրջեք տուժածին: Սակայն, եթե տուժածը հղի կին է, ապա նրան պետք է շրջել ձախ կողմի վրա:
Տուժածի շնչուղիների անցանելիությունն ապահովելու համար գլուխը զգուշությամբ հետ տարեք՝ միաժամանակ դեմքը շրջելով դեպի ներքեւ: Բացեք նրա բերանը:
Կողքի ապահովության դիրքի բերելիս զգույշ եղեք, հատուկ ուշադրություն դարձրեք գլխին եւ պարանոցին: Հնարավորության դեպքում տուժածին շրջեք առնվազն 2 հոգով, որոնցից մեկը պետք է պահի գլուխը:
Կողքի ապահովության դիրքի բերելուց հետո՝ անհրաժեշտ է պահպանել տուժածի մարմնի նորմալ ջերմաստիճանը, որի համար կարելի է նրա վրա ծածկոց գցել։
Գիտակցության բացակայությունը լուրջ իրավիճակ է, եւ յուրաքանչյուր դեպքում պետք է ահազանգել շտապ օգնություն: Մինչեւ մասնագիտական օգնության ժամանումը վերահսկեք տուժածի վիճակը՝ պարբերաբար ստուգելով նրա անոթազարկը, շնչառությունը եւ գիտակցությունը:
Ինչպես արդեն ասվեց, անգիտակից տուժածի մոտ բացակայում են կլլման եւ հազի ռեֆլեքսները, այդ իսկ պատճառով չի կարելի անգիտակից տուժածին խմեցնել, կերակրել կամ նրա մոտ փսխում առաջացնել:
Անոթազարկը ստուգելով՝ դուք կարող եք գաղափար կազմել սրտի աշխատանքի մասին: Փորձեք հաշվել անոթազարկի հաճախականությունը: Նորմալ վիճակում անոթազարկի հաճախությունը րոպեում հետեւյալն է՝

Չափահաս՝ 60-85 զարկ
Անչափահաս՝ 80-110 զարկ
Ծծկեր՝ 120-140 զարկ

Շնչառությունը ստուգելու համար ձեռքը դրեք տուժածի որովայնին եւ հաշվեք շնչառական շարժումները: Նորմալ վիճակում անոթազարկի հաճախականությունը րոպեում հետեւյալն է՝

Չափահաս՝ 14-18 շնչառական շարժում
Անչափահաս՝ 20-25 շնչառական շարժում
Ծծկեր՝ 40-60 շնչառական շարժում

Շնչառության եւ սրտի աշխատանքի՝ նորմայից շեղումները խոսում են տուժածի վիճակի փոփոխության մասին: Եթե ժամանակի ընթացքում դրանք դանդաղում են կամ արագանում, դառնում անկանոն, ապա տուժածը կարճ ժամանակում կարող է ունենալ սրտի կամ շնչառության կանգ, եւ ընդհակառակը՝ վիճակը կարող է բարելավվել, անգամ գիտակցությունը վերականգնվել: Ուստի դրան պե՛տք է ուշադրություն դարձնել:
Վերահսկման տվյալները գրանցեք եւ առաջնային ու երկրորդային զննման տեղեկությունները հանձնեք ժամանող շտապ օգնության անձնակազմին:
Առաջնային զննում կատարելուց եւ անհրաժեշտության դեպքում համապատասխան անհապաղ օգնություն ցուցաբերելուց հետո պետք է կատարել երկրորդային զննում՝ հայտնաբերելու համար տուժածի կյանքին անմիջական չսպառնացող վնասվածքները եւ վիճակները: Երկրորդային զննման քայլերն ավելի մանրամասն կքննարկենք հաջորդ համարներում:
Այսպիսով, անգիտակից տուժածին օգնելու համար պետք է նրան շրջել կողքի դիրքի եւ անընդհատ վերահսկել նրա վիճակը, մինչեւ շտապ օգնության ժամանումը:

Ես կարդացել եմ Հ.Ուելսի <<ԱՆտեսանելի մարդը>>: Այդ գիրքը նրա մասին էր, թե ինչպես է գիտնական, որը ինքն իրեն դարձրել է անտեսանելի, ապրում: Իդեպ, Անտեսանելի մարդու իսկական անունը Գրիֆին է: Օրերից մի օր բոլորը իմանում են նրա մասին, և քանի որ լսել են, որ նա իր անտեսանելիությունը ուզում է օգտագործել չարագործությունների համար, և բռնում են նրան: Այս ստեղծագործության մեջ ամենագլխավոր երկու հերոս կար՝ Անտեսանելի մարդը(Գրիֆինը) և Քեմփը: Քեմփն ու Գրիֆինը սովորել էին մի ինսիտուտում(Քիմիա-Ֆիզիկա համալսարանում), Քեմփը Գրիֆինից մի կուրս բարձր էր սովորում: Քեմփը բնականաբար բացասական հերոս է, որովհետև նա որս հայտարարեց Գրիֆինի դեմ, որովհետև Գրիֆինը նրա հետ կիսվել էր նրա հետ իր մտածմունքները, իսկ նրա մտածմունքներն էին:
1.Սպանել մի քանի մարդկանց, ովքեր չեն լսել նրան և միշտ եղել են նրա դեմ:
2.Վախով իշխել ամբողջ Բրիտանիան:
Քեմփը իդեպ բժիշկ էր, բայց Գրիֆինը օգտագործելով իր ինսիտիտուտում սովորածը դարձրեց նրան անտեսանելի: Գրիֆինը իրականում այդպես չար չէր, ուղղակի բոլոր մարդիկ, որ իմացել էին նրա մասին, Գրիֆինը մտածում էր, որ նրան կուզենան սպանել կամ էլ չեն թողնի հանգիստ ապրել: Այդ պատճառով նա չարացավ: Այս ստեղծագործության մեջ ես երկու ասելիք գտա: Մեկը այն է, որ մենակով մարդ շատ թույլ է, նա պետք է ունենա գոնե մեկ ուղեկցող, որը նրան կոգնի: Այս ասելիքը հենց Անտեսանելի մարդն է ասել (կոնկրետ չեմ կարող հիշել ինչ էր ասել նա).
-Քեմփ, ինչ հիմար գտնվեցի, որ մենակով որոշեցի անտեսանելի դառնալ գոնե մեկ հոգու հետ պետք է այդ փորձարկումները անեի, որ ինձ օգներ, ինչ վատ է, որ ես քեզ ավելի շուտ չգտա:
Երկրորդ ասելիքը այն է, որ եթե դու բոլորի վատն ես ուզում ոչ մեկ քո լավը չի ուզի: Այս ստեղծագործությունը իմ դուրը եկավ, չեմ կարող բացատրել այս գիրքը ինչ ոճի է, բայց իմ բոլոր կարդացած գրքերից ամենազարմանալի ոճը ուներ:

Ինձ դուր եկավ այս ճամբարը: Մենք գնացինք շատ հետաքրքիր տեղեր, բայց դասարանում նույնպես չեինք ձանձրանում: Վերջին օրը ես չգնացի, որովհետև ինձ հարմար չէր գնալ, բայց մյուս մնացած օրերին ես ներկա եմ եղել: Ես արել եմ մայիսի 27-ի լուսաբանումը: Մենք արել ենք շատ համեղ խոհանոցային նախագիծ, գնացել ենք Գառնի ու Գեղարդ և լողավազան: Ունեցել ենք ֆիսկուլտուրայի դաս, երգի դաս խեցեգործություն: Ֆիսկուլտուրայի դասին ամեն մեկը գնացել էր իր խումբ, իսկ խեցեգործության դասին աշխատել ենք կավով: Մեր ջոկատավարը՝ ընկեր Տաթևը պատրաստել էր վիկտորինա և քվեստ: Ինձ քվեստը ավելի շատ դուր եկավ, որովհետև մենք նշաններով գուշակում էինք թե մյուս թղթիկը որտեղ է: Մենք էլ էինք պատրաստել վիկտորինա, և բոլորը ասեցին, որ այն լավն էր: Ինձ դուր եկավ այս ճամբարը և կուզենայի, որ այն մի քիչ ավելի երկար տևեր:

Մայիսի 31-ին մեր ջոկատը գնաց դեպի Գառնի և Գեղարդ: Սկսբից գնացինք Գառնիի տաճար:

Ես ավելի շատ բան էի սպասում այդ տաճարից: Ինձ թվում էր, որ ավելի գեղեցիկ պետք է լինի տաճարը, իսկ մեջ պազվեց, որ ուղակիդատարկություն էր: Հետո գնացինք Գեղարդ: Գեղարդում պիկնիկ արեցինք, խաղացինք և հաց կերանք: Իսկ ճանապրհին խաղում էինք տարբեր խաղեր: Ինձ դուր եկավ ճամփորդությունը:

Պարզ է, որ ամեն ճամբարին բոլոր ջոկատները պետք է անեն խոհանոցային նախագիծ, և մենք բնականաբար բացառություն չէինք: Մենք որոշեցինք պատրաստել սենդվիչներ, pancake և tanghulu (մրգեր ապակու մեջ): Ես սենդվիչ պատրաստողների մեջ էի և բոլորի դուրը եկավ մեր պատրաստած սնեդվիչները: Pancake-ները նույնպես շատ համեղ էին եղել: Tanghulu-ի մեջ ես առանձնահատուկ բան չգտա՝ ինձ համար նույն սովորական մրգերն էին մնացել: Ես գոհ եմ մեր պատրաստած ուտելիքից և նույնիսկ զարմացած, որոովհետև չէի կարծում, որ մենք փորձելով երեք ուտելիք պատրաստել կկարողանայինք երեքն էլ համեղ պատրաստել:

Այսօրվա նախագիծը կարող եք տեսնել այստեղ:

Օրը սկսվեց ընդհանուր պարապունքից: Ընդհանուր պարապունքից հետո առաջին ժամը քննարկեցինք ճամբարի անելիքները: Քննարկելուց հետո գնացինք կավագործության, որտեղ սարգեցինք նոր բաներ, կամ էլ ով կիսատ աշխատանք ուներ շարունակեց այդ դասին: Կավագործությունից հետո մենք խաղացինք վիկտորինա, որը վերաբերվում էր շատ-շատ տարբեր թեմաների: Օրինակ՝ մեկ հարցը կարող էր լինել աշխարհի հրաշալիքների մասին, մյուս հարցը կարող էր լինել թռչունների մասին: Հետո գնացինք երգի, որտեղ բնականաբար երգեցինք: Երգելուց հետո դասի ավարտվելուն դեռ մնացել էր ժամանակ, դրա համար ամեն մեկը անում էր իր ցանկացած բանը՝ հիմնականում խաղում էին <<UNO>>: Իսկ վերջին երկու դասը խաղացինք սեղանի խաղեր: Օրը ինձ համար բավականին լավ էր անցել:

Մայիսի 20-27

Հարգելի՛ սովորողներ, այս շաբաթվա անելիքներն են․

• Կենդանիների հաղորդակցման ձևերը-նոր դասագիրք, էջ՝ 169-171
• Ամփոփել մայիս ամսվա աշխատանքները
• Տարեկան հաշվետվությունների ստուգում և գնահատում

Պատասխանել հարցերին-լրացուցիչ աշխատանք

1. Ի՞նչ նպատակով են հաղորդակցվում կենդանիները։

Որպեսզի ասեն, որ կա սնունդ, վտանգ, տարածքի սահմանները նշել կամ էլ ուղղակի զուգընկեր գրավելու համար:

1. Նկարագրե՞ք հաղորդակցման հիմնական եղանակները։

Ձայն, լույս, արտազատել քիմիական նյութեր, մարմնի շարժումներ: