1. Որո՞նք են Հնդկաստանի աշխարհագրական դիրքի առանձնահատուկ գծերը:
Հնդկաստանի առանձնահատուկ գծերից է՝ երկրի մեծությունը Հնդկաստանը զբաղեցնում է ավելի քան 3.2 միլիոն քառակուսի կիլոմետր տարածք նաև աշխարհում տարածքի մեծությամբ զբաղեցնում է 7-րդ տեղը: Մեկ այլ առանձնահատուկ գիծ այն է, որ Հնդկաստանի ափերը ողողում է Հնդկական Օվկիանոսը նաև արևմուտքում ու արևելքում կա՝ Արաբական և Բենգալյան ծովեր։
2. Բնական ի՞նչ ռեսուրսներով է հարուստ Հնդկաստանը:
Հնդկաստանը շատ հարուստ է բնական ռեսուրսներով որոնցից է՝ նավթը, գազը, քրոմիտը, պղինձը, մանգանը, երկաթի հանքաքարը և այլն: Հնդկաստանը հանքատեսակների պաշարներով աշխարհի առաջատարներից է: Իսկ նավթը և գազը գտնվում են Բենգալյան ծոցի հյուսիսային մասում:
3. Ինչպե՞ս են ազդում կլիմայական պայմանները Հնդկաստանի գյուղատնտեսական արտադրության կազմակերպման վրա:
Հնդկաստանի կլիմայական պայմանները ազդում են գյուղատնտեսության վրա օրինակ՝ մուսսոնային անձրևները կարևոր են բրնձի, ցորենի և այլ մրգերի և բանջարեղենների աճի համար: Տեղումների պակասը կարող է հասցնել երաշտի, իսկ տեղումների առատությունը՝ ջրհեղեղների։ Բարձր ջերմաստիճանը նպաստում է բամբակի, և մրգերի աճին, բայց նաև պահանջում է ոռոգման համակարգեր։ Չոր գոտիներում, օրինակ՝ Ռաջաստանում, հիմնականում զբաղվում են կաթնամթերքի արտադրությամբ։
4 Որո՞նք են Հնդկաստանի բնակչության աճի, կազմի և տեղաբաշխման բնութագրական գծերը:
Հնդկաստանի բնակչությունը շատ արագ է աճում և այն աշխարհի երկրորդ ամենամեծ բնակչություն ունեցող երկիրն է՝ մոտ 1,4 միլիարդ։ Բնակչությունը հիմնականում կենտրոնացված է Հնդկաստանի հյուսիսային և արևելյան մասերում: Բնակչության կազմը ներառում է տարբեր լեզուներ և կրոններ։ Հնդկաստանի բնակչության արագ աճը հիմնականում պայմանավորված է կրթության ցածր մակարդակով և քաղաքային փոքր բաժնով:
5. Ի՞նչ գիտես Գանգես գետի մասին:
Ես գիտեմ Գանգես գետի մասին հետևյալ փաստերը՝ որ Հնդկաստանի հողերը ոռոգման համար օգտագործում են բազմազան գետեր, որոնց մեջ մտնում է Գանգես գետը: Նաև Հնդուական կրոն դավանող հնդիկների կյանքում հոգևոր մեծ նշանակություն ունի Գանգես գետը: Եվ յուրաքանչուր հնդուականի երազանքն է մաքրվել սուրբ Գանգեսի ջրով:
Արևելյան Հայաստանը և ռուս-պարսկական պատերազմները/Էջ 82-85 պատմել, էջ 85-ի հարցերին գրավոր պատասխանել/
1. «Դավիթ-Դանիելյան վեճ» – Սյունիքի մելիքությունների ներքին հակամարտություն Դավիթ Բեկի մահից հետո։
2. Գյուլիստանի պայմանագիր (1813) – Ռուսաստան-Պարսկաստան պատերազմի ավարտով Ղարաբաղի, Գյանջայի և այլ տարածքների անցումը Ռուսաստանին։
3. Թուրքմենչայի պայմանագիր (1828) – Ներսես Ե Աշտարակեցի – Պարսկաստանը զիջեց Արևելյան Հայաստանը Ռուսաստանին, Ներսես Ե-ն աջակցեց հայերի վերաբնակեցմանը։
4. Պասկևիչ — Խաչատուր Լազարյան (Լազարև) – Պասկևիչ՝ ռուս գեներալ, ով գրավեց Երևանը, Լազարյան՝ հայ դիվանագետ, ով աջակցեց հայերի իրավունքներին։
5. Հայկական մարզ (1828-1840) – Ռուսաստանին միացված Արևելյան Հայաստանի վարչական միավոր, լուծարվեց 1840-ին։
6. «Եկեղեցական կանոնադրություն (Պոլոժենիե)» (1836) – Ռուսական օրենք, որը սահմանափակում էր Հայ Առաքելական Եկեղեցու ինքնավարությունը։
7. Երևանի նահանգ (1849-1917) – Ռուսական կայսրության վարչական միավոր, հայության կենտրոն Արևելյան Հայաստանում։
8. Ելիզավետպոլի նահանգ (1868-1917) – Ռուսական նահանգ, որը ներառում էր Գանձակն ու Արցախը։
9. Հայ կամավորական ջոկատներ (1914-1918) – Հայերից կազմված զինված խմբեր, որոնք կռվում էին Օսմանյան Թուրքիայի դեմ։
10. Հայաստանի ինքնավարության նախագիծ – Հայ ազգային գործիչների ծրագրեր՝ ապահովելու ինքնավարություն Օսմանյան և Ռուսական կայսրություններում։
11. Ճորտատիրություն – Համակարգ, որտեղ գյուղացիները կախված էին հողատերերից, վերացվեց 19-րդ դարում։
ա.Գյուլիստանի պայմանագիր (1813 թ.) կնքվեց Ռուսաստանի և Պարսկաստանի միջև՝ ավարտելով 1804-1813 թթ. պատերազմը։ Դրանով Ղարաբաղի, Գյանջայի, Շիրվանի և այլ տարածքներ անցան Ռուսաստանին։
Թուրքմենչայի պայմանագիր (1828 թ.) կնքվեց ևս մեկ ռուս-պարսկական պատերազմի (1826-1828 թթ.) ավարտին, որով Արևելյան Հայաստանը՝ Երևանի, Նախիջևանի և Օրդուբադի խանությունները, անցան Ռուսաստանի վերահսկողության տակ։
Նշանակությունը Հայերի համար Այս պայմանագրերը վերջ դրեցին Պարսկաստանի իշխանությանը Արևելյան Հայաստանում, ինչը թույլ տվեց հայերին ապրել համեմատաբար կայուն պայմաններում։ Ռուսաստանը խթանեց հայերի վերաբնակեցումը նոր միացված տարածքներում՝ նպաստելով հայ բնակչության թվի աճին։
բ.1828-ից հետո Ռուսաստանը խրախուսեց պարսկահայերի վերադարձը, ինչը բերեց բնակչության աճի, տնտեսական վերելքի և հայկական համայնքների ամրապնդման։ Հայերը վերականգնեցին իրենց մշակույթն ու ավանդույթները, սակայն դարձան ռուսական իշխանության վերահսկողության ենթակա։
գ.Ռուսաստանը ցանկանում էր ամրապնդել իր դիրքերը Անդրկովկասում՝ հայերին որպես դաշնակից օգտագործելով։ Օսմանյան Թուրքիան փորձում էր խանգարել հայերի միավորմանը Ռուսաստանի հետ, իսկ Պարսկաստանը ձգտում էր պահպանել իր վերահսկողությունը։ Էջմիածնի կաթողիկոսությունն ազգային առաջնորդության կենտրոնն էր, և մեծ տերությունները փորձում էին այն պահել իրենց ազդեցության տակ։ Այս պայքարը հայության քաղաքական ճակատագրի վրա մեծ ազդեցություն ունեցավ։
1.1836 թվականին Ռուսական կայսրությունը ընդունեց «Եկեղեցական կանոնադրությունը» (Պոլոժենիե), որը սահմանափակեց Հայ Առաքելական Եկեղեցու ինքնավարությունը։ Այս կանոնադրության նպատակը հայ հոգևոր իշխանության վերահսկողության տակ առնելն էր, որպեսզի եկեղեցին չդառնա ազգային ինքնուրույնության կենտրոն։ Կաթողիկոսը կորցրեց իր նախկին լիազորությունների մի մասը, իսկ եկեղեցու գործերը սկսեցին կարգավորվել ռուսական իշխանությունների կողմից։ Կանոնադրությունը թույլ չտվեց հայ եկեղեցուն հանդես գալ որպես ազգային-քաղաքական ուժ, դարձնելով այն կայսրության վարչական կառույցի մի մաս։
2.XIX դարի սկզբից Ռուսական կայսրությունը Արևելյան Հայաստանում հաստատեց գաղութային վարչակարգ՝ հայերին զրկելով քաղաքական ինքնուրույնությունից։ 1828 թվականին ստեղծվեց Հայկական մարզը, սակայն 1840 թվականին այն լուծարվեց, քանի որ Ռուսաստանը չցանկացավ թույլ տալ հայերի վարչական ինքնակառավարումը։ Դրա փոխարեն հաստատվեց ռուսական ուղիղ կառավարում, որը վերացրեց հայ ավանդական կառավարման համակարգերը։ 1836 թվականին ընդունված «Եկեղեցական կանոնադրությունը» նույնպես ցարիզմի գաղութային քաղաքականության մասն էր, քանի որ այն եկեղեցին ենթարկեց ռուսական վերահսկողությանը։ Բացի այդ, իրականացվեց բնակչության վերաբնակեցման քաղաքականություն, ինչը փոխեց տարածաշրջանի ժողովրդագրական պատկերը՝ ամրապնդելով ռուսական ազդեցությունը։
3.1828 թվականին Ռուսաստանի իշխանությունները մերժեցին Հայաստանի ինքնավարության նախագիծը, քանի որ դա հակասում էր նրանց քաղաքական շահերին։ Ռուսաստանը չէր ցանկանում թույլ տալ հայկական պետականության վերականգնում, քանի որ դա կարող էր խարխլել կայսրության վերահսկողությունը Անդրկովկասում։ Ինքնավար Հայաստանի գոյությունը կարող էր Ռուսաստանի համար խնդիրներ ստեղծել Օսմանյան կայսրության և Պարսկաստանի հետ հարաբերություններում։ Բացի այդ, կայսրությունն արդեն որդեգրել էր ուղղակի կառավարման քաղաքականություն, ինչը նշանակում էր, որ նա չէր ցանկանում տարածաշրջանում որևէ ինքնուրույն հայկական իշխանություն։ Այսպիսով, Ռուսաստանի կառավարությունը գերադասեց Հայաստանը պահել իր վարչական համակարգի մեջ՝ բացառելով ազգային ինքնավարության հնարավորությունը։
Առաջադրանք 2
Արևմտյան Հայաստանը և Հայկական հարցի միջազգայնացումը/Էջ 86-90 պատմել, էջ 90-ի հարցերին գրավոր պատասխանել/
Բուխարեստի պայմանագիր (1812) – Ռուս-թուրքական պատերազմի (1806-1812) ավարտական պայմանագիր, որով Բեսարաբիան անցավ Ռուսաստանին։
Ադրիանապոլսի պայմանագիր (1829) – Ռուս-թուրքական պատերազմի (1828-1829) ավարտական պայմանագիր, որով Օսմանյան կայսրությունը ճանաչեց Ռուսաստանի տիրապետությունը Արևելյան Հայաստանում։
Սուլթան Աբդուլ Մեջիդ (1823-1861) – Օսմանյան սուլթան (1839-1861), ով նախաձեռնել է Թանզիմաթի բարեփոխումները։
Թանզիմաթ (1839-1876) – Օսմանյան կայսրությունում իրականացված բարեփոխումների ծրագիր՝ ուղղված պետական կառավարման արդիականացմանը։
Սան Ստեֆանոյի պայմանագիր (1878) – Ռուս-թուրքական պատերազմի (1877-1878) ավարտական պայմանագիր, որով Օսմանյան կայսրությունը պարտավորվեց բարեփոխումներ իրականացնել հայաբնակ նահանգներում։
Բեռլինի վեհաժողով (1878) – Մեծ տերությունների հանդիպում, որտեղ վերանայվեց Սան Ստեֆանոյի պայմանագիրը, և հայկական հարցը դարձավ միջազգային։
Մկրտիչ Խրիմյան (Խրիմյան Հայրիկ, 1820-1907) – Հայ ազգային-մշակութային գործիչ, Կիլիկիայի կաթողիկոս, «Երկաթե շերեփ» ճառի հեղինակ։
Նուբար փաշա (1825-1899) – Հայ քաղաքական գործիչ, Եգիպտոսի վարչապետ, Հայկական հարցի պաշտպան միջազգային հարթակներում։
Կովկասյան ճակատ – Առաջին համաշխարհային պատերազմի ռազմաճակատ, որտեղ ռուսական զորքերը պատերազմում էին Օսմանյան կայսրության դեմ։
Բալկանյան ճակատ – Առաջին համաշխարհային պատերազմի ռազմաճակատ, որտեղ պատերազմում էին Բալկանյան երկրներն ընդդեմ Կենտրոնական տերությունների։
Հայկական հարց – Հայ ժողովրդի քաղաքական, իրավական և սոցիալական իրավունքների խնդիր, որն առաջացավ Օսմանյան կայսրությունում 19-րդ դարի երկրորդ կեսին։
ա.Բուխարեստի պայմանագիր (1812) կնքվեց Ռուսաստանի և Օսմանյան կայսրության միջև՝ 1806-1812 թթ. Ռուս-թուրքական պատերազմի ավարտից հետո։ Այն հայության համար մեծ նշանակություն չուներ, սակայն ցույց տվեց Ռուսաստանի ազդեցության աճը տարածաշրջանում։
Ադրիանապոլսի պայմանագիր (1829) կնքվեց 1828-1829 թթ. Ռուս-թուրքական պատերազմի ավարտից հետո։ Այս պայմանագրով Օսմանյան կայսրությունը պարտավորվեց չխոչընդոտել Արևմտյան Հայաստանի քրիստոնյաների Ռուսաստանին ներգաղթին, ինչը հանգեցրեց հայերի զանգվածային գաղթի։
բ.1839 թ հրովարտակի Գյուլհանեի խաթթը-շերիֆ առանցքային դրույթները Բոլոր քաղաքացիների հավասարություն օրենքի առաջ անկախ կրոնական պատկանելությունից Կառավարության պարտավորությունը պաշտպանել իր բոլոր հպատակների կյանքն ու գույքը Բյուրոկրատիայի բարեփոխում և հարկային համակարգի արդիականացում
Թանզիմաթի ազդեցությունը հայերի վրա Հայերը հնարավորություն ստացան ավելի ակտիվ մասնակցելու Օսմանյան կայսրության վարչական գործերին Ստեղծվեց Հայ ազգային սահմանադրությունը 1863 որը կարգավորեց Հայոց Պատրիարքարանի գործառույթները Սակայն բարեփոխումները փաստացիորեն չիրականացվեցին լիարժեք և չկանխեցին հայերի նկատմամբ հետագա բռնությունները
գ.Սան Ստեֆանոյի պայմանագրի 16-րդ հոդվածը Օսմանյան կայսրությունը պարտավորվում էր բարեփոխումներ իրականացնել հայկական վիլայեթներում ռուսական վերահսկողության ներքո Հայաստանը փաստացի դառնում էր Ռուսաստանի քաղաքական ազդեցության գոտի
Բեռլինի պայմանագրի 61-րդ հոդվածը Նույն պարտավորությունն էր հայաբնակ շրջաններում բարեփոխումների իրականացում սակայն առանց ռուսական վերահսկողության Պայմանագիրը թույլ տվեց Օսմանյան կայսրությանը խուսափել իրական բարեփոխումներից ինչը հայերի դրությունը թողեց անփոփոխ
1.Թուրքմենչայի պայմանագիր (1828) Ռուսաստանը և Պարսկաստանը կնքեցին այս պայմանագիրը Ռուս-պարսկական պատերազմի (1826-1828) ավարտից հետո։ Դրա արդյունքում Արևելյան Հայաստանը՝ Երևանի և Նախիջևանի խանությունները, միացվեցին Ռուսաստանին։ Սա նպաստեց հայության ավելի ապահով պայմաններում ապրելու հնարավորությանը, ինչպես նաև սկսվեց հայերի զանգվածային ներգաղթ դեպի Ռուսական կայսրություն։
Ադրիանապոլսի պայմանագիր (1829) Ռուս-թուրքական պատերազմի (1828-1829) ավարտից հետո կնքված այս պայմանագիրը հնարավորություն տվեց Արևմտյան Հայաստանի հայերին գաղթելու Ռուսական կայսրություն՝ հիմնականում Արևելյան Հայաստան։ Սա հանգեցրեց հայերի թվաքանակի նվազմանը Օսմանյան կայսրությունում և նրանց առավել խոցելի դրությանը՝ առանց միջազգային ուժեղ երաշխիքների։
2.Այս արտահայտությունը նշանակում է, որ Հայկական հարցի միջազգային ճանաչումը գործնականում ոչ մի արդյունք չտվեց, քանի որ տարբեր երկրներ այն օգտագործում էին սեփական քաղաքական շահերի համար, սակայն իրական գործողություններ չէին ձեռնարկում։ Այսպիսով, հայերի անվտանգությունն ու իրավունքները մնացին առանց հստակ երաշխիքների, և մեծ տերությունները միայն խոստումներ էին տալիս առանց իրական միջամտության։
3.Խրիմյան Հայրիկը Բեռլինի վեհաժողովը համեմատում էր հարիսայի կաթսայի հետ՝ ակնարկելով, որ մեծ տերությունները բաժանում էին Օսմանյան կայսրության տարածքները, բայց հայերը, չունենալով ուժեղ պաշտպանություն, մնացին առանց բաժնի։ «Երկաթե շերեփ» արտահայտությամբ նա նկատի ուներ, որ միայն ուժի միջոցով կարելի է հասնել իրավունքների իրականացմանը։ Նա ցավով նշում էր, որ հայերն «թղթե շերեփով» մասնակցեցին վեհաժողովին, այսինքն՝ առանց ռազմական կամ քաղաքական ուժի, ուստի նրանք չստացան այն, ինչին ձգտում էին։
Մեծամիտությունը կարող է ունենալ բազմաթիվ բացասական հետևանքներ մարդու կյանքում։ Նախ, այն խոչընդոտում է անձնական զարգացմանը, քանի որ մեծամիտ մարդիկ հաճախ չեն պատրաստվում ընդունել սխալներ կամ լսել ուրիշների կարծիքները։ Երկրորդ, մեծամիտությունը կարող է վնասել հարաբերություններին։ Երբ մարդը համոզված է, որ միայն ինքն է լավագույնը, նա սկսում է անտեսել ուրիշների կարծիքները և զգացմունքները։ Սա հանգեցնում է լարվածության և սոցիալական մեկուսացման։ Մեծամիտ մարդիկ հաճախ դժվարությամբ են ստեղծում կամ պահպանում ընկերական և մասնագիտական հարաբերություններ։ Վերջապես, մեծամիտությունը կարող է դարձնել մարդուն ավելի անապահով։ Այն հաճախ թաքցնում է ներքին անկայունությունը և դառնում անվստահության պատճառ ուրիշների մոտ։ Այսպիսով, մեծամիտությունը կարող է հանգեցնել մենակության, զրկել զարգացման հնարավորությունից և խաթարել հարաբերությունները՝ առաջ բերելով բազմաթիվ բացասական հետևանքներ։
Թողած Կարսում, գետի ափին, տունս՝ շինված անտաշ քարով, Կարսը թողած, Կարսի այգին ու հայրենի երկինքը մով Եվ Կարինե Քոթանճյանին անգամ չասած մնաս բարով― Ա՜նց եմ կենում հիմա օտար քաղաքների ճանապարհով:
Անց եմ կենում, շուրջս-մարդիկ, շուրջս դեմքեր հազա՜ր-հազա՜ր. Շուրջս աշխարհն է աղմկում, մարդկային կյանքն անհավասար. Եվ ո՞վ կասի՝ ինչո՞ւ ես դու, և ով կասի, թե ո՞ւր հասար,― Դեմքերը, ախ, բութ են այնպես՝ կարծես շինված են տապարով:
Գորշ, տաղտկալի ու խելագար երգ է կարծես այս կյանքը մի. Ինչ-որ մեկի սրտում բացված- վերք է կարծես այս կյանքը մի. Եվ ո՞ւմ համար- էլ ո՞ւմ համար կարոտակեզ երգե հիմի Սիրտս՝ լցված տարիների սեղմ արճիճով ու կապարով:
Բայց շուրջս թող որքան կուզե աշխարհը այս խնդա, ցնդի― Ես- հաշմանդամ ու խելագար ու հավիտյան վտարանդի՜ Դեպի երկինք պիտի գնամ, դեպի եզերքը Ամենտի― Իմ բարձր, հին ու աստղային երազների ճանապարհով…
Ու էլ ամե’ն մեղքի համար սիրտս հիմա ունի ներում. Պիտի անդարձ ես հեռանամ, պիտի գնամ՝ ա’չքս հեռուն. Թե Կարինե Քոթանճյանին տեսնեք Կարսի փողոցներում― Ասե’ք նրան՝ Չարենցն ասավ- մնաս բարո՜վ, մնաս բարո՜վ…
1. Ինչպիսին է Կարս քաղաքը, ներկայացրո՛ւ քո բառերով, բայց Չարենցի նկարագրությամբ: Կարսը հին, բարձր ու կապույտ երկինք ունեցող այգինների մեջ թաղված գեղեցիկ քաղաք է: 2. Դուրս բեր անհասկանալի բառերը, բացատրի՛ր բառարանի օգնությամբ: տապար — կացին
գորշ — մուգ, անարտահայտիչ
տաղտկալի — ձանձրալի
վտարանդի — հայրենիքը թողած
ամենտի — ամենուր 3. Բացատրի՛ր այս քառատողը. Բայց շուրջս թող որքան կուզե աշխարհը այս խնդա, ցնդի― Ես- հաշմանդամ ու խելագար ու հավիտյան վտարանդի՜ Դեպի երկինք պիտի գնամ, դեպի եզերքը Ամենտի― Իմ բարձր, հին ու աստղային երազների ճանապարհով… Այս քառյակը ցույց տալիս, որ Չարենցը թողած աշխարհի խնդությունը ու բարիքները, սիրահարված ու նվիրված իր հայրենիքին, որոշել էր գնալ իր երազների հետևից փրկելու իր հայրենակիցների հոգիները մոռացումից: 4. Ի՞նչ տրամադրություն է արտահայտում բանաստեղծությունը: Իմ կարծիքով տխրություն և կամք իրականացնելու երազանքները: 5. Բացատրի՛ր վերնագիրը: Վերնագիրը ցույց է տալիս այն , որ բանաստեղծությունը իր հոգու ճիչն է:
6. Բնութագրի՛ր բանաստեղծության քնարական հերոսին։ Կարինե Քոթանճյանը իմ հասկացությամբ Չարենցի սերն է: 7. Գրի՛ր շարադրություն ,,Դեպի երկինք պիտի գնամ հին ու աստղային երազների ճանապարհով…,, վերնագրով:
1. Զույգ նախադասությունները միացրո՛ւ, մեկ բարդ նախադասություն դարձրո՛ւ ` քանի ձևով կարող ես:
Փողոցի ծայրը բաժանվում է նեղ ճանապարհների: Դրանք տանում են դեպի այգիները:-Փողոցի ծայրը բաժանվում է նեղ ճանապարհների և, դրանք տանում են դեպի այգիները:-Փողոցի ծայրը բաժանվում է նեղ ճանապարհների, քանի որ դրանք տանում են դեպի այգիները:
Զրույցը լռում էր: Նրանք լսում էին ջրերի ձայնը:-Զրույցը լռում էր, որպեսզի նրանք լսում էին ջրերի ձայնը:-Զրույցը լռում էր, քանի որ նրանք լսում էին ջրերի ձայնը:-Զրույցը լռում էր, որովհետև նրանք լսում էին ջրերի ձայնը:-Զրույցը լռում էր և նրանք լսում էին ջրերի ձայնը:
Գուցե այդպիսին է եղել աշխարհը այն ժամանակ: Քարածուխի հսկա շերտեր են գոյացել և շերտերի վրա պահել վաղուց անհետացած բույսերի ու սողունների հետքեր:-Գուցե այդպիսին է եղել աշխարհը այն ժամանակ, երբ քարածուխի հսկա շերտեր են գոյացել և շերտերի վրա պահել վաղուց անհետացած բույսերի ու սողունների հետքեր:
Վեր բարձրանալիս որսորդը զգաց: Մեկը հետևում է իրեն:-Վեր բարձրանալիս որսորդը զգաց, որ մեկը հետևում է իրեն:- Վեր բարձրանալիս որսորդը զգաց, ինչպես է մեկը հետևում է իրեն:-
Անունը Ծիրանի տափ է: Ծիրանի ոչ մի ծառ չկա այնտեղ:- Անունը Ծիրանի տափ է, բայց ծիրանի ոչ մի ծառ չկա այնտեղ:
ժամանակին հսկաներ են ապրել: Իհարկե, այդ ձորերը նրանց համար առուներ են եղել:-ժամանակին հսկաներ են ապրել, և իհարկե, այդ ձորերը նրանց համար առուներ են եղել:
Ես ուրախ կլինեմ: Ամեն ինչ կկարգավորվի:-Ես ուրախ կլինեմ, եթե ամեն ինչ կկարգավորվի:-Ես ուրախ կլինեմ, երբ ամեն ինչ կկարգավորվի:-Ես ուրախ կլինեմ, քանի որ ամեն ինչ կկարգավորվի:-Ես ուրախ կլինեմ, որովհետև ամեն ինչ կկարգավորվի:
Դու քաջ ես ու անձնվեր: Դու կարդարացնես մեր հույսերը:-Դու քաջ ես ու անձնվեր և դու կարդարացնես մեր հույսերը:
Մարդու արյունատար մազանոթների ընդհանուր երկարությունը հարյուր հազար կիլոմետրի է հասնում: Դա հասարակածից երկուսուկես անգամ երկար է:-Մարդու արյունատար մազանոթների ընդհանուր երկարությունը հարյուր հազար կիլոմետրի է հասնում, և դա հասարակածից երկուսուկես անգամ երկար է:
2. Ըստ տրված կաղապարների`նախադասություններ կազմի´ր: Բարդ համադասակա՞ն, թե՞ստորադասական նախադասություններ ստացվեցին:
Նա որոշեց դա անել, և առաջինը ինձ ասաց:
Պառկած էր գետնին, ու տեսավ նրանց:
Պետք է մեր ասածները մինչև վաղը ցերեկ արած լինի, կամ էլ նրան չեք տեսնի:
Ե՛վ նա է խելագարվել, և՛ նրա ընկերները: Ո՛չ ես էի դա ուզում անել, ո՛չ նա: Թե՛ եղբայրդ էր ուզում, թե՛ քույրդ: Կամ ձեզ խելոք պահեք, կամ չենք գնա ձեր ուզած տեղը:
Ինչ նկատի ունեք երբ մեկի մասին ասում եք պատասխանատու մարդ է։
Պատասխանատու մարդն ասում ենք նրան, ով կատարում է իր պարտականությունները ճիշտ և ժամանակին, վստահելի է, չի խուսափում իր սխալներից ու հետևանքներից։
Թվարկեք թե ինչ պատասխանատվություն ունեք դուք և ձեր ուսուցիչները։
Իմ պատասխանատվությունները որպես սովորող
Հարգել ուսուցիչներին ու դասընկերներին։
Լսել դասերը ուշադիր ու չխանգարել:
Տնային աշխատանքներն անել:
Ուսուցիչների պատասխանատվությունները
Արդար գնահատել մեր գիտելիքները։
Օգնել, եթե ինչ-որ բան չենք հասկանում։
Խրախուսել մեզ սովորելու և զարգանալու համար։
Ձեր կյանքում լինու՞մ են իրավիճակներ, երբ ինչ-որ բան կամ ինչ-որ մեկին ներքուստ չեք հանդուրժում, բայց արտաքուստ հանդուրժում եք:
Այո օրինակ՝ երբ դասը ձանձրալի է, բայց պետք է ուշադիր լսել և սովորել։
Ինչ կլինի, եթե հասարակության մեջ չլինի հանդուրժողականության մթնոլորտ:
Եթե հասարակության մեջ հանդուրժողականություն չլինի, մարդիկ հաճախ կվիճեն, չեն հասկանա միմյանց և կարող են առաջանալ կոնֆլիկտներ ու անհանդուրժողականություն տարբեր կարծիքների մշակույթների կամ վարքագծերի նկատմամբ։ Դա կարող է խանգարել խաղաղ ու համերաշխ կյանքին։
Ինչու՞ է հանդուրժողականությունը կարևոր ժողովրդավարական հասարակությունում:
Հանդուրժողականությունը կարևոր է ժողովրդավարական հասարակությունում, որովհետև այն ապահովում է տարբեր կարծիքների ազատությունների և իրավունքների հարգումը:
Գործնական քերականություն Շաղկապ-իրար կապել, շաղկապել: Շաղկապները իրար են կապում նախադասությունները կամ նախադասության անդամները: Բաժանվում են երկու տեսակի Համադասական՝ և, ու, բայց, իսկ, սակայն, այլ, կամ, էլ, նաև, այլև, ապա, այսինքն, ուրեմն և այլն: (Կապում են նախադասության համազոր անդամներ կամ համազոր, համադաս նախադասություններ) Օրինակ՝ Ահել ու ջահել իրարով անցան: Կա Մեծարենց, կա Տերյան, և բազում ուրիշ պոետներ կան:
Ստորադասական ՝ որ, թե, եթե, նախքան, որպեսզի, որովհետև, թեև, թեկուզ, թեպետև, մինչ, մինչև, մինչդեռ, քան և այլն: (Բարդ նախադասության մեջ ստորադաս ՝ երկրորդական նախադասությունը կապում են գերադաս , գլխավոր նախադասությանը) Օրինակ՝ Գևորգի առաջարկը նա ընդունեց, որովհետև հավատաց քաջությանը:
1. Փորձի՛ր բացատրել տրված խմբերի նախադասությունների տարբերությունը (ուշադրությո՛ւն դարձրունրանց մեջ մտնող նախադասությունների հարաբերությանը) և անվանի՛ր խմբերից յուրաքանչյուրը:
Ա. Շների ծառայությունների մասին կարելի է երկար գրել, կարելի է նաև նրանց պատվին կանգնեցված հուշարձանների մասին պատմել: Լճում ձկների տեսակները շատացել են, և կերի պակաս է նկատվում: Սիգը դրսից է բերվել Սևան և այստեղ իր բազմացման համար նպաստավոր պայմաններ է գտել:
Հողը ոչ թե օգնում է բույսերին, այլ խանգարում է նրանց աճին: Բ. Մ. թ. ա. IV ղարում շունն է արթնացրել Կորնթոս քաղաքի կայազորին, երբ թշնամին գաղտագողի մոտեցել է քաղաքին: Ճապոնացի գիտնական Նոդզավան ասում է, որ հողը բոլորովին էլ չի նպաստում բույսերի աճին: Գետերի հոսանքում էլ ձուկն ազատ երթևեկելու հնարավորություն չունի, քանի որ ամենուրեք
դրված են ջրմուղ սարքեր ու կայաններ: Սևանում համեմատաբար բարվոք է սիգ ձկան վիճակը, որը դրսից` ռուսական Լադոգա և Չադ լճերից է
բերվել:
Ա խմբում նախադասությունների շաղկապների տեսակը համադասական է, իսկ Բ խմբում դրանց տեսակը ստորադասական է։
2.Տրված բարդ նախադասությունները երկու խմբի բաժանի՛ր` ըստ նրանց մեջ մտնող նախադասությունների հարաբերության:
Երբ պորտուգալացիները հայտնագործեցին Սուրբ Հեղինե կղզին, նա պատված էր համատարած անտառով: Ստորադասական Կղզյակում խոզեր ու այծեր թողեցին, որ նավաբեկությունից տուժած մարդիկ կարողանան որոշ ժամանակ այնտեղ ապրել: Ստորադասական Ամենուրեք բավականաչափ կենդանիներ կային, և մարդիկ չէին մտածում դրանց վերանալու մասին: Համադասական
Որսորդությունը դարձավ նաև սպորտ, իսկ սպորտին հատուկ է ռեկորդներ սահմանելու ձգտումը: Համադասական Արևելյան մի տիրակալ տիրակալ հռչակվեց նրանով, որ անձամբ հազար
առյուծ խփեց: Ստորադասական Մի ժամանակ առյուծների մռնչյունը լսվում էր Հունաստանից մինչև Հիմալայան լեռների ստորոտը, բայց այսօր այդ վայրերում առյուծներ չկան: Համադասական
3. Փորձի՛ր տրված նախադասությունները լրացնել:
1-ին վարժության … խմբում բարդ ստորադասական նախադասություններ են. դրանց կազմի մեջ մտնող նախադասություններից մեկը … է, մյուսը`…: … խմբում բարդ համադասական նախադասություններ են, դրանց կազմի մեջ մտնող նախադասությունները…: Համադաս նախադասություններն ու նախադասության համադաս անդամները կարող են կապակցվել …. շաղկապներով: Երկրորդական նախադասությունները գլխավորի հետ կապվում են…. շաղկապներով կամ հարաբերական դերանուններով:
Դավիթ Հովհաննիսյանի ուսումնական բլոգ 