Գրականություն

Եվ դու ընտրյալն ես

Եվ դու ընտրյալն ես: Օշո

Դուք չեք կարող այլ բան լինել: Դուք պիտի լինեք հենց այնպիսին, ինչպիսին կաք: Գոյին դուք հենց այդպիսին եք պետք:

Մի անգամ արքան մտնում է այգի և տեսնում տհաճ հոտ արձակող և մեռնող ծառեր, ծաղիկներ, թփեր: Կաղնին ասում է, որ մեռնում է այն ցավից, որ չի կարող այնքան սլացիկ լինել, ինչքան սոճին: Սոճին ասում է, որ իր մահվան պատճառն այն է, որ ինքը չի տալիս այնպիսի բերք, ինչ տալիս է խաղողի որթը: Իսկ խաղողի որթը մեռնում էր այն վշտից, որ չի ծաղկում վարդենու պես: Շուտով արքան գտնում է մի բույս, որը ուրախություն էր պարգևում իր ծաղիկներով և թարմությամբ: Հարցուփորձից հետո, արքան ստանում է բույսի հետևյալ պատասխանը.
— Ես այս ամենը ինքնին շնորհ եմ համարում: Չէ՞ որ երբ դու ինձ տնկեցիր, դու ուզում էիր, որ ես ուրախություն պարգևեմ քեզ: Եթե դու կաղնի, խաղող կամ վարդ ուզեիր, դու հենց դրանցից էլ կտնկեիր: Այդ պատճառով էլ ես մտածում եմ, որ ես չեմ կարող լինել այլ բան, բացի նրանից, ինչ որ եմ: Եվ ես աշխատում եմ զարգացնել իմ ունեցած լավագույն որակները:

Դու այստեղ ես, որովհետև Գոյը հենց քո կարիքն ուներ, կարիքն ուներ հենց նրա, ինչպիսին դու ես: Հակառակ դեպքում՝ մեկ ուրիշը կլիներ այստեղ: Դու մարմնավորում ես ինչ-որ յուրահատուկ, էական, ինչ-որ շատ կարևոր բան: Քո ինչի՞ն է պետք Բուդդա լինել: Եթե Աստված մի ուրիշ Բուդդայի կարիք ունենար, նա կստեղծեր այնքան Բուդդա, որքան ցանկանար:Բայց նա մեկ Բուդդա է ստեղծել: Եվ դա բավական է: Մինչև հիմա նա չի ստեղծել այլ Բուդդա կամ Քրիստոս: Դրա փոխարեն նա ստեղծել է Քեզ: Հիմա հասկացա՞ր, թե Տիեզերքն ինչպիսի ուշադրության է արժանացրել հատկապես քեզ:
Դու ես Ընտրյալը, ոչ թե Բուդդան, Քրիստոսը կամ Կրիշնան:Նրանք իրենց գործն արեցին: Նրանք իրենց ներդրումն ունեցան Գոյի մեջ: Հիմա Դու այստեղ ես, որպեսզի բերես քո ավանդը: Նայիր ինքդ քեզ: Դու կարող ես լինել միայն այն, ինչ որ ես… հնարավոր չէ, որ դու ուրիշ մեկը դառնաս: Դու կարող ես կամ ուրախանալ և ծաղկել, կամ թոշնել՝ չընդունելով քեզ այնպիսին, ինչպիսին կաս:

Առաջադրանքներ

1․ Ո՞ր մտքերն են համապատասխանում առակին: Հիմնավորե’ք:

Չպետք է ավելիին ձգտել, պետք է բավարարվել ունեցածով:

Պետք է զարգացնել քո լավագույն որակները:

Մի’ ձգտիր նմանվել ուրիշներին:

Քեզ Աստված ստեղծել է այնպիսին, ինչպիսին ցանկացել է, որ դու լինես:

Ընդունի’ր քեզ այնպիսին, ինչպիսին կաս:

Դու փորձիր Քրիստոս, Բուդդա կամ Կրիշնա դառնալ:

2․ Համաձա՞յն եք հետևյալ մտքի հետ: Պատասխանը հիմնավորե’ք.
«Դու ես Ընտրյալը, ոչ թե Բուդդան, Քրիստոսը կամ Կրիշնան…»:

Հայոց լեզու

Գործնական քերականություն

Լրացուցիչ/տնային աշխատանք

15-19.09.2025

Հնչյունափոխություն 

1.       Վերականգնե՛ք տրված բառերի անհնչյունափոխ արմատները՝ նշելով հնչյունափոխությունը։

Կիսամյակ — կես (ե>ի)

Վիրաբույժ — վերք (ե>ի)

Իշայծյամ — էշ (է>ի)

Իջվածք — էջք (է>ի)

Դիմադրություն — դեմք (ե>ի)

Զինագործ — զենք (ե>ի)

Ապավինել — ապավեն (ե>ի)

Վիճաբանություն — վեճ (ե>ի)

Գիտակ — գետ (ե>ի)

Հանդիսական — հանդես (ե>ի)

Գիսակ — գես (ե>ի)

Վիպասան — վեպ (ե>ի)

Դիտարժան — դետ (ե>ի)

Վիմագիր — Վեմ (ե>ի)

Գիրուկ — գեր (ե>ի)

Քինոտ — Քեն (ե>ի)

Սիգաճեմ — սեգ (ե>ի)

2.       Վերականգնե՛ք տրված բառերի անհնչյունափոխ արմատները՝ նշելով հնչյունափոխությունը։

Ննջել — նինջ (ի>ը)

Սրտակից — սիրտ (ի>ը)

Վշտակցել — վիշտ (ի>ը)

Մարմնական — մարմին (ի>ը)

Փղիկ — փիղ (ի>ը)

Լճակ — լիճ (ի>ը)

Մրգասեր — միրգ (ի>ը)

Նարնջագույն — նարինջ (ի>ը)

Ալյակ-ալիք (ի-յ)

Մտավոր — միտք (ի>ը)

Գժություն — գիժ (ի>ը)

Տարեվերջ — տարի (ի+ա>ե)

Պատանյակ — (ի-յ)

3.       Նշե՛ք, թե ինչ հնչյունափոխություն է կատարված հետևյալ բառերում։

Ծաղկաբույծ — ծաղիկ ի — ն սղվել է

Հոգեբանություն — հոգի (ի>ե)

Կենդանակերպ — կենդանի ի — ն սղվել է

Ոսկեվաճառ — ոսկի (ի>ե)

Սնահավատ — սին (ի>ը)

Խնդրագիրք — խնդիր ի — ն սղվել է

Ուղեվճար — ուղի (ի>ե)

Ապակեգործ — ապակի (ի>ե)

Հայրենասեր — հայերեն ի — ն սղվել է

Թվական — թիվ (ի>ը)

4.       Հետևյալ բառերով մեկական բառ կազմե՛ք այնպես, որ ու ձայնավորը հնչյունափոխվի։

Բուրդ-բրդանման, ումպ-ըմպելիք, հուր-հրավտանգ, շուրջ-շրջել, լեզու-լեզվագետ, շուն-շնիկ, պտուղ-պտղաբեր, ունչ-ընչացք, ունդ-ընդեղեն, կկու-կկվիկ։

5.       Նշե՛ք, թե ինչ հնչյունափոխություն է կատարվել հետևյալ բառերում։

Ընչացք — ունչ (ու>ը)

Անասնապահ — անասուն ու — ն սղվել է

Ամրանալ — ամուր ու — ն սղվել է

Թթվահամ — թթու ու — ն սղվել է

Ձկներ — ձուկ (ու>ը)

Ստահոդ — սուտ (ու>ը)

Կատվախաղ — կատու ու — ն սղվել է

Մածնանման — մածուն ու — ն սղվել է

Նռնածաղիկ — նուռ (ու>ը)

Աղվամազ — աղու ու — ն սղվել է

6.       Հետևյալ արմատներով նոր բառ կազմե՛ք այնպես, որ ույ երկհնչյունը հնչյունափոխվի։

Լույս-լուսավոր, փույթ-փութաջան, սույզ-սուզվել, թույն-թունավոր, կապույտ-կապուտաչյա, ձույլ-ձուլվել։

7.       Վերականգնե՛ք հնչյունափոխված հիմքի անհնչյունափոխ ձևերը։

Սառցարան — սառույց ույ — ը սղվել է

Մատուցող — մատույց (ույ>ու)

Ընկուզենի — ընկույզ (ույ>ու)

Դաշունիկ — դաշույն (ույ>ու)

Արնանման — արյուն յու — ն սղվել է

Ձնաբուք — ձյուն (յու>ը)

8.       Կազմե՛ք մեկական այնպիսի բառ, որոնցում տրված բառերը և արմատները չենթարկվեն հնչյունափոխության։

Բույր-բույրեղեն, գույն-գույնզգույն, հույս-հույսավոր, շեն-շենամեջ, զուրկ-անզուրկ, զնին-զնինություն, մուտ-մայրամուտ։

9.       Վերականգնե՛ք հնչյունափոխված հիմքերի անհնչյունափոխ սկզբնաձևերը՝ նշելով տեղի ունեցած հնչյունափոխությունը։

Թրատել — թուր (ու>ը)

Հոգյակ — հոգի ի — ն սղվել է

Ճչակ — ճիչ (ի>ը)

Կլանել — կուլ (ու>ը)

Ձնհալ — ձայն (այ>ը)

Գժվել — գիժ (ի>ը)

Քրքջալ — քրքիջ (ի>ը)

Հոգեբույժ — հոգի (ի>ե)

10.   Կազմե՛ք երկուական այնպիսի բառ, որոնցում տրված բառերը և արմատները մի դեպքում չենթարկվեն, մյուսում ենթարկվեն հնչյունափոխության։

Բույս-բուսալի,  բույսանման

ձյուն-ձնաբեր, ձյունել

բույր-բուրմունք, բույ

գունդ-գնդակ, գունդուլ

ձիգ-ձգել, ձիգածաղիկ

նուրբ-նրբորեն

աստղ-աստղանիշ

փշուր-փշրվել, փշուրոտ

Գրականություն

Գրականության դերը մարդու ձևավորման և ինքնաճանաչման գործընթացում

Երևի բոլորիս ծնողներն էլ ասել են, որ գրքեր կարդանք, որ մեր ուղեղը ավելի լավ աշխատի, մենք ավելի խելացի դառնանք և այլն։ Բայց արդյոք գիրքն ու գրականությունը միայն մեր ուղեղն են զարգացնում, թե նաև կարող են ձևավորել մեր միջի մարդուն և նրա բնավորությունը։ Ինձ թվում է՝ այո՛, և կփորձեմ բացատրել՝ ինչու եմ այդպես կարծում։ Գրականությունն ու գրքերը միայն տեղեկատվական աղբյուր չեն։ Երբ պատմվածք կամ գիրք ենք կարդում ինչ-որ մեկի կյանքի մասին, մենք հաճախ ոչ միայն ուղղակի իմանում ենք՝ ինչ եղավ այդ մարդու հետ, այլ նաև ինչ-որ բան ենք վերցնում նրանից և նույնիսկ զգում ենք նրան՝ սովորելով լսել և հասկանալ քեզնից տարբերվող մարդկանց։ Բացի այդ, գրականությունը մեզ ստիպում է մտածել այն դեպքերում, երբ օրինակ հերոսը պետք է որոշում կայացնի, և մենք ինքներս նույնպես մեր որոշումն ենք կայացնում, հետևաբար փոխում ենք մտածելակերպը և թե ինչպիսի որոշումներ կկայացնենք ապագայում։ Նաև, քո մտածելակերպը կարող է փոխվել կախված թե դու ինչ գրականություն ես կարդում՝ ֆրանսիական, անգլիական, հայկական, ամերիկական և այլն։ Պարզ է, որ ամեն երկրի գրականությունը տարբերվում է ուրիշ երկրի գրականությունից։ Ահա, թե ինչու եմ ես կարծում, որ կարդալով գիրք՝ դու նաև ձևավորում ես քո բնավորությունը։

Հայոց լեզու

Գործնական քերականություն

17.09.2025

Աշխատանք դասարանում 

1. Նշի՛ր դերբայական դարձվածները և կետադրիր նախադասությունները։ 

Հևիհև հետևելով Լիլիթին՝ Ադամը հասավ ոսկեվառ լճակին։ 

Լսելով Ներսես Մեծի մահը՝ իշխանը մտածում էր, թե կհեշտանա իր գործը, քանի որ այլևս չկար իր քաղաքական հակառակորդը։ 

Լուսաշող աչքերը խոնարհած՝ կանգնել էր Լիլիթը նրա առաջ։

 Պահապանները, երկար նիզակները ճոճելով, անցուդարձ էին անում ավերակ բերդերի շուրջբոլորը։ 

2. Նախադասության հատվածները դասավորի՛ր քերականական և տրամաբանական ճիշտ հաջորդականությամբ։ 

Անկյուններում դրված էին նիզակներ, տեգեր դաշույններ՝ կոթերին պայծառ գոհարներ բոլորն էլ  գեղեցիկ քանդակներով զարդարված և ոսկեհուռ երազներով ամրացված կապարճներ լի նետերով թեթև վահան՝ ուղտի թափանցիկ կաշուց պատրաստված։

3. Նախադասություններում ուղղի՛ր բառագործածության սխալները։ 

Լույս տեսավ այդ գրքի երրորդ հրատարակությունը։ 

Չարենցի բանաստեղծությունների ժողովածուն երրորդ անգամ էին հրատարակում։ 

Նրա հետնորդները շարունակեցին սկսված գործը։

Հայրս ութսուն տարեկան էր դառնում։ 

Անհրաժեշտ հղումներ՝

Ռուսաց լեզու

Опишите внешность одноклассника

Человек, портрет, характер. Семья. Любовь. Дружба. Микротемы:

Внешний облик человека. Описание внешности. Внутренний мир человека. Характер. Рассказ о себе. Интересы, вкусы, увлечения, привычки. Моя семья. Мои друзья. Молодежь в XXI веке. Работа по микроязыку специальности.

Почему важно уметь описывать  внешность человека?

(чтобы представить героя книги, найти человека, рассказать о друге.

Рост  высокий низкий среднего роста.

Телосложение худой  полный стройный спотривный

Волосы длинные короткие прямые кудрявые све

Примерный план сочинения:

1. Вступление.
2. Общее впечатление (фигура, рост).
3. Черты лица (овал лица, брови, глаза, нос, лоб, губы, подбородок, щёки). Волосы (цвет, длина и форма причёски). Уши.
4. Одежда.
5. Манеры поведения (походка, манера говорить, поза…).
6. Заключение.

Возможные определения:

Глаза – зелёные, серые, карие, синие, чёрные, голубые, небесные, серовато-голубые, лучистые, темные, выразительные, задумчивые, светлые, большие, маленькие, хитрые, бегающие, узкие, косые, раскосые, злые, добрые, со смешинкой, дикие, приветливые, недоверчивые, коварные…

Брови – красивые, прямые, густые, тонкие, соболиные, широкие, лохматые, вразлёт, сросшиеся, несимметричные…

Лоб – высокий, низкий, открытый, прямой, сократовский, широкий, морщинистый, покатый, плоский…

Взгляд – растерянный, внимательный, выразительный, умный, любопытный, иронический, кокетливый, любящий, смущённый, равнодушный, завистливый, удивленный, весёлый недоверчивый, открытый, грустный, восторженный, хитрый, доверчивый…

Нос – прямой, с горбинкой, вздёрнутый, широкий, узкий, курносый, длинный, короткий, некрасивый, красивый, маленький, картошкой, уточкой…

Волосы – короткие, длинные, каштановые, светлые, русые, соломенные, седые, с проседью, густые, пышные, кудрявые, блестящие, прямые, волнистые, торчащие как пакля, заплетенные в косы, убранные в хвост, зачесанные назад, всклокоченные, уложенные в прическу…

Фигура – хорошая, стройная, высокая, крупная, полная, худощавая, приземистая, мужская, женская…

Походка – быстрая, неторопливая, лёгкая, бесшумная, тяжёлая, собранная, вразвалку, странная, подпрыгивающая, смешная…

Поза – величественная, напряжённая, изящная, красивая, живописная, странная, непринуждённая, удобная, неудобная…

Пример описания внешности позаимствуем у М.Ю. Лермонтова (из романа «Герой нашего времени»):

Когда он опустился на скамью, то прямой стан его согнулся, как будто у него в спине не было ни одной косточки; положение всего его тела изобразило какую-то нервическую слабость: он сидел, как сидит бальзакова тридцатилетняя кокетка на своих пуховых креслах после утомительного бала. С первого взгляда на лицо его я бы не дал ему более двадцати трех лет, хотя после я готов был дать ему тридцать. В его улыбке было что-то детское. Его кожа имела какую-то женскую нежность; белокурые волосы, вьющиеся от природы, так живописно обрисовывали его бледный, благородный лоб, на котором, только по долгом наблюдении, можно было заметить следы морщин, пересекавших одна другую и, вероятно, обозначавшихся гораздо явственнее в минуты гнева или душевного беспокойства. Несмотря на светлый цвет его волос, усы его и брови были черные —  признак породы в человеке, так, как черная грива и черный хвост у белой лошади. Чтоб докончить портрет, я скажу, что у него был немного вздернутый нос, зубы ослепительной белизны и карие глаза; о глазах я должен сказать еще несколько слов.

     Во-первых, они не смеялись, когда он смеялся! — Вам не случалось замечать такой странности у некоторых людей?.. Это признак — или злого нрава, или глубокой постоянной грусти. Из-за полуопущенных ресниц они сияли каким-то фосфорическим блеском, если можно так выразиться. То не было отражение жара душевного или играющего воображения: то был блеск, подобный блеску гладкой стали, ослепительный, но холодный; взгляд его — непродолжительный, но проницательный и тяжелый, оставлял по себе неприятное впечатление нескромного вопроса и мог бы казаться дерзким, если б не был столь равнодушно спокоен».

·  Общее впечатление о человеке. Например: высокий, статный мужчина с благородной сединой в волосах.

·  Лицо. Нужно описать цвет кожи (бледный, румяный, смуглый), овал лица (овальный, круглый, квадратный), лоб (высокий, низкий, широкий), брови (густые, тонкие, дугообразные), глаза (их цвет, размер, выражение), нос (прямой, с горбинкой, курносый), губы (полные, тонкие, чувственные), подбородок (волевой, мягкий, выдающийся). Например: под высоким лбом Николая угадывалась напряженная работа мысли, а волевой подбородок выдавал его решительный характер.

·  Волосы. Нужно описать цвет (светлые, темные, рыжие, седые), длину (длинные, короткие, средней длины), тип (прямые, волнистые, кудрявые), прическу (аккуратная, небрежная, модная). Например: ее длинные каштановые волосы, переливающиеся на солнце золотыми бликами, были заплетены в толстую косу.

·  Фигура. Нужно описать рост (высокий, низкий, среднего роста), телосложение (худощавый, полный, спортивный, мускулистый), осанку (прямая, сутулая, гордая), походку (легкая, тяжелая, уверенная, неуклюжая). Например: его широкие плечи и мощные руки говорили о том, что перед нами человек физического труда.

·  Одежда. Нужно описать стиль (классический, спортивный, повседневный, экстравагантный), цвета (яркие, приглушенные, темные, светлые), детали (аксессуары, украшения, особенности кроя). Например: он всегда носил безупречно сшитые костюмы-тройки, подчеркивающие его высокий статус и безупречный вкус.

ЗАДАНИЕ

Опишите внешность одноклассника

Пример описания внешности литературного героя

Я буду описовать одного из моих друзей. У него средний рост, у него фигура худащавая, походка довольна легкая, осанка прямая. Его волоси короткие, прямые, но темные. Глаза у него карие, взгляд внимательный, цвет кожи белый, нос у него прямой.

Պատմություն

Սեպտեմբերի 14-20-ը, առաջադրանք, 9-րդ դաս.

Առաջադրանք 1

Հայաստանը Ռուսական և Օսմանյան կայսրությունների տիրապետության տակ XX դ. սկզբին/էջ 16-22 պատմել, էջ 23-ի հարցերին պատասխանել գրավոր/

Մկրտիչ Ա Խրիմյան – Հայ հոգևորական և ազգային գործիչ, կաթողիկոս, հայտնի էր «Խրիմյան Հայրիկ» անունով։

Նիկոլայ II – Ռուսաստանի վերջին կայսրը։

Գ. Գոլիցին – Կովկասում ռուսական իշխանության ներկայացուցիչ, հակահայ քաղաքականություն էր վարում։

Բաքու – Քաղաք Կովկասում, որտեղ եղել են հայ-թաթարական բախումներ։

Մ. Նակաշիձե – Ռուս իշխան, մասնակցել է հայերի դեմ քաղաքական ծրագրերին։

Նիկոլ Դուման – Հայ ազատագրական շարժման գործիչ, ֆիդայի։

Դրո – Հայ ռազմական գործիչ, մասնակցել է ազգային-ազատագրական պայքարին։

Արմեն Գարո (Կարո Փայլան) – Հայ հեղափոխական, գործողություն է իրականացրել Օսմանյան խորհրդարանում։

Փարամազ – Հայ հեղափոխական, կախաղան հանվեց Կոստանդնուպոլսում 20 ընկերների հետ։

Երիտթուրքեր – Օսմանյան կայսրությունում իշխանության եկած շարժում, սկզբում խոստանում էին բարեփոխումներ, հետո իրականացրին ցեղասպանություն։

«Միություն և առաջադիմություն» – Երիտթուրքերի կուսակցությունը։

Հեղաշրջում – Իշխանության փոխում՝ հիմնականում ուժով կամ ապօրինաբար։

Պանթյուրքիզմ – Քաղաքական գաղափար, որի նպատակը բոլոր թյուրքական ժողովուրդների միավորումն էր։

Մեծ Թուրան – Պանթյուրքիզմի վերջնական նպատակ՝ միացյալ թյուրքական պետություն։

Կիլիկիահայության կոտորածներ – 1909թ․ Ադանայում և շրջակա վայրերում հայերի ջարդեր։

Ադանա – Քաղաք Կիլիկիայում, որտեղ տեղի ունեցավ կոտորած։

Բալկանյան պատերազմներ – Պատերազմներ Բալկաններում՝ Օսմանյան կայսրության դեմ։

Գևորգ Ե Սուրենյանց – Հայ կաթողիկոս, աջակցել է ազգային շարժումներին։

Պողոս Նուբար – Հայ քաղաքական գործիչ, ներկայացրել է հայ ժողովրդի հարցերը միջազգային մակարդակով։

Բարենորոգումների ծրագիր – Միջազգային ծրագիր՝ Արևմտյան Հայաստանում հայերի վիճակը բարելավելու համար։

Ա. Մանդելշտամ – Ռուս դիվանագետ, մշակել է հայերի բարենորոգումների ծրագիր։

Լ. Վեստենենկ – ԵՎրոպացի հանձնակատար՝ վերոնշյալ բարենորոգումների իրականացման մեջ ներգրավված։

Ն. Հոֆ – Նույնպես եվրոպացի դիվանագետ, գործել է հայերի բարենորոգումների ոլորտում։

ա․Հայ-թաթարական բախումները սկսվեցին 1905թ.-ին՝ Կովկասում աճող ազգային լարվածության պատճառով։ Ռուսական իշխանությունները թույլ էին վերահսկում վիճակը, իսկ երբեմն նաև նպաստում էին բախումներին՝ հայերի ուժը թուլացնելու նպատակով։ Բախումներն սկսվեցին Բաքվում, հետո տարածվեցին Շուշիում, Թիֆլիսում և այլ վայրերում։ Երկու կողմում էլ կային զոհեր ու ավերումներ։ Բախումները մի քանի տարի շարունակվեցին՝ խորացնելով հայերի և թաթարների միջև թշնամությունը։

բ․Չնայած սկզբում երիտթուրքերն խոստանում էին հավասարություն բոլոր ազգերի համար, բայց կարճ ժամանակ անց նրանք շարունակեցին Աբդուլ Համիդի հայատյաց քաղաքականությունը։ Նրանք չդադարեցրին բռնությունները հայերի դեմ, խոչընդոտեցին բարենորոգումների ծրագիրը և սկսեցին պանթյուրքիզմի քարոզը՝ փորձելով թրքացնել բոլոր ոչ թուրք ժողովուրդներին։

գ․Պանթյուրքիզմը գաղափար էր, ըստ որի բոլոր թուրքերն ու թյուրքալեզու ժողովուրդները պետք է միավորվեն մեկ պետության՝ «Մեծ Թուրանի» մեջ։ Այս գաղափարախոսությունը վտանգավոր էր հայերի և մյուս ոչ թուրք ազգերի համար, քանի որ ենթադրում էր նրանց իսլամացումը կամ ֆիզիկական բնաջնջում։ Դրա հետևանքներից էր Հայոց ցեղասպանությունը։

1․Հայկական դպրոցները եկեղեցու կառավարման տակ էին, իսկ եկեղեցու բռնագրավման օրենքը աղքատեցնում էր եկեղեցու ֆոնդը, ինչի հետևանքով փակվեցին հարյուրավոր դպրոցներ։ Նաև դա կրոնական առումով հայերի կարծիքով նվաստացում կարող էր համարվել, քանի որ քո թշնամին աղքատեցնում է քո եկեղեցին, դա չի կարող քո երկրի համար լավ լինել։

2․Կիլիկիայի հայության կոտորածի հիմնական պատասխանատուները երիտթուրքական իշխանություններն էին։ Թեև կոտորածը տեղի ունեցավ 1909թ.-ին՝ Սուլթան Աբդուլ Համիդի պաշտոնաթողությունից հետո, երիտթուրքական նոր իշխանությունը ոչ միայն չկանխեց իրադարձությունները, այլև անգործության ու անտարբերության միջոցով նպաստեց դրանց։ Նրանք շարունակեցին նախկին քաղաքականությունը՝ հայերին դիտելով որպես վտանգ և խոչընդոտ իրենց «թուրքական ազգային միասնության» ծրագրում։

3․Անդրեյ Մանդելշտամի ծրագիրը նախատեսում էր իրական բարեփոխումներ՝ տեղում վերահսկողություն, միջազգային հանձնակատարներ և հայերի իրավունքների պաշտպանություն։ Իսկ ռուս-թուրքական համաձայնագիրը ավելի շատ ձևական էր. այն ընդունվեց մեծ պետությունների ճնշմամբ, բայց գործնականում խոչընդոտվեց և վերջում չկատարվեց։ Ընդհանուրն այն էր, որ երկու մոտեցում էլ նպատակ ունեին բարելավել հայերի վիճակը Օսմանյան կայսրությունում։ Տարբերությունն այն էր, որ Մանդելշտամի տարբերակը ավելի գործնական և հստակ էր, իսկ համաձայնագիրը՝ քաղաքական խաղ։

Գրել էսսե  «Հայաստանի ճակատագիրը երկու կայսրությունների միջակայքում»

Ներածություն

  • Բացել թեման․ XX դարի սկզբին Հայաստանը բաժանված էր Ռուսական և Օսմանյան կայսրությունների միջև։
  • Ընդգծել հարցի կարևորությունը․ երկու կայսրությունների քաղաքականությունն էլ մեծ ազդեցություն ունեցավ հայ ժողովրդի ճակատագրի վրա։
  • Կարճ ձևակերպել հիմնական խնդիրը․ հայերը ապրում էին տարբեր պայմաններում, բայց ընդհանուր ճակատագիրը կապված էր ազգային ազատագրական ձգտումների հետ։

 Հիմնական մաս

Պարբերություն 1․ Ռուսական կայսրությունում

  • Ներկայացնել՝ ինչ պայմաններում էին ապրում Արևելյան Հայաստանի հայերը։
  • Խոսել կրթության, մշակույթի և ազգային շարժման հնարավորությունների մասին։
  • Նշել սահմանափակումները (եկեղեցու ու կրթության նկատմամբ վերահսկողություն, գյուղացիների ծանր վիճակ)։

Պարբերություն 2․ Օսմանյան կայսրությունում

  • Նկարագրել Արևմտյան Հայաստանի հայերի կյանքը․ հարկեր, ծանր պայմաններ, իրավազրկություն։
  • Հիշատակել ՀՅԴ-ի և այլ կազմակերպությունների ազատագրական շարժումները։
  • Նշել 1890-ականների ջարդերի և հետագա ցեղասպանության նախադրյալները։

Պարբերություն 3․ Ընդհանուր պատկեր

  • Ցույց տալ՝ թեև տարբեր կայսրություններում, հայ ժողովուրդը կիսում էր ընդհանուր ճակատագիր։
  • Ազատության ու անկախության ձգտումը ընդհանուր միավորող գիծ էր։
  • Նշել, որ այս շրջանը նախապատրաստեց 1918 թ․ Առաջին Հանրապետության ստեղծումը։

 Եզրափակում

  • Ամփոփել, որ երկու կայսրությունների պայմաններում հայերի կյանքը տարբեր էր, բայց մարտահրավերներով լի։
  • Հաստատել սեփական կարծիքը․ «Կարծում եմ՝ հենց այս դժվարին փորձառություններն են ձևավորել հայ ժողովրդի տոկունությունն ու անկախության գաղափարը»։
  • Ավելացնել հարցադրում ապագայի համար․ «Ի՞նչ դաս կարող ենք քաղել՝ պետականությունը պահելու և զարգացնելու համար»։

Ներածություն

20-րդ դարի սկզբին հայ ժողովուրդը գտնվել է երկու հզոր կայսրությունների՝ Ռուսական և Օսմանյան կայսրությունների ազդեցության ներքո։ Հայաստանը փաստացի բաժանված էր այս երկու տերությունների միջև՝ Արևելյան Հայաստանը գտնվում էր Ռուսական կայսրության կազմում, իսկ Արևմտյան Հայաստանը՝ Օսմանյան կայսրության։ Այս աշխարհաքաղաքական իրավիճակը լրջորեն ազդել է հայ ժողովրդի ճակատագրի վրա՝ ձևավորելով տարբեր կենսապայմաններ։ Խնդիրը խորքային էր․ երկու կայսրություններում հայերն ապրում էին տարբեր պայմաններում, սակայն նրանց ընդհանուր ճակատագիրը կապված էր նույն՝ ազատության և անկախության ձգտման հետ։ Այս ժամանակաշրջանում ձևավորվեց միացյալ գիտակցություն այն մասին, որ անկախ պետականությունը միակ ճանապարհն է հայ ժողովրդի գոյության և զարգացման համար։

Հիմնական մաս

Արևելյան Հայաստանը Ռուսական կայսրության կազմում էր 19-րդ դարի առաջին կեսից։ Հայերն այստեղ ապրում էին ավելի խաղաղ պայմաններում, քան Օսմանյան կայսրությունում։ Նրանց թույլ էր տրվում պահպանել կրոնը, մշակույթը և ստեղծել դպրոցներ ու թերթեր։ Կրթության ու մշակույթի կենտրոններ կային Թիֆլիսում, Երևանում, Շուշիում։ Սակայն ռուսական իշխանությունները սահմանափակումներ էին դնում․ վերահսկում էին եկեղեցին, կրթությունը, և մամուլը։ Գյուղացիները ծանր էին ապրում՝ բարձր հարկեր, հողերի պակաս և սոցիալական խնդիրներ։ Բայց այս պայմաններում էլ ձևավորվեց նոր մտավորականություն, որը սկսեց խոսել անկախության ու ազգային ինքնության մասին։

Արևմտյան Հայաստանի հայերի կյանքը զգալիորեն ծանր էր։ Օսմանյան կայսրությունում հայերը ենթարկվում էին ծանր հարկային ու իրավական խտրականության։ Նրանք չունեին լիարժեք քաղաքացիական իրավունքներ, և նրանց սեփականությունը հաճախ դառնում էր իշխանության կամ հարևան մահմեդական բնակչության շահարկման առարկա։ 1890-ականներին, հայերի ազատագրական շարժումները՝ հատկապես ՀՅԴ նախաձեռնությամբ, ձգտում էին բարեփոխումների ու ինքնավարության։ Սակայն դրանց հետևանքն եղան Համիդյան ջարդերը՝ հազարավոր հայերի սպանությամբ և գյուղերի ավերմամբ։

Թեև հայ ժողովուրդը գտնվում էր երկու տարբեր կայսրությունների ներքո, նրանց ճակատագիրը միաժամանակ տարբեր էր և նույնանման։ Արևելքում՝ հարաբերական կայունություն և մշակութային զարգացում, իսկ արևմուտքում՝ ճնշում և ֆիզիկական ոչնչացման վտանգ։ Սակայն երկուսի դեպքում էլ ազգային ազատագրական ձգտումը դառնում էր գլխավոր միավորող ուժ։ Ազատության և անկախության գաղափարը հասունանում էր ինչպես ռուսական, այնպես էլ օսմանյան տիրապետության տակ ապրող հայերի մեջ։ Նրանց պայքարը տարբեր ձևեր ուներ, բայց նպատակը նույնն էր՝ փրկել ազգը ոչնչացումից և վերականգնել ինքնիշխան պետականությունը։

Եզրափակում

Երկու կայսրությունների իշխանության ներքո ապրող հայ ժողովրդի ճակատագիրը միևնույն ժամանակ բազմազան և մարտահրավերներով լի էր։ Ռուսական կայսրությունում նրանք կռվում էին մշակութային ինքնության պահպանման, իսկ Օսմանյան կայսրությունում՝ ֆիզիկական գոյության համար։ Սակայն երկու դեպքերում էլ հայ ժողովուրդը կարողացավ դիմակայել, կազմակերպվել և ձգտել անկախության։ Կարծում եմ՝ հենց այս դժվարին փորձառություններն են ձևավորել հայ ժողովրդի տոկունությունն ու անկախության գաղափարը։ Այս պատմական փուլը մեզ հիշեցնում է, որ անկախությունը պարզապես նվաճում չէ, այլ՝ շարունակական պատասխանատվություն։ Այսքանից հետո, կարող ենք և ՊԵՏՔ Է քաղենք դաս, որ պետությունը մնում է անկախ միայն այն դեպքում, երբ ժողովուրդն ու իշխանությունը աշխատում են միասնական և պայքարում են մինչև վերջին։

Առաջադրանք 2

Առաջին համաշխարհային պատերազմը և Հայոց ցեղասպանությունը/

էջ 24-30 պատմել, էջ 31-ի հարցերին պատասխանել գրավոր/

Կովկասյան ճակատ – Ռուս–թուրքական պատերազմի գիծ։

Սարիղամիշ – Ռուսների հաղթանակ թուրքերի դեմ։

Էրզրում – Քաղաք, որը ռուսները գրավեցին 1916 թվականին։

Կամավորական ջոկատներ – Հայ զինված խմբեր ռուսների կողմից։

Անդրանիկ – Հայ զորավար, կամավորների հրամանատար։

Դրո – Զորավար, կամավորների հրամանատար։

Քեռի – Կամավորական ջոկատի ղեկավար։

Արմենակ Եկարյան – Վանի ինքնապաշտպանության ղեկավար։

Արամ Մանուկյան – Վանի պաշտպան, հետո՝ պետության գործիչ։

Հայկակ Կոսոյան – Վանի ինքնապաշտպանության ղեկավար։

Ղուկաս Տեովլեթյան – Շապին-Գարահիսարի ինքնապաշտպանության ղեկավար։

Հայկական լեգեոն – Հայկական զորամաս Ֆրանսիայի բանակում։

Մեծ եղեռն – 1915 թ․ հայերի ցեղասպանություն։

«Հատուկ կազմակերպություն» – Թուրքերի գաղտնի կոտորածների մարմին։

Վան – Քաղաք, որտեղ եղավ ինքնապաշտպանություն։

Շապին-Գարահիսար – Քաղաք, որտեղ հայերը ինքնապաշտպանվեցին։

Մուսա լեռ – Քաղաք, որտեղ Հայերի հերոսական դիմադրություն են ցույց տվել։

Ուրֆա – Քաղաք, որտեղ հայերը կռվեցին ինքնապաշտպանությամբ։

Մուսթաֆա Քեմալ – Թուրքիայի նոր պետության ստեղծող։

Կիլիկիա – Տարածք, որտեղ 1920-ին նոր կոտորած եղավ։

ա․Կովկասյան ճակատում եղան Սարիղամիշի ու Էրզրումի ճակատամարտերը։ Այն կարևոր էր, քանի որ այդ ճակատամարտներում Թուրքիան թուլանում էր, որը հայության համար շատ կարևոր էր։

բ․Սկզբում զինաթափեցին հայ մարդկանց, հետո սպանեցին մտավորականներին, իսկ վերջում զանգվածաբար սպանեցին ու վտարեցին ամբողջ բնակչությանը։

գ․Վանում հնարավոր եղավ հասնել հաղթանակի, որովհետև հայերը համախմբված էին, ունեին լավ ղեկավարներ ու կռվեցին մինչև վերջ, իսկ հետո օգնեցին նաև ռուսները։

1․Ինքնապաշտպանության մարտերը շատ կարևոր էին, քանի որ նրանք թուլացնում էին Թուրքերին և ժամանակ էին ձգում հնարավոր օգնությանը հասնելու, որպեսզի քաղաքի ժողովուրդը չկոտորվի։ Շատ քաղաքներում ինքնապաշտպանություն չկար, որովհետև զենք և միախմբվածություն չկար։ Եթե բոլոր քաղաքները ինքնապաշտպանվեին, գուցե և Մեծ եղեռնը չլիներ, բայց եթե լիներ, մեկ է այդքան մեծ չէր լինի։

2․Կամավորական ջոկատների գործունեությունը շատ կարևոր և առանց դրա շատ ավելի վատ կլիներ Հայերի իրավիճակը։

3․Երիտթուրքական և քեմալական շարժումները նույն իմաստը ունեին։

Այդ հայտարարությամբ Հիտլերը ուզում էր ասել, եթե թուրքերի կատարած արարքները ոչ ոք 30 տարի հետո չէր հիշում, ապա ինչու պետք է հիշեին նրա կատարած արարքները։ Եվ այս մտքով, նա իրեն ուզում էր ոգեշնչել, որ ոչ ոք չի հիշի նրա արած բաները, հետևաբար նա կարող է անել ինչ ուզում է։

«Առաջին համաշխարհային պատերազմը և Հայոց ցեղասպանությունը» թեմայով էսսեի կառուցվածքային պլան.

Ներածություն

  • Ներկայացնել Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկիզբը (1914 թ․) և նրա համաշխարհային նշանակությունը։
  • Ընդգծել, որ այս պատերազմի տարիներին հայ ժողովուրդը հայտնվեց հատկապես ծանր պայմաններում Օսմանյան կայսրությունում։
  • Կարճ ձևակերպել խնդիրը․ պատերազմը դարձավ Հայոց ցեղասպանության գործադրման «պատրվակը»։

Հիմնական մաս

Պարբերություն 1․ Հայերի իրավիճակը Օսմանյան կայսրությունում պատերազմի նախաշեմին

  • Հայերը դեռևս տառապում էին իրավազրկությունից և ճնշումներից։
  • Ազգային ազատագրական ձգտումները Օսմանյան իշխանությունների կողմից ընկալվում էին որպես վտանգ։

Պարբերություն 2․ Ցեղասպանության ընթացքը (1915–1916 թթ․)

  • 1915 թ․ ապրիլի 24-ին հայ մտավորականների ձերբակալությունը Կոստանդնուպոլսում։
  • Բանակում ծառայող հայ զինվորների զինաթափումը և կոտորածները։
  • Արդեն զանգվածային տեղահանություններ՝ անապատներ, մահվան երթեր։
  • Միլիոնավոր զոհեր՝ սպանություններ, սով, հիվանդություններ։

Պարբերություն 3․ Միջազգային արձագանք և հետևանքներ

  • Համաշխարհային մամուլի և քաղաքական գործիչների արձագանքը («մարդկության դեմ հանցագործություն» ձևակերպումը)։
  • Հայ ժողովրդի նյութական, մշակութային և ժողովրդագրական ահռելի կորուստները։
  • Սփյուռքի ձևավորումը որպես նոր փուլ հայ ժողովրդի պատմության մեջ։

Եզրափակում

  • Ամփոփել, որ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիները հայ ժողովրդի համար դարձան ոչ միայն ծանրագույն փորձություն, այլև պատմական ճակատագրական շրջադարձ։
  • Ընդգծել սեփական կարծիքը․ «Կարծում եմ՝ Հայոց ցեղասպանությունը մեզ հիշեցնում է, որ մարդկության առաջադրանքը ոչ միայն հիշելն է, այլև կանխել նման հանցագործությունների կրկնությունը»։
  • Կապել ներկայի հետ․ ցեղասպանության ճանաչման և հիշատակի կարևորությունը այսօր։

Ներածություն

Առաջին համաշխարհային պատերազմը սկսվեց այն պատճառով, որ մեծ երկրները շատ բաներում չկարողացան գալ միասնական համաձայնության (հիմնականում տարածքային)։ Այդ պատերազմի ընթացքում հայերի իրավիճակը ավելի վատացավ, քանի որ թուրքերը վաղուց էին ուզում հայերին բնաջնջել, ուղղակի հարմար ժամանակին էին սպասում, իսկ այս պատերազմը հենց ինքն էր։ Օսմանյան կայսրությունում ապրող հայերին սկսեցին սպանել, իսկ ձեռներեց և աշխատասեր հայերի ունեցվածքը վերցնել իրենց ձեռքերը։ Նրանց «պատրվակը» այս արարքների այն էր, որ հայերը խոչընդոտում էին ստեղծելու <<Մեծ Թուրանը>>։ Ձեռներեցներին և աշխատեսերներին հատկապես վատ էին վերաբերվում, քանի որ թուրքերը չէին ուզում, որ <<Մեծ Թուրան>>-ի տնտեսական կյանքի հիմնական դերակատարները լինեին հայերը։

Հիմնական մաս

Մինչև Առաջին Համաշխարհային պատերազմը սկսելը, Օսմանյան կայսրությունում հայերը ապրում էին վատ պայմաններում և ճնշման տակ։

Ցեղասպանությունը բաղկացած էր երեք փուլից։ Առաջինը՝ բանակում ծառայող հայ զինվորների զինաթափումը և կոտարածները։ Հայ զինվորներին առանձանցնում էին բանակից և ուղարկում ծանր աշխատանքների, ապա տեղափոխում էին հարմար վայրեր և սպանում։ Այս փուլում սպանվել է շուրջ հայրուր հազար հայ։ Երկրորդ փուլը իրենից ներկայացնում էր հայ մտավորականներին ձեռփակալելը և սպանելը։ 1915 թ․ ապրիլի 24-ին Կոստանդնուպոլսում սկսվեցին հայ մտավորականների ձեռբակալումների և սպանությունների ընթացքը։ Այդ օրը դարձավ Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օրը։ 1915 թ․ հունիսի 15-ին Կոնստանդնուպոլսում կախաղան են հանում 20 հայ մտավորականների։ Երրորդ փուլի ընթացքում սկսվեցին հայերի զանգվածային տեղահանությունները անապատ և սպանությունները։ Ցեղասպանության ընթացքում 10 տարեկանից փոքր երեխաներին տեղափոխել են որբանոց կամ ուրիշ ընտանիքներ, որպեսզի վերջնականապես դադարեցնեն հայ ժողովրդի գոյությունը։

Եզրափակում

Այսպիսով, թեև հայերը ամբողջությամբ չէր մասնակցել Առաջին համաշխարհային պատերազմին, դրա պատճառով սկսվեց Ցեղասպունությունը, որը հայերի համար ծանրագույն փորձությունն էր, ինչպես նաև պատմական ճակատագրական շրջադարձ։ «Կարծում եմ՝ Հայոց ցեղասպանությունը մեզ հիշեցնում է, որ մարդկության առաջադրանքը ոչ միայն հիշելն է, այլև կանխել նման հանցագործությունների կրկնությունը», այս մտքի հետ ես լիովին համաձայն եմ և կարող եմ ուրիշ երկրի հետ օրինակ բերել, և դե ինչպես նրանք քաղելով դասերը, դարձան ուժեղ երկիր։ Այդ երկիրը Իզրայելն է։ Նրանք էլ ցեղասպանության ենթարկվել (<<Հոլոքոստը>>)։ Նրանք էլ են ենթարկվել կոտորածների, սպանվել են և այլն։ Այսքանից նրանք քաղեցին դասեր, որոնք օգնեցին նրանց միանալ, ստեղծել պետություն և նույնիսկ լինել ուժեղ երկիր։ Եթե մենք նույնպես ի սրտե հիշատակենք մենք ցեղասպանությունը և քաղենք դասեր, մենք նույնպես կդառնանք ուժեղ երկիր։

Հայոց լեզու

Գործնական քերականություն

Աշխատանք դասարանում 

1. Առանձնացրո՛ւ ածականները։ 

Ոսկե, հիմա, ալյուրոտ, սարսափ, երազ, դողացող, ծեր, երգիչ, լուսաբաց, այսպիսի , ձմեռային, քարքարոտ, հայացք, մաքուր, դեղին։ 

2. Ո՞րն է տրված նախադասության քերականական և տրամաբանական ճիշտ շարունակությունը։ 

Բոլոր չորս շենքերը միանգամից բոցավառվեցին, 

Ա․ ինչպես կրակը կարող էր հանգցնել, 

Բ․ որովհետև այդպես հնարավոր էր, 

Գ․ ինչպես Միտչելը նախազգուշացրել էր։

3. Տրված հատվածից առանձնացրո՛ւ համեմատությունները։

Նրա աչքերը կապույտ էին, ինչպես Սևանա լիճը, թեև վաղուց չէր նայել այդ աչքերին։ 

Լուսնի պես գեղեցիկ նրա դեմքը երևում էր քողի տակից։ 

Նրա հայացքը մռայլ էր ամպամած երկնքի նման։ 

Անհրաժեշտ հղումներ՝