День: 11 декабря 2025

Թեմա՝ ՀՀ բնաչության թվաքանակի շարժընթացը։

Բնակչության թվի բնական և մեխանիկական շարժեր։

Դասի հղումը՝ & 23 և 24, էջ 80-86,

Սովորիր դասը հետևյալ հարցերի օգնությամբ, իսկ ներքևում ներկայացված եզրույթները՝ անգիր։

1. 20-րդ դասրի ընթացքում ինչպիսի՞ փոփոխություններ կրեց ՀՀ բնակչության թիվը և ի՞նչ պատճառներ ազդեցին դրա փոփոխության վրա։

20-րդ դարում Հայաստանի բնակչությունը շատ փոփոխվեց։ Դարի սկզբին այն քիչ էր աճում՝ պատերազմների ու ցեղասպանության պատճառով, իսկ 1918–1920 թթ. նույնիսկ նվազեց։ ԽՍՀՄ շրջանում (1920–1989) բնակչությունը արագ աճեց՝ կյանքի կայունացման, առողջապահության զարգացման, բարձր ծնելիության և մեծ ներգաղթի շնորհիվ։ 1989-ին բնակչությունը հասավ մոտ 3,3 միլիոնի, բայց 1990-ականներին արտագաղթն ու տնտեսական դժվարությունները նորից կրճատեցին այն։

1. Մշտական բնակչություն ասելով ի՞նչ կարելի է հասկանալ։

Այդ տարածքում ապրող մարդիկ, նույնիսկ եթե մի մասը հիմա ժամանակավորապես գնացել է ուրիշ երկիր։

1. Ինչ է բնակչության բնական և մեխանիկական շարժ։

Բնական շարժը այն է, երբ բնակչության թիվը փոխվում է ծնունդների և մահերի հանրագումարին։
Մեխանիկական շարժն այն է, երբ բնակչուցյան թիվը փոխվում է միգրացիայի շնորհիվ։

1. Հայաստանում՛խորհրդային տարիներին ներգաղթը ինչպե՞ս է տեղի ունեցել։

Խորհրդային Հայաստան ստեղծվելուց հետո Հայաստան ներգաղթեցին բազմաթիվ հայեր Մերձավոր Արևելքից և ԽՍՀՄ տարբեր հանրապետություններից։ 1946–1948 թթ․ հազարավոր սփյուռքահայեր վերադառնալով հաստատեցին իրենց բնակությունը Հայաստանում։

1. Բնաչության խտություն ասելով ի՞նչ են հասկանում, ինչպե՞ս ենք այն հաշվում։

Բնակչության խտությունը ցույց է տալիս քանի մարդ է ապրում մեկ քառակուսի կիլոմետրում։

ԵԶՐՈՒՅԹՆԵՐ
Մշտական բնակչություն — տվյալ տարածքում մշտապես բնակվող ու հաշվառման
պահին ներկա և ժամանակավոր բացակայող բնակչության թվերի հանրագումարը:

Բնակչության թվի շարժընթաց — որոշակի ժամանակահատվածում բնակչության թվի փոփոխությունների գործընթացը:

Բնակչության բնական աճ (շարժ) բնակչության թվի փոփոխությունը ծնունդների և մահերի հանրագումարի հաշվին: Այն չափում են %-ներով յուրաքանչյուր 100 մարդու հաշվով և ‰– ներով (պրոմիլ)՝ 1000 մարդու հաշվով:
Բնակչության մեխանիկական շարժ — բնակչության թվի փոփոխությունը միգրացիայի հաշվին:

Ծնելիության ընդհանուր գործակից — ծնվածների (կենդանի) և մշտական բնակչության թվաքանակի միջին տարեկան ցուցանիշերի հարաբերությունը 1000
բնակչի հաշվով՝ ‰:

Լրացուցիչ/տնային աշխատանք

08-12.12.2025

1. Լրացնել բաց թողած տառերը և կետադրել։ 

Մամիկոնյան նախարարը հապճեպ ու կողկանց զննեց խոսողին, և նորից բոլորը լռեցին։ Հայրապետը մտահոգ շուրջն էր նայում և կարծես զննում մերթ կրականոցը, որի մեջ հանգչում էին փայտերը  մերթ պատերի մորդիները, մերթ հատակին ճապաղած վագրենին ու բազմաստեղնյան աշտանակը, որի բոլորակ ափսեում սևացել էր ողջ գիշեր  յուղի մեջ թաթախված պատրույգը։ Որմնախորշի գրադարակից նրան էին նայում մատյանների փղոսկրյա կազմով ոսկեզած ու ակնազարդ։ Նայում էր հազարապետը, աշխույժ, եռանդի ու սուր մտքի տեր այդ մարդը, և սիրտը մղկտում էր, թախիծը խեղդում էր կոկոր-ը։ 

-Ի՞նչ ես խորհում,- սթափվելով մտքերից դարձավ նա Վարդանին-, լինելիքը կլինի։

Վարդանը հայացքը հատակին խոնարհած, մտմտում էր ասելիքը։ 

-Տիա՛րք, ժամ չէ դժգոհության։ Հազկերտին պատասխանելը միայն հոգևորների գործը չէ։ 

2. Բացատրի՛ր բառերը։ 

Հապճեպ-շտապ
Հանգչել-մարել, անջատվել
Ճապաղած-տարածված
Աշտանակ-մոմակալ
Բոլորակ-կլոր
Պատրույգ-դյուրավառ քուղ՝ որևէ բան հեռվից բոցավառելու՝ բռնկելու համար
Որմնախորշ-պատի մեջ սարքած փոքրիկ խորշ՝ որպես ննջարան կամ հանդերձարանի՝ գրապահարանի՝ սպասքապահարանի տեղ
Եռանդ-ցանկություն

Դասարանական առաջադրանքներ՝ 245-ա,գ,ե; 246-ա,գ; 247-ա,գ,ե; 248-ա,գ

ա․(X+✓2)^3(x-4)^2=0
x=-✓2
x=4
x=չէ-6
x=չէ4
(− ​√2 ​,​4)​ ∪ ​(4,​+ ∞)

գ․(x+1/2)^3(x-2.3)^2=0
x=-1/2
x=2.3
x=չէ-0.5
x=2.3

ա․x-1=0
x=1
x=չէ1
(− ∞,​1)​ ∪ ​(1,​+ ∞)

գ․3x=12
x=4
2x=չէ8
x=չէ4
(− ∞,​​4)​ ∪ ​(4,​+ ∞)

ա․(x-1)(x-4)<0

գ․(x-4)^2(x-8)<=0

ե․4x-8/x-1>0

ա․-2/x-2>0
x=չէ2
(− ∞,​2)

գ․

Հալոգենների ընդհանուր բնութագիրը

Դասի հղումը՝ այստեղ։

Էջ՝ 32-35

Հարցեր և առաջադրանքներ․

1․Որո՞նք են հալոգենները, և ի՞նչ դիրք են զբաղեցնում դրանք Մենդելեևի պարբերական համակարգում։

Հալոգենները յոթերրորդ խմբի ոչ մետաղական նյութերն են։

2․Ինչո՞ւ են այս տարրերն անվանվում հալոգեններ։

Քանի որ, նրանցով մետաղ կազմելը հեշտ է։

3․ Թվարկե՛ք ֆտորի, քլորի, բրոմի և յոդի ագրեգատային վիճակները և գույները սենյակային պայմաններում։

Ֆտոոր-գազ
Քլոր-գազ
Բրոմ-հեղուկ, կարմիր
Յոդ-պինդ, մուգ մանուշակագույն

4․Գրե՛ք քլորի փոխազդեցության հավասարումը ջրի հետ։ Ի՞նչ նյութեր են առաջանում, և ի՞նչ կիրառություն ունի այդ ռեակցիան։

Cl2+H2O->HCl
Դա թթու է։

5․Ինչպիսի՞ միացություններ են առաջանում հալոգենների և մետաղների փոխազդեցությունից, գրե՛ք, օրինակներ։

Առաջանում են աղեր։

Օրինակ՝ Na+Cl2->NaCl