Պատմություն

Վահրամ Գայֆեճյան

Վահրամ Գայֆեճյանը ստեղծագործել է 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի առաջին կեսի դժվար ու փոփոխություններով լի ժամանակաշրջանում։ Նրա կյանքին անդրադարձել են Ռուսական կայսրության փլուզումը, Առաջին համաշխարհային պատերազմը, Հայաստանի Առաջին Հանրապետության ձևավորումը և ապա՝ Խորհրդային կարգերի հաստատումը։ Խորհրդային Հայաստանի մշակութային վերածննդի շրջանում Գայֆեճյանը դարձավ նոր հայկական կերպարվեստի կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը։

Վահրամ Գայֆեճյանը ծնվել է 1879թ․ ապրիլի 14-ին։ Վահրամ Գալֆեճյանը 1892-1901 թվականներին սովորել է Լազարյան ճեմարանում, 1901-1910 թվականներին` Մոսկվայի համալսարանի բժշկական և իրավաբանական ֆակուլտետներում, միաժամանակ գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանում (1902-1907, ղեկավար Ս. Վ. Իվանով, Կ. Ա. Կորովին)։ 1912-1923 թվականներին ապրել է ծննդավայրում, կազմակերպել գեղարվեստական ստուդիա, մասնակցել «Հայ արվեստագետների միության» (Թիֆլիս) ցուցահանդեսներին։ Աշխատել է Երևանի գեղարվեստա-արդյունաբերական տեխնիկումում (1924-1929 թվականներին` տնօրեն, 1955 թվականին՝ դասատու)։ Խորհրդահայ կերպարվեստի սկզբնավորման աչքի ընկնող ներկայացուցիչ Գայֆեճյանը ստեղծագործաբար յուրացրել է 20-րդ դարասկզբի ռուսական և արևմտաեվրոպական առաջադեմ արվեստի սկզբունքները։ Նկարել է նատյուրմորտներ, բնանկարներ, դիմանկարներ, ինչպես նաև տեսարաններ զբոսայգիներից, սրճարաններից, դիմակահանդես-պարահանդեսներից։ Վահրամ Գայֆեճյանը մահացել է 1960թ․ նոյեմբերի 30-ին։

Այս նկարը կոչվում է <<Ամպամած օր>>, որը նկարել է 1913 թվականին։ Վահրամ Գայֆեճյանի «Ամպամած օրը» նկարում երևում է այն ժամանակաշրջանի ազդեցությունը, երբ նա ապրում էր։ Դա պատերազմներով, հեղափոխություններով ու փոփոխություններով լի ժամանակ էր, երբ մարդկանց կյանքը հանգիստ չէր։ Նկարում մռայլ երկինքը և կոպիտ գույները ցույց են տալիս այդ դժվար ու անորոշ շրջանի տրամադրությունը։ Միևնույն ժամանակ տեսարանն ընդհանուր առմամբ խաղաղ է, ինչը համապատասխանում էր այդ տարիների գաղափարին՝ ներկայացնել սովորական, առօրյա կյանքը առանց շքեղության։ Այսինքն՝ նկարում միաժամանակ երևում են և՛ ժամանակի դժվարությունները, և՛ այն ցանկությունը, որ արվեստը ցույց տա հանգիստ ու պարզ իրականություն։

Գրականություն

Մամփրե արքան

Կարդա՛ Մ․ Գալշոյանի ,,Մամփրե արքան,, ստեղծագործությունը։ 
1.Դո՛ւրս գրիր անհասկանալի բառերը, բարբառային բառերը և բացատրի՛ր։


2. Ինչի՞ հետ է համեմատում հայոց գրերը։ 

Զինվորների հետ:
3. Բացատրի՛ր ասացվածքը՝ Ուսումն եփած հաց է, մարդու թևի տակ դրած։ 

Այս ասացվածքը ցույց է տալիս, որ ուսումը հասանելի է բոլորի համար, բայց ոչ բոլորն են օգտվում։
4. Ինչպե՞ս ես հասկանում այս հատվածը՝  Հայոց գրերը հայոց զինվորներն են։ Իսկ թագավորը, թագավորը Մամփրեն է, Մամփրեն է արքան, այսինքն նա, ով այդ զինվորներն ունի իր հրամանի տակ և նրանց կռիվ է տանում հանուն հայրենիքի, հանուն արդարության, հանուն ճշմարտության, հանուն գեղեցիկի։ Իսկ Մամփրե արքան կարող է հանկարծ փսլնքոտի մեկը լինել և զինվորներին հիմար հրամաններ տալ, այդ դեպքում նա արդեն արքա չէ, այլ սովորական մի փսլնքոտ և հրաման տալու իրավունք չունի, այլ ամենաշատը, ամենաշատը, պետք է հետևի, թե իսկական արքայի հրամանի տակ զինվորներն ինչպես են շարժվում, դեպի ուր են շարժվում և ինչ են անում և եթե կարող է, թող մաքրի իր փսլինքը: Այդ Մամփրե արքան կարող է հանկարծ նենգ, մի ավազակ լինել, իսկ ավազակն արդեն արքա չէ, ավազակ է ու կա, և նրա պիղծ հրամանի տակ այդ զինվորները կարող են դառնալ ասկյարներ։

Հատվածը ասում է, որ քո օգտագործած բառերը քո զինվորներն են, իսկ դու արքան, ինչքան ճիշտ օգտագործես այդ բառերը այդքան մեծ հաջողությունների կհասնես։
5. Ըստ Մամփրեի՝ ինչի համար էին գրերը, ինչպես էր իրեն զգում, երբ արդեն ճանաչում և տիրապետում էր գրին։ 

Մամփրեի խոսքով գրերը նման են զինվորների, քանի որ դրանք ուժ են տալիս պայքարում։ Գրված խոսքը մնում է և չի կորչում, իսկ բանավոր խոսքը ժամանակի ընթացքում մոռացվում է։
6. Ինչպե՞ս կմեկնաբանես ստեղծագործության ավարտը՝ Մամփրեի կարմիր գլխատառերով գիրը։ 

Քանի որ Մամփրենը այբուբենը նմանեցնում էր զինվորների, գրելով նա ստեղծեց իր սեփական բանակը և այդ բանակի միջոցով պայքարեց ճշմարտությունը պաշտպանելու համար։

7. Մամփրեի՝ տառեր սովորելու ցանկությանն ինչպես վերաբերվեցին գյուղացիները, ինչիպիսի՞ վերաբերմունք  ունես դու։

Գյուղացիները ծիծաղեցին և չհավատացին, որ նա կարող է տառերը սովորել այսքան ուշ տարիքում։ Ես վերաբերվում եմ ինչ-որ բան սովորելուն նորմալ, քանի որ երբեք ուշ չի ինչ-որ բան սովորել։
8. Ինչպիսի՞ ուսուցչուհի էր թոռնուհին։

Թոռնուհին լավ ուսուցչուհի էր, քանի որ նա համբերությամբ և սիրով էր սովորեցնում էր պապիկին։
9. Հայոց գրերի ստեղծման մասին ի՞նչ պատմություններ գիտես, ներկայացրո՛ւ, եթե չգիտես, ուսումնասիրություն արա համացանցում։ 


10. Քո կարծիքով, ինչո՞ւ է կարևոր սեփական գիր, տառեր ունենալը։ 

Սեփական գրեր ունենալով դու կախված չես այլ երկրից։