День: 13 ноября 2025

🧪 Օքսիդներ

Ի՞նչ են օքսիդները։

Օքսիդներն այն բարդ նյութերն են, որոնք կազմված են երկու տարրից, որոնցից մեկը միշտ թթվածինն է։

Ինչպե՞ս են դասակարգվում օքսիդները ըստ իրենց հատկությունների։

Թթվային օքսիդներ, հիմնական օքսիդներ, ամֆոտեր օքսիդներ

Նշիր թթվային, հիմնական և ամֆոտեր օքսիդների օրինակներ։

Թթվային-SO₂

Հիմնական-CaO

Ամֆոտեր-ZnO

Ինչպիսի՞ ռեակցիաներով կարելի է ստանալ օքսիդներ։

Մետաղների կամ ոչ մետաղների այրմամբ օդում

Գրիր ռեակցիան՝ a) Մագնեզիումի այրումը օդում →2Mg + O₂ → 2MgO

b) Ծծմբի այրումը օդում → S + O₂ → SO₂

Թթուներ

1. Գրիր աղաթթվի քիմիական բանաձևը։

HCl

1. Նշիր՝ որ տարրերն են կազմում ծծմբական թթուն (H₂SO₄)։

H₂, S, O₄

1. Թթուների բաղադրության մեջ պարտադիր ի՞նչ տարր կա։

H

1. Ինչ իոն է տալիս թթուն ջրում լուծվելիս։

H+

1. Նշիր՝ ուժեղ թե թույլ թթու է․
   ա) HCl
   բ) H₂CO₃
2. Ընտրիր՝ որ նյութն է թթու.
   ա) NaOH
   բ) H₂SO₄
   գ) CaO
3. Նշիր՝ որ նյութերն են ստացվում թթվի և հիմքի փոխազդեցության արդյունքում։

NaOH + HCl → NaCl + H₂O

1. Գրի՛ր ազոտական թթվի բանաձևը և ասա դա միատոմյա՞, թե բազմատոմյա թթու է։

HNO₃, բազմատոմյա թթու է։

1. Գրի՛ր թթվի անվանումները.
   ա) H₂SO₄ → ծծմբական թթու
   բ) HNO₃ → ազոտական թթու
   գ) H₂CO₃ → ածխաթթու
2. Նշիր, թե որ թթուներն են ուժեղ, իսկ որոնք՝ թույլ․
   HCl-ուժեղ, H₂SO₄-ուժեղ, H₂CO₃, H₂S
   Ուժեղ՝ HCl, H₂SO₄
   Թույլ՝ H₂CO₃, H₂S
3. Գրիր թթվի և հիմքի փոխազդեցության հավասարումը․
   NaOH + HCl → NaCl + H₂O
4. Գրիր մետաղի և թթվի փոխազդեցության հավասարումը․
   Zn + H₂SO₄ → ZnSO₄ +H₂
5. Գրիր մետաղական օքսիդի և թթվի փոխազդեցությունը․
   CuO + H₂SO₄ → CuSO₄ + H₂O

🧴 Հիմքեր

Ի՞նչ են հիմքերը։

Նյութեր են, որոնց մեջ կա OH։

Ինչպիսի՞ իոններ են տալիս հիմքերը ջրային լուծույթում։

OH⁻

Ինչպե՞ս են ստացվում հիմքերը։

Գրիր ռեակցիան՝

a) Նատրումի օքսիդ + ջուր
Na2O+H20 NaH3+H2O Na

b) Ամոնիակը + ջուր

Ինչպե՞ս են փոխազդում թթուները և հիմքերը։ Նշիր լուծելի և անլուծելի հիմքերի օրինակներ

🧂 Աղեր

Ի՞նչ են աղերը։

Թթվի մնացորդի և մետաղի միացություններն են։

Ինչպե՞ս են ստացվում աղերը։

Գրիր ռեակցիան՝ a) Թթու + հիմք →

b) Մետաղ + թթու →

Նշիր նորմալ և թթվային աղերի տարբերությունը։

Նորմալ աղ – H-ի ատոմ չկա։
Օր. Na₂SO₄

Թթվային աղ – Թթվի մի մասը չեզոքացված չէ, կա H։
Օր. NaHSO₄

Ինչպե՞ս են աղերը վերածվում թթուների կամ հիմքերի։

Նշիր 3 աղ և գրիր դրանց կիրառությունը։

1. NaCl — սննդի աղ
2. CaCO₃ — շինարարական նյութ
3. Na₂CO₃ — լվացող միջոցներում

Սովորելու նյութը՝ ՀՀ կլիման & 12-ը, էջ 40-43 կամ այս՝ դասագրքից & 12-13, էջ 46-51։

Սովորել դասը հետևյալ հարցերի միջոցով՝

1․Որտե՞ղ է ՀՀ-ում ամպամած օրերի թիվը ամենաքիչը և որքա՞ն է։

«Սևանի ափին (Մարտունի) արևափայլի տևողությունն ամենաերկարն է և հավասար է 2780 ժամի։ Այս տեղ տարեկան ամպամած օրերի թիվն ընդամենը 18 օր է։ Այլ շրջաններում այդ օրերի թիվը բազմապատիկ ավելին է»։

2․Հայաստանում որտե՞ղ են գրանցվել ամանաբարձր և ամենացածր ջերմաստիճանները։

«ՀՀ տարածքում օդի ամենացածր ջերմաստիճանը (-46°) գրանցվել է Արփի լճի գոգավորությունում գտնվող Պաղակն բնակավայրում…»
«Ամենատաք ամիսների (հուլիս, օգոստոս) միջին ջերմաստիճանը տատանվում է +9°-ից +26°-ի միջև, առավելագույնը (+43,7°) գրանցվել է Զանգեզուրի հարավում (Մեղրի)»։

3․Ինչպիսին է ՀՀ-ում կլիման աշնանը,գարնանը,ամռանը և ձմռանը։

Գարունը.
Գարունը, կախված տեղանքի բարձրությունից, կարող է տևել 1,5-3 ամիս։ Բնորոշ են մեղմ ու խոնավ, խիստ փոփոխական եղանակները։ Հաճախ են լինում ցրտահարություններ, որոնք վնաս են հասցնում բուսաբուծությանը։

Ամառը.
Ցածրադիր գոտում ամառը տևում է մայիսի երկրորդ կեսից մինչև հոկտեմբերի սկիզբը։ Օդի միջին ջերմաստիճանը՝ +24°…+26°, եղանակը՝ շոգ ու չոր։ Լեռնային գոտիներում ամառը կարճատև և զով է։

Աշունը.
Աշունը ՀՀ ցածրադիր և միջին լեռնային գոտիներում ամենահաճելի սեզոնն է։ Եղանակը արևոտ, չափավոր տաք և անքամի է։ Երբեմն լինում են ցրտահարություններ, որոնք կրճատում են գյուղատնտեսական աշխատանքների տևողությունը։

Ձմեռը.
Բարձր լեռնային գոտում ձմեռը տևում է 7-8 ամիս, միջին լեռնային գոտում՝ կարճ է երկու ամսով, իսկ ցածրադիր գոտում՝ ամենակարճը (դեկտեմբերից մինչև փետրվարի վերջ)։ Եղանակը ցուրտ է, ձյան ծածկույթը հաստ, իսկ որոշ վայրերում (Մեղրի, Իջևան) ձյուն գրեթե չի լինում։

4․Նկարագրի՛ր Հայաստանում տեղումնների բաշխվածությունը, ինչպես նաև տարբեր ամիսներին ի՞նչ կարող ենք նկատել։

ՀՀ-ում տեղումները տարբեր են՝ կախված բարձրությունից և տեղանքից։ Բարձր լեռնային գոտիներում տեղումները ամենամեծն են՝ մինչև 2400 մ բարձրության վրա, ցածրադիր գոտիներում՝ նվազագույնը՝ 230–1100 մմ։ Ձմռանը լեռնային գոտիներում տեղումները ձյան տեսքով են՝ ապահովելով ձնաբքեր, որոնք պահպանում են ջրի պաշարները։

Ձմեռը լեռնային գոտիներում երկար է, տեղումները ձյան տեսքով՝ հաստ ձյունածածկույթ։

Գարունը բերրի է, խոնավ և հաճախ փոփոխական եղանակով, երբեմն լինում են ցրտահարություններ։

Ամառը ցածրադիր գոտիներում շոգ ու չոր է, լեռնային գոտիներում՝ զով և կարճատև։

Աշունը հիմնականում արևոտ, չափավոր տաք, քիչ քամիով, սակայն հնարավոր են ցրտահարություններ։

5․Վերընթաց գոտիականություն ասեկով ին՞չ ես հասկանում։

6․Թվարկե՛լ ՀՀ ութ վերընթաց կլիմայական գոտիները։

Չոր միջին և բարձրադիր (երկար ձմեռ, քիչ տեղումներ)

Չոր, խիստ ցամաքային

Չոր ցամաքային

Չափավոր խոնավ ցամաքային

Չափավոր շոգ

Բարեխառն լեռնային

Ցուրտ լեռնային

Ձյունառատ (խիստ ցուրտ)

7․Նշե ՛ք ՀՀ տարածքում ջերմության և խոնավության տեղաբաշխման հիﬓական
օրինաչափություները:

8․Համեմատիր, թե ինչպիսի եղանակ է լինում քո բնակավայրում տարվա տարբեր եղանակներին։

Գարուն – մեղմ, խոնավ, հնարավոր են անձրևներ և ցրտահարություններ։

Ամառ – շոգ, չոր։

Աշուն – արևոտ, չափավոր տաք, քիչ անձրևներ, կլիման կայուն է։

Ձմեռ – ցուրտ, լեռնային գոտիներում ձյուն։

Դասարանական առաջադրանքներ՝ 199-ա,գ,ե;200-ա,գ,ե;201-ա,գ,ե; 202

ա․x^2-7x+4>0

գ․4x^2-9x-15<_0

ե․2x^2+9x-1>0

ա․x^2-5x+1<0

գ․2x^2+5x-2>5x+5-1
2x^-6<0

ե․16x^2-4x+1>_8x^2+12x-7
8x^2-16x+8>_0

ա․-x^2+6x+5>0
x^2-6x-5<0

գ․-6x^2+12x+9<0
6x^2-12x-9>0
x^2-2x-1,5>0

ե․-2x^2-12x-6>_0
x^2+6x+3<_0

3^2>8
9>8
-3^2>8

3>✓8