Հայոց լեզու

Գործնական քերականություն

Լրացուցիչ/տնային աշխատանք

03-07.11.2025

Բայ

  1. Ընդգծե՛ք բայերը։

Թնդալ, բղավել, ծամթել, լոգանք, կորանք, փշրանք, անցավ, ընկավ, հարավ, խորհեմ, խոհեմ, գդալ, կարդալիս, բազմեն, բազեն։ 

  1. Ընդգծե՛ք հարադիր բայերը։ 

Ցույց տալ, փոսն ընկնել, թույլ տալ, լաց լինել, ճաշ տալ, դասի գալ, պար գալ, շուռ գալ, փողոց ելնել, խելոք լինել։ 

  1. Ընդգծե՛ք պատճառական ածանց ունեցող բայերը։ 

Հարցնել, ծլեցնել, թռցնել, հեծնել, խմեցնել, իջեցնել, անցնել, զբոսնել, 

  1. Ընդգծե՛ք բազմապատկական բայերը։ 

Ժպտալ, գոռգոռալ, փայլփլել, ողողել, շողշողալ, փշրտել, երգել, նեղսրտել, պատառոտել, կողոպտել, կապոտել։ 

  1. Փակագծերում տրված տարբերակներից ընդգծե՛ք ճիշտը։ 

Նա ինձ շատ նրբորեն /զգալ, զգացնել / տվեց, որ ես սխալ եմ։ 

Այս գինին քանի տարի է /հենցրած, հնացրած

Նա իմ ձեռքից ոչ մի տեղ էլ չի /փախչի, փախնի/։

Մայրս փոքր ժամանակ ինձ միշտ /քնացնում, քնեցնում/ էր օրորոցայիններով։ 

  1. Կրավորական կառույցով նախադասությունները դարձնել ներգործական։

Պատուհանը քամուց բացվեց։-Քամին բացեց պատուհանը։ 

Դպրոցականներին նոր դասագրքեր բաժանվեցին։-Նոր դասագրքերը բաժանեցին դպրոցականներին։

Այդ սափորը սեղանին դրվել էր մորս կողմից։-Մայրս է այդ սափորը դրել սեղանին

Ոստիկանության կողմից Գևորգը հրավիրվեց ոստիկանություն։-Ոստիկանությունը հրավիրեց Գևորգին։

Բաժակը ջարդվեց Անուշի կողմից։-Անուշը բաժակը ջարդեց։

  1. Փակագծերում տրված բառերից ընտրել նախադասությանը համապատասխանողը։ 

Մենք հակընդդեմ հայց ենք տվել, որ մեզ նույնպես /տուժած ․տուժված/ կողմ ճանաչեն։ 

Ձեռքերս ցրտից /ճաքճքել, ճաքճքվել / են։ 

Աստիճանով իջնելիս միշտ ձողից /բռնիր, բռնվիր/ , որ չսայթաքես։ 

Քանի օր է, չեն կարողանում մեր թղթակցի հետ /կապվել, կապնվել/։ 

Դասարանի տղաների հետ այսօր նորից /վիճվել, վիճել/ եմ։ 

  1. Ընդգծե՛ք բայի անդեմ ձևերը։ 

ողբալ, ծավալ, ձնհալ, հոգալ, կչկչալ, կորած, կասկած, հարբած, փռթկալ, տարած։ 

  1. Առանձնացրե՛ք անդեմ ձևերը և գրե՛ք, թե որ դերբայն է։ 

Երգող-ենթակայական, գրկած-հարակատար, բազմած-հարակատար, կռվելիս-համակատար, լրագրող, խմած-հարակատար, խորոված, ծաղկող-ենթակայական, փոքրացող-ենթակայական, հազալիս-համակատար, մտածելիս-համակատար, հավաքել-անորոշ, խոսող, մաքրած-հարակատար, գտած-հարակատար, փնտրելիս-համակատար, քայլել-անորոշ։ 

  1. Փակագծերում տրված տարբերակներից ընդգծե՛ք նախադասությանը համապատասխանողը։ 

Երեխան երկար լաց /լինելիս, լինելուց/ շնչակտուր եղավ։ 

Ցանկապատի վրայով /թռչելիս, թռնելիս/ տղան ոլորեց ոտքը։ 

Գնադկը քիկունքից էր /դիպչել, դիպել/ նրան։

Այգում /զբոսնելիս, զբոսնելուց/ անսպասելիորեն գտա դրամապանակը։

Պատմություն

Նոյեմբերի 3-10-ը, առաջադրանք, 9-րդ դաս.

Սիրելի սովորողներ, խնդրում եմ ներբեռնել դասագիրքը:

Հայաստանի Հանրապետության պետական համակարգը և խորհրդանիշները/պատմել էջ 48-51/

ԱՆՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Բացատրի՛ր և բնութագրի՛ր
Ա. Ահարոնյան – Ազգային խորհրդի ղեկավար, մասնակցել է պետական մարմինների ձևավորմանը։
Ա. Մանուկյան – Ներքին գործերի նախարար, համարվում է Հայաստանի Հանրապետության հիմնադիր։
Ս. Շահումյան – Քաղաքական գործիչ, մասնակցել է Անդրկովկասյան իրադարձություններին։
Դ. Բեկ-Փիրումյան – Հայ գեներալ, Սարդարապատի հերոս։
Դրո (Դրաստամատ Կանայան) – Հայոց բանակի հրամանատարներից, մասնակցել է անկախության համար պայքարին։
Մ. Սիլիկյան – Գեներալ, 1918թ. դիվիզիայի հրամանատար։
Ա. Բեյ-Մամիկոնյան – Հայ ազնվական, պետական և ռազմական գործիչ։
Անդրկովկասյան Սեյմ – 1918թ. մարմին, որտեղ ընդգրկված էին Վրաստանը, Հայաստանը, Ադրբեջանը։
Թ. Նազարբեկյան – Գեներալ-գնդապետ, ՀՀ բանակի գլխավոր հրամանատար։
Հ. Քաջազնունի – ՀՀ առաջին վարչապետ։
Ն. Աղբալյան – Կրթության նախարար, մտավորական։
Ա. Խատիսյան – ՀՀ վարչապետ, պետական գործիչ։

ՀԻՄՆԱԿԱՆ
ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ
ա. Ներկայացրո՛ւ։ Նկարագրի՛ր ՀՀ կառավարման համակարգը, բանակն ու խորհրդանիշները: Հաջորդականությամբ թվարկի՛ր ՀՀ վարչապետերի անունները:
ՀՀ իշխանությունը բաժանված էր երեք ճյուղի՝ օրենսդիր, գործադիր և դատական։
Գործադիր իշխանությունը ղեկավարում էր վարչապետը։
Բանակը ձևավորվեց 1918-ին՝ Մ. Սիլիկյանի, ապա Թ. Նազարբեկյանի գլխավորությամբ։
Խորհրդանիշներ՝ եռագույն դրոշ, «Մեր Հայրենիք» օրհներգ, և զինանշան՝ Թամանյանի ու Քոջոյանի հեղինակությամբ։
Վարչապետեր՝ Հ. Քաջազնունի, Ա. Խատիսյան, Ն. Աղբալյան, Ս. Վրացյան։
բ. Բացատրի՛ր։ Քանի՞ խորհրդարան է գումարվել ՀՀ-ում,
ի՞նչպես են դրանք ձևավորվել:

Գումարվել է երկու խորհրդարան․
Առաջինը՝ Հայոց ազգային խորհրդի հիմքով, երկրորդը՝ համաժողովրդական ընտրություններով՝ կուսակցական սկզբունքով և գաղտնի քվեարկությամբ։
գ. Վերլուծի՛ր։ Ի՞նչ գործառույթներ են իրականացրել ՀՀ
կառավարությունը, խորհրդարանը և դատարաններ

Կառավարությունը ղեկավարել է գործադիր իշխանությունը և տնտեսությունը։
Խորհրդարանը ընդունել է օրենքներ, հաստատել կառավարությունը և բյուջեն։
Դատարանները ապահովել են արդարադատությունը՝ շրջանային դատարաններ, դատական պալատ, Սենատ։

ՔՆՆԱԴԱՏԱԿԱՆ
ՄՏԱԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ
1. Ընդհանրացրո՛ւ։ Համեմատի՛ր Հայաստանի առաջին
և ներկայիս հանրապետությունների կառավարման
համակարգերը:

Առաջին Հանրապետության կառավարությունը կազմված էր երեք ճյուղից (օրենսդիր, գործադիր, դատական), ինչպես ներկայիսը, բայց այժմ համակարգը ավելի կայուն է և սահմանադրորեն ամրագրված։
2. Գնահատի՛ր։ Ի՞նչ նշանակություն ունեցավ ՀՀ պետական կառավարման համակարգն ու բանակը
հայոց պետականության շարունակականությունը
ապահովելու գործում:

ՀՀ պետական կառավարման համակարգն ու բանակը կարևոր էին, որովհետև ապահովեցին անկախ պետականության գոյությունը և հայոց պետականության շարունակականությունը։
3. Մեկնաբանի՛ր։ Ինչո՞վ է առանձնանում Արամ Մանուկյանի գործունեությունը և ինչու՞ են նրան համարում Հայաստանի առաջին Հանրապետության հիմնադիր։

Արամ Մանուկյանը առանձնանում էր կազմակերպչական ու առաջնորդական հատկանիշներով: Նա ստեղծեց պետական կառավարման հիմքերը, դրա համար էլ համարվում է Հայաստանի առաջին Հանրապետության հիմնադիր։

Առաջադրանք 2

Հանրապետության  հասարակական-քաղաքական կյանքը: Բոլշևիկների պետական հեղաշրջման փորձը: Թուրք-թաթարների ապակայունացնող դերի հաղթահարումը/ պատմել էջ 52-53/

Պատասխանել հարցերին

ԱՆՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Բացատրի՛ր և բնութագրի՛ր
ՀՅԴ – ամենազբաղված կուսակցությունը, ղեկավարում էր Հայաստանը։

ՀԺԿ – ազատական կուսակցություն, փորձում էր նույնպես իշխանություն ստանալ։

Պողոս Նուբար – արևմտահայ գործիչ, ազդում էր Ռամկավարների վրա։

Բոլշևիկ – դեմ էին անկախ Հայաստանին, ուզում էին միացնել Ռուսաստանին։

Մենշևիկ – սոցիալ-դեմոկրատ կուսակցություն, թույլ ազդեցություն Հայաստանում։

Արմենկոմ – հայ բոլշևիկների ղեկավար մարմինը, ծրագիր էր իշխանություն վերցնել։

Խռովություն – ապստամբություն կամ անկարգություն երկրում։

Սեպուհ – զորավար, ճնշեց բոլշևիկների խռովությունը, պաշտպանեց երկիրը։

ՀԻՄՆԱԿԱՆ
ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ
ա. Ներկայացրո՛ւ։ Մատնանշի՛ր, թե ՀՀ-ում գործող կուսակցություններից որոնք էին պաշտպանում անկախ պետականության գաղափարը, իսկ եղածներից ո՞րն էր հատկապես բռնել կտրուկ հակապետական դիրք և ձգտում էր ամեն կերպ Հայաստանը կրկին կցել Ռուսաստանին: Ի՞նչ ընթացք ունեցան
թաթարական և բոլշևիկ­յան խռովությունները:

ՀՀ-ում անկախ պետականությունը պաշտպանում էին ՀՅԴ, ՀԺԿ և ռամկավարները։
Հակապետական դիրք ուներ բոլշևիկյան կուսակցությունը, որը ցանկանում էր Հայաստանը կցել Խորհրդային Ռուսաստանին։
Թաթարական ու բոլշևիկյան խռովությունները արագ ճնշվեցին, բայց դրանք լուրջ վտանգ առաջացրին երկրի կայունությանը։
բ. Բացատրի՛ր։ Ինչո՞վ էր պայմանավորված ՀՅԴ առաջատար դիրքը ՀՀ հասարակական-քաղաքական
կյանքում:

ՀՅԴ-ն ուներ Հայաստանում ամենակազմակերպված ուժը և լայն սոցիալական աջակցություն։
Այն միակ կուսակցությունն էր, որը կարողացավ իրականում ղեկավարել կառավարությունը և բանակը։
գ. Վերլուծի՛ր։ Ովքե՞ր էին կովկասյան թաթարները և
ի՛նչ նպատակներ էին հետապնդում Հայաստանում։

Կովկասյան թաթարները ներկայիս ադրբեջանցիների նախնիներն էին, որոնք ապրում էին ՀՀ որոշ շրջաններում։ Նրանց նպատակն էր թուլացնել հայկական իշխանությունը և ստեղծել սեփական ինքնավար տարածքներ։

ՔՆՆԱԴԱՏԱԿԱՆ
ՄՏԱԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ
1. Ճանաչի՛ր ազդեցությունը։ Ի՞նչ դեր ունեին Թուրքիան և Ադրբեջանը թաթարական խռովությունների
կազմակերպման գործում:

Թուրքիան տրամադրում էր զինվորական ղեկավարներ, իսկ Ադրբեջանը՝ ֆինանսական աջակցություն։ Նրանք թաթարական խռովությունները օգտագործում էին Հայաստանի պետականությունը ներսից թուլացնելու համար։
2. Ընդհանրացո՛ւ։ Թվարկի՛ր և պարզաբանի՛ր ՀՀ հասարակական-քաղաքական կյանքի հիմնական
մարտահրավերներն ու սպառնալիքները:

ՀՀ-ն բախվում էր կուսակցական պառակտմանը, արտաքին պետությունների ազդեցությանը և տնտեսական դժվարություններին։
Վտանգ էին նաև բոլշևիկյան ու թաթարական զինված խռովությունները, որոնք խաթարում էին երկրի կայունությունը։
3. Գնահատի՛ր: Ի՞նչ նշանակություն ունեցավ 1920 թ.
մայիսին բոլշևիկների կազմակերպած պետական
հեղաշրջման փորձը ՀՀ հասարակական-քաղաքական կյանքում:

Բոլշևիկների ապստամբությունը ցույց տվեց երկրի ներսում գոյություն ունեցող հակապետական ուժերի վտանգը։ Խռովությունը թուլացրեց պետությունը և խորացրեց ներքին անկայունությունը՝ դժվարացնելով ՀՀ-ի գոյատևումը։

Հայոց լեզու, Ուսումնական նախագիծ

Ինչի՞ համար են աչքերը

Աչքերը պարզապես մարմնի մի օրգան չեն։ Դրանք մեր աշխարհի պատուհաններն են, որոնց միջոցով մենք տեսնում, զգում և ըմբռնում ենք կյանքը։ Երբ մենք նայում ենք շուրջը, չենք տեսնում միայն գույներ ու ձևեր․ մենք տեսնում ենք պատմություններ, զգացմունքներ ու հիշողություններ։ Աչքերը կարող են ցույց տալ այն, ինչը բառերով անգամ դժվար է արտահայտել։

Աչքերն են, որ մեզ հնարավորություն են տալիս նկատել ամենափոքր գեղեցկությունը․ ձյան փաթիլը, աշնան տերևի դեղին երանգը, մայրօրվա ժպտացող արևը։ Երբեմն թվում է՝ հենց աչքերն են նկարում մեր ներսի աշխարհը։ Դրանք ցույց են տալիս ուրախություն, հիացում, զարմանք։ Մի բառ չասելով անգամ՝ մարդ կարող է հասկացնել ամեն ինչ միայն իր հայացքով։ Աչքերը նաև հիշողությունների պահարան են․ ինչ-որ տեսած բան կարող է տարիներ շարունակ մնալ մտքում՝ հիշեցնելով մեզ այն պահի զգացողությունը։ Բայց աչքերը միայն գեղեցիկը տեսնելու համար չեն։ Դրանք պաշտպանելու, զգուշանալու, գնահատելու միջոց էլ են։ Երբ ինչ-որ բան սխալ է կամ վտանգավոր, մենք առաջինը աչքերով ենք նկատում։ Եվ հենց դա է պատճառը, որ երբեմն ասում են՝ «աչքերը չեն խաբում»։ Դրանք մեզ օգնում են ճիշտ հասկանալ մարդկանց, հասկանալ՝ ով է ուրախ, ով է տխուր կամ պարզապես հոգնած։

Այսպիսով, աչքերը ոչ միայն տեսնում են, այլև պատմում են։ Դրանք մեզ սովորեցնում են գնահատել աշխարհը, նկատել մանրուքները և հիշել ամեն կարևոր պահը։ Աչքերը մեր ամենաանկեղծ և ամենաանկեղծող ուղեկիցներն են։ Աչքերի շնորհիվ կյանքը դառնում է ավելի գունավոր, ավելի կենդանի և ավելի իրական։