1.ԱՆՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Բացատրի՛ր և բնութագրի՛ր
• Աբդուլ Համիդ II — • «Համիդիե» • պանիսլամիզմ • Կարին • Սասուն • Վան • Զեյթուն • Կ.Պոլիս • Տրապիզոն •
• Մեծն Մուրադ • Զեքի • Գում Գափու • Բաբ Ալի • Աղասի • Նազարեթ Չավուշ • Սանդուխ • Էդհեմ • Մկրտիչ Ավետիսյան,• Վարդան • Խանասոր • «Դեղին գիրք»։
- Աբդուլ Համիդ II – Օսմանյան կայսրության սուլթան 1876-1909 թթ., որը հայտնի է իր բռնապետական ռեժիմով և հայերի դեմ իրականացրած ջարդերով։
- «Համիդիե» – Օսմանյան կայսրությունում ստեղծված հեծելագնդեր, որոնք կազմված էին քրդերից ու մուսուլմաններից։ Այս ուժերը ծառայում էին սուլթանի նպատակներին՝ դրդելով բռնություններ և կոտորածներ հայ բնակչության դեմ։
- Պանիսլամիզմ – Պանիսլամիզմը բոլոր մահմեդական երկրների միացությունն է։
- Կարին – Հայկական պատմական նահանգներից մեկը, որը հայտնի է իր հակադրյալ պատմությամբ, հատկապես 1890-ական թթ. տեղի ունեցած կոտորածներով։
- Սասուն – Հայկական տարածք, որտեղ տեղի ունեցավ համիդյան ջարդերի և ինքնապաշտպանության ամենակարևոր մարտերը։ 1894 թ. այստեղ սկսվեց հայերի ինքնապաշտպանությունը, որը պաշարանքների և բազմաթիվ մարտերի հանգեցրեց։
- Վան – Հայկական մի շրջան, որտեղ տեղի ունեցավ ամենամեծ ինքնապաշտպանության գործողությունը 1896 թ., և որտեղ հայերը մարտնչեցին իրենց գոյատևման համար։
- Զեյթուն – Անկախություն ձգտող հայկական բնակավայր, որտեղ տեղի ունեցավ մեծ ինքնապաշտպանություն։ Զեյթունի հայերը կարողացան դիմադրել թուրքական ուժերին և պաշտպանվել կոտորածներից։
- Կ.Պոլիս – Օսմանյան կայսրության մայրաքաղաքը, որտեղ տեղի ունեցան բազմաթիվ բողոքի ցույցեր, այդ թվում՝ 1895 թ. Բաբ Ալիի ցույցը, որի ժամանակ ծավալվեց բռնություն՝ սուլթանի քաղաքականության դեմ։
- Տրապիզոն – Շրջան, որտեղ տեղի ունեցան համիդյան ջարդեր, որոնց արդյունքում մեծ թվով հայեր սպանվեցին։
- Մեծն Մուրադ – Սասունի հայտնի ազգային հերոսներից մեկը, որը ղեկավարեց Սասունի ինքնապաշտպանությունը՝ ընդդեմ թուրքական զորքերի։ Նա հետագայում դառնալով քաղաքական և ռազմական առաջնորդ՝ պայքարեց հայերի իրավունքների համար։
- Զեքի – Օսմանյան զինվորական հրամանատար, որը ղեկավարում էր Սասունի և այլ վայրերում իրականացված կոտորածները։
- Գում Գափու – Կ. Պոլսի թաղամասերից մեկը, որտեղ տեղի ունեցավ մի քանի բողոքի ցույցեր, որոնք հետագայում ճնշվեցին թուրքական ոստիկանության կողմից։
- Բաբ Ալի – Կ. Պոլսի կենտրոնական հատվածներից մեկը, որտեղ տեղի ունեցան լայնամասշտաբ ցույցեր 1895 թ., որոնց վրա կրակ բացեցին թուրքական ուժերը։
- Աղասի – Զեյթունի ինքնապաշտպանության հերոսներից մեկը, որը մասնակցել է Զեյթունի ճակատամարտերին։
- Նազարեթ Չավուշ – Զեյթունի հայ հերոսներից մեկը, որն ղեկավարեց Զեյթունի ինքնապաշտպանությունը։
- Սանդուխ – Զեյթունի նշանավոր ճակատամարտ, որտեղ տեղի ունեցավ թուրքական զորքերի պարտություն հայկական ինքնապաշտպանողների կողմից։
- Էդհեմ – Օսմանյան զորքի հրամանատար, որն 1895 թ. ղեկավարեց Զեյթունի վրա կատարված հարձակումները։
- Մկրտիչ Ավետիսյան (Թերլեմեզյան) – Վանի ինքնապաշտպանության ղեկավարներից մեկը, որը ղեկավարեց տեղի հայերի պայքարը թուրքական զորքերի դեմ 1896 թ.
- Վարդան – Վանի հերոսներից մեկը, որը մասնակցել է Վանի ինքնապաշտպանության մարտերին։
- Խանասոր – Ճակատամարտ, որը տեղի ունեցավ Վանի ինքնապաշտպանության ժամանակ, որտեղ հայերի և թուրքերի միջև մեծ մարտեր ծավալվեցին։
- «Դեղին գիրք» – 1897 թ. Փարիզում հրատարակված երկհատորանոց աշխատանք, որը պարունակում է բազմաթիվ վավերագրեր ու տեղեկություններ 1894-1896 թթ. հայերի ցեղասպանության մասին, ինչպես նաև մեծ տերությունների արձագանքը՝ այդ ընթացքում կատարված կոտորածներին։
2.ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ
ա. Ներկայացրո՛ւ։ Ի՞նչ նախապատրաստական քայլեր կատարվեցին մինչ կոտորածների սկսելը։ Ինչո՞ւ
ստեղծվեցին «Համիդիե» հեծելագնդերը։
Նախքան կոտորածների սկսվելը, Օսմանյան կառավարությունը կազմակերպեց մի շարք բռնաճնշումներ և բռնությունների գործընթացներ՝ կապված հայերի հետ։ Սուլթան Աբդուլ Համիդ II-ը, գիտակցելով, որ իր քաղաքական դիրքը թուլանում է, ձեռնարկեց մի շարք գործողություններ՝ խստացնելու մուսուլմանների վերահսկողությունը, ինչը բերեց «Համիդիե» հեծելագնդերի ստեղծմանը։ Այս գնդերը նախատեսված էին ոչ միայն որպես զինվորական ուժեր, այլ նաև որպես հայերի նկատմամբ գործող բռնությունները կազմակերպելու գործիքներ։
բ. Նշի՛ր։ Ո՞ր քայլերը նպաստեցին Զեյթունի ինքնապաշտպանության հաղթանակին։
Ինքնապաշտպանության հաջողությունը պայմանավորված էր հայերի պատրաստվածությամբ, ճիշտ ռազմավարությամբ և թուրքական զորքերի սխալ գործելակերպով։ Այս հաղթանակը ցույց տվեց, որ հայերը պատրաստ են դիմադրել թուրքական բռնություններին և պաշտպանել իրենց կյանքը ու գոյությունը։
գ. Քննի՛ր։ Ինչո՞ւ վանեցիները վայր դրեցին զենքերը։
Արդյոք դա ճի՞շտ որոշում էր։
Վանեցիները զենքերը վայր դրեցին, որովհետև սպառվել էր նրանց զինամթերքը, և նրանք այլ ելք չէին տեսնում, քան թուրքական զորքերի հետ բանակցելը։ Սակայն սա այլընտրանք չէր, քանի որ թուրքական զորքերը շարունակեցին խոշոր կոտորածներ՝ սպանելով հազարավոր հայերին։ Սա չէր կարող համարվել ճիշտ որոշում, քանի որ դա թույլ տվեց թուրքերին իրականացնել մեծ տառապանքներ հայերի նկատմամբ։
3.ՔՆՆԱԴԱՏԱԿԱՆ ՄՏԱԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ
1. Ճանաչի՛ր ազդեցությունը։ Ի՞նչ նշանակություն
ունեցան ինքնապաշտպանական մարտերը։
Ինքնապաշտպանական մարտերը մեծ ազդեցություն ունեցան այն առումով, որ դրանք դարձան հայ ժողովրդի պայքարի խորհրդանիշները՝ հայերի ոչնչացման դեմ։ Չնայած մի շարք պարտություններին, դրանք ցույց տվեցին, որ հայերը պատրաստ են պայքարելու իրենց իրավունքների և գոյատևման համար։
2. Վերլուծի՛ր։ Կոտորածների իրականացման մեջ ի՞նչ
նշանակություն ունեցան կրոնը և մուսուլման հոգևոր
առաջնորդները։
Կոտորածների իրականացման մեջ կրոնը և մուսուլման հոգևոր առաջնորդները կարևոր դեր խաղացին, քանի որ նրանք հետապնդեցին «սրբազան» պայքար՝ պանիսլամիզմի գաղափարախոսությամբ։ Հոգևոր առաջնորդները խրախուսեցին մահմեդականներին պայքարել քրիստոնյաների դեմ՝ համոզելով նրանց, որ սա «կրոնական պարտականություն» է։
3. Բացատրի՛ր։ Ի՞նչ հանգամանքներ խանգարեցին
Աբդուլ Համիդ II-ին իրականացնելու հայերի ամբողջական ոչնչացումը
Աբդուլ Համիդ II-ին խանգարեցին մի քանի հանգամանքներ՝ նախ, նրա քաղաքական դիրքերը թուլանում էին, երկրորդ՝ միջազգային ճնշումները մեծացան, հատկապես մեծ տերությունների կողմից, որոնք պահանջում էին բարեփոխումներ։ Երրորդ՝ հայերի ուժեղ դիմադրությունը՝ ինքնապաշտպանական մարտերով, դարձավ մեկ այլ խոչընդոտ այդպիսի քաղաքականություն իրականացնելուն։
Դավիթ Հովհաննիսյանի ուսումնական բլոգ 