Հայ հասարակական-քաղաքակական հոսանքները, շարժումներն ու կուսակցությունները/Էջ 91-96 պատմել, էջ 96-ի հարցերին գրավոր պատասխանել/

Ամիրաներ — Հայ մեծահարուստ ընտանիքներ, որոնք ապրում էին Օսմանյան կայսրությունում և մեծ ազդեցություն ունեին հայ համայնքի վրա։
Նահապետ Ռուսինյան — Հայ ազգային գործիչ, ով մասնակցել է Ազգային սահմանադրության կազմմանը։
Գրիգոր Օտյան — Գրող ու հասարակական գործիչ, ով գրել է հայկական իրավունքների պաշտպանության մասին։
Ազգային սահմանադրություն — 1863 թ. Օսմանյան կայսրությունում հայերի համար ընդունված օրենքների հավաքածու, որը սահմանում էր հայերի ինքնակառավարման ձևը։
1862 թ. Զեյթունի ապստամբություն — Զեյթունի հայերի պայքարը թուրքական կառավարության դեմ՝ իրենց ազատությունը պահպանելու համար։
Ֆիդայիներ (հայդուկներ) — Հայ մարտիկներ, ովքեր կռվում էին հայ գյուղերը պաշտպանելու և ազատության համար։
Արաբո — Հայ ֆիդայի, ով պայքարել է թուրքական ու քրդական հարձակումների դեմ։
Աղբյուր Սերոբ — Հայ ֆիդայի առաջնորդ, ով կազմակերպել է զինված պայքար թուրքերի դեմ։
Հրայր Դժոխք — Հայ հերոս, ով ղեկավարել է ֆիդայիների խմբեր ու պայքարել հայ գյուղերի պաշտպանության համար։
Անդրանիկ — Հայ հայտնի զորավար, ով պաշտպանել է հայ ժողովրդին թուրքական հարձակումներից։
Գևորգ Չաուշ — Ֆիդայի ու Անդրանիկի զինակիցը, ով զոհվեց հայերի ազատության համար պայքարելիս։
Արմենական կուսակցություն — Հայ առաջին ազգային-ազատագրական կուսակցությունը, որը ցանկանում էր ազատել Հայաստանը Օսմանյան տիրապետությունից։
Մկրտիչ Թերլեմեզյան (Ավետիսյան) — Ֆիդայի, ով պայքարել է հայկական ինքնապաշտպանության համար։
Հնչակյան կուսակցություն — Հայ ազգային կուսակցություն, որը կոչ էր անում հեղափոխության և անկախության։
Ավետիս Նազարբեկյան — Հնչակյան կուսակցության հիմնադիրներից, ով ուզում էր ազատել Հայաստանը թուրքական տիրապետությունից։
Հայ հեղափոխական դաշնակցություն (ՀՅԴ) — Հայ ազգային-ազատագրական կուսակցություն, որը կազմակերպում էր զինված պայքար թուրքերի դեմ։
Քրիստափոր Միքայելյան — ՀՅԴ-ի հիմնադիրներից, ով պատրաստում էր ազատագրական խմբեր Հայաստանի պաշտպանության համար։
Պահպանողական հոսանք — Հայերի այն խումբը, որ ուզում էր պահպանել հին կարգերը և աստիճանաբար բարեփոխումներ անել։
Ազատական հոսանք — Հայերի այն խումբը, որ ուզում էր մեծ փոփոխություններ և պայքարում էր ժողովրդի իրավունքների համար։
Ազատագրական խմբակներ — Փոքր խմբեր, որոնք կազմակերպում էին պայքար թուրքական կառավարության դեմ։
Ազգային կուսակցություններ — Հայկական կուսակցություններ, որոնք տարբեր ձևերով պայքարում էին հայերի իրավունքների ու ազատության համար։

ա. 19 — րդ դարում հայերի մեջ տարբեր քաղաքական հոսանքներ կային, որոնք տարբեր գաղափարներ ունեին։ Պահպանողականները ցանկացան պահպանել հին կարգերը և աշխատել թուրքերի հետ, որ աստիճանաբար բարեփոխումներ իրականացնեն։ Ազատականներն ուզում էին փոխել հասարակությունը խաղաղ ճանապարհով՝ կրթություն և օրենքներ օգտագործելով։ Իսկ ազատագրականները հավատում էին, որ միայն զինված պայքարով կարելի է ազատություն ձեռք բերել և պաշտպանել հայ ժողովրդին։
բ. Ֆիդայիների շարժումը շատ կարևոր էր արևմտահայերի համար, քանի որ նրանք պաշտպանել են հայկական գյուղերը թուրքերի և քրդերի հարձակումներից։ Ֆիդայիները ցույց տվեցին հայերին, որ հնարավոր է դիմադրել և պայքարել իրենց իրավունքների համար։ Դրանք դարձան ազատության և անկախության համար պայքարի նախանշաններ, և թուրքերը ստիպված էին զգույշ լինել, որովհետև գիտեին՝ հայերը չեն վախենում կռվել։
գ.«Ազգային սահմանադրությունը» օգնում էր հայերին կազմակերպել իրենց կյանքը՝ տալով ինքնակառավարման իրավունքներ։ Այն խթանում էր կրթությունը, մշակույթը և տնտեսությունը, բայց ամբողջությամբ չէր կարող լուծել հայերի խնդիրները։ Թուրքական կառավարությունը չէր պահպանում սահմանադրությունը, իսկ հայերը դեռ անպաշտպան էին հարձակումներից։ Այսպիսով, սահմանադրությունը օգտակար էր, բայց միայնակ չէր կարող լուծել բոլոր խնդիրները։

1.Հայկական կուսակցությունների հիմնական նպատակներն էին՝
- Օսմանյան կայսրության դեմ պայքար և հայերի ազգային իրավունքների պաշտպանություն։
- Ազատագրական պայքար և հայկական ինքնիշխանության վերականգնում։
- Կազմակերպական ուժերի համախմբում՝ հայ ժողովրդի բարեկեցության և իրավահավասարության ապահովման համար։
Ընդհանրություններ.
- Մեծ մասը միտված էին հայ ժողովրդի անկախության ձեռքբերմանը։
- Հետևում էին զինված պայքարի ռազմավարության՝ ֆիդայական շարժումներին։
Տարբերություններ.
Հայ հեղափոխական դաշնակցությունը ավելի կենտրոնացած էր կազմակերպված քաղաքական պայքարի վրա, երբ Հնչակյանները՝ ավելի քիչ կենտրոնացված, զինված գործողություններ էին իրականացնում։
Հնչակյան կուսակցությունը հիմնականում աջակցում էր սոցիալիստական և հեղափոխական գաղափարներին, իսկ մյուս կուսակցությունները՝ ավելի պահպանողական։
2.Ազատագրական խմբակները ստեղծվեցին՝ պայքարելու օսմանյան բռնապետության դեմ, պաշտպանելու հայկական գյուղերը և համայնքները, ինչպես նաև ձևավորելու ազգային ինքնագիտակցություն։ Սրանք զինված խմբեր էին, որոնք համախմբվում էին հայ ժողովրդի ազատության համար։
Առաջադրանք 2
Նապոլեոնյան դարաշրջան,/Էջ 98-100 պատմել, էջ 101-ի հարցերին գրավոր պատասխանել/
- Ինչպիսի՞ իրավիճակ ստեղծվեց Դիրեկտորիայի կառավարման վերջերին։
Դիրեկտորիայի կառավարման վերջերին Ֆրանսիայում ստեղծվեց քաղաքական անկայունություն և տնտեսական անկում։ Կառավարությունը կորցրել էր ժողովրդի վստահությունը, սկսվել էր կոռուպցիա, և հասարակության մեջ ավելացել էր դժգոհությունը։ Բանակը դարձավ վճռորոշ քաղաքական ուժ։
- Դիրեկտորիան ո՞ւմ փոխանցեց գործադիր իշխանությունը։
1799 թ. նոյեմբերի 9-ին (18 Բրումերի հեղաշրջում), Դիրեկտորիան տապալվեց, և գործադիր իշխանությունը փոխանցվեց երեք կոնսուլների, որոնցից գլխավորն էր Նապոլեոն Բոնապարտը։
- Ինչպե՞ս վարվեց Նապոլեոնը Փարզում լույս տեսնող թերթերի հետ։
Նապոլեոնը սահմանափակեց մամուլի ազատությունը, փակեց բազմաթիվ թերթեր և վերահսկեց մնացածի բովանդակությունը
- Ո՞վ էր նշանակում եպիսկոպոսներին։
Եպիսկոպոսներին նշանակում էր Նապոլեոն Բոնապարտը
- Նապոլեոնը ե՞րբ հայտարարվեց ցմահ կոնսուլ։
Նապոլեոնը հայտարարվեց ցմահ կոնսուլ 1802 թվականին
- Նապոլեոնը Մեծ հեղափոխության ի՞նչ նվաճումներ պահպանեց։
Նապոլեոնը պահպանեց Մեծ հեղափոխության նվաճումներից սոցիալական հավասարությունը, սեփականության իրավունքը և քաղաքացիական օրենսգիրքը
- Որքա՞ն տևեց Նապոլեոն Բոնապարտի կոնսուլությունը։
Նապոլեոնի կոնսուլությունը տևեց 1799 թվականից մինչև 1804 թվականը
- Ե՞րբ Ֆրանսիան հռչակվեց կայսրություն։
1804 թվականին
- Ինչպիսի՞ օրենքներ ստեղծեց Նապոլեոնը
Նապոլեոնը ստեղծեց քաղաքացիական օրենսգիրք, քրեական օրենսգիրք, առևտրային օրենսգիրք և օրենքներ, որոնք ամրապնդում էին պետական իշխանությունը
Նապալեոնի հինգ թևավոր խոսքեր
1․<<Եթե առյուծների գլխին խոյեր դնեք, ապա առյուծները կդառնան խոյեր, և հակառակը՝ այդ դեպքում նույնիսկ խոյը կունենա առյուծի սիրտ։>>
Այս ասվածքի իմաստը այն է, որ այդքան էլ կարևոր չէ խմբի անդամները ովքեր են, կարևոր է առաջնորդը, ինչպիսին նա եղավ, այդպիսին էլ կլինեն մյուսները խմբի մեջ։
2․<<Առանց կրոնի հասարակությունը նման է առանց կողմնացույցի նավի։ Առանց կրոնի, մարդը քայլում է խավարի մեջ։ Միայն կրոնն է մարդուն ցույց տալիս նրա սկիզբն ու վերջը։ Քրիստոսը օգտակար է պետությանը։>>
Նապալեոն այս ասվածքով ուզում էր ցույց տալ Աստվածի կարևորությունը մեր կյանքում՝ համեմատելով նրան կողմնացույցի հետ, որովհետև և՛ կողմնացույցը և՛ Աստվածը ուղղություն են ցույց տալիս, կողմնացույցը նավերի, Աստված մարդկանց։
3․<<Նա, ով պատրաստ է վերահսկողության տակ վերցնել իրավիճակը և մարդկանց, պետք է պատրաստ լինեն նրան, որ իրենց կուզենան սպանել։>>
Նապալեոնը ուզում էր ասել, որ եթե ուզում ես լինեն ինչ-որ բանի գլխավորը, քեզ կուզենան սպանել։ Ինձ թվում է, սա միայն ավագ լինելու մասին չէ, սա նաև այն է, որ դառնալով ուժեղ կամ հայտնի, քեզ վրա ավելի շատ կհարձակվեն, որևհետև քո թշնամիներին դու մեծ վտանգ ես սպառնում։
4․<<Առաջնորդը՝ հույսի վաճառական է։>>
Նապալեոնի ասելով՝ առաձնորդը բոլորին մոտիվացնում է և հույս է տալիս գնալ առաջ։
5․«Քաջությունը առաջ գնալու ուժ ունենալը չէ, այլ առաջ շարժվելը, երբ ուժ չունես»։
Նապալեոնը ուզում էր ասել, որ ուժեղ չէ նա, ով ուժ ունենալով հանդերձ գնում է առաջ, ուժեղ մարդը նա է, ով չունի ուժ, բայց գնում է առաջ։
Ժոզեֆ Ֆուշե
Ընդհանուր տեղեկություններ նրա մասին
Ժոզեֆ Ֆուշեն իրական պատմական դեմք է՝ ծնվել է 1759 թվականին և մահացել՝ 1820-ին։ Նա եղել է հոգևորական, ապա դարձել հեղափոխական, եղել է Նապոլեոնի ոստիկանապետը և իր կյանքի ընթացքում ծառայել է գրեթե բոլոր իշխանություններին՝ միշտ կարողանալով հարմարվել նոր իրավիճակին։
Քաղաքական վերլուծություն
Ֆուշեն քաղաքական մանիպուլյատորի դասական օրինակ է։ Նա հայտնի է իր կայուն ու խորամանկ կերպով իշխանությանը մոտ կանգնած մնալու ունակությամբ, ինչ ռեժիմ էլ լիներ՝ անկախ նրանից՝ դա լիներ Մեծ հեղափոխությունը, Նապոլեոնը, թե թագավորության վերականգնումը։
- Խորամանկություն․ Ֆուշեն միշտ իմանում էր, թե ինչ է սպասվում՝ հաճախ նույնիսկ ավելի շուտ, քան մյուսները։ Նա ուներ հզոր լրտեսական ցանց։
- Հարմարվողականություն․ Ֆուշեն հեշտությամբ փոխում էր իր դիրքորոշումը՝ կախված իշխանության փոփոխությունից։ Նա ծառայել է ինչպես հեղափոխականներին, այնպես էլ թագավորներին։
- Սառը հաշվարկ․ Երբեք չէր շարժվում զգացմունքներով, միայն հաշվարկով։
Հոգեբանական վերլուծություն
Ֆուշեն չունի ռոմանտիկ հերոսի հատկանիշներ։ Նրա կերպարը հիմնված է սառնասրտության, վերլուծական մտածողության և ուժեղ ինքնապահպանման բնազդի վրա։
- Չի ղեկավարվում հույզերով, այլ վերլուծությամբ։
- Ճկուն է, գիտի երբ պետք է կանգ առնել, երբ՝ հարվածել։
- Վախեցնող կերպար է, որովհետև անհասկանալի է՝ նա ում կողմն է իրականում։
Բարոյական վերլուծություն
Ֆուշեի կերպարը շատերն ընկալում են որպես դավաճանության օրինակ, սակայն կարելի է նրան դիտել նաև որպես գոյատևման վարպետ։
- Ոմանք նրան դատապարտում են դավաճանությունների ու երկերեսանիության համար։
- Իսկ մյուսները նրան հիանալի ռազմավար են համարում՝ ով միշտ հաղթող է դուրս գալիս, որովհետև գիտի՝ երբ լռել, երբ գործել։
Եզրակացություն
Ժոզեֆ Ֆուշեն մեկն է այն պատմական կերպարներից, ով դուրս է ստանդարտ «լավ-վատ» շրջանակից։ Նա սիմվոլ է հարմարվողականության, սառնասրտության և քաղաքական հնարամտության։ Նման կերպարները մեզ հիշեցնում են, որ քաղաքականությունում հաճախ հաղթում են նրանք, ովքեր ոչ թե ամենաբարոյականն են, այլ՝ ամենախելացին։

