День: 12 марта 2025

Աշխատանք դասարանում
Վերաբերական՝ վերաբերմունքային իմաստ
Եղանակավորում կամ երանգավորում են նախադասությունը կամ նրա որևէ անդամ:
Օրինակ՝ Բարեբախտաբար, ամեն ինչ հրաշալի անցավ:
Ո՞րն է ,,բարեբախտաբարի,, դերը այս նախադասության մեջ:

1. Վերաբերականները սովորաբար եղանակավորում են ամբողջ նախադասությունը և կապվում են հիմնականում ստորագյալի հետ: Օր՝. Դժբախտաբար չի եկել:
2. Վերաբերականները կարող են դրվել նաև նախադասության այլ անդամների վրա:
   Նույնիսկ Վահեն այսօր լուծեց խնդիրը:
   Վահեն նույնիսկ այսօր լուծեց խնդիրը
   Վահեն այսօր նույնիսկ խնդիրը լուծեց:

Ըստ իրենց արտահայտած վերաբերմունքային կամ երանգային իմաստի՝ վերաբերականները բաժանվում են հետևյալ տեսակների՝

· հաստատական

· ժխտական

· երկբայական

· գնահատողական

· սաստկական

· սահմանափակման

1. Նշված վերաբերականները, ըստ արատահայտած երանգային իմաստի, տեսակավորի՛ր՝ իհարկե, կարծես թե, անպայման, մի՞թե, բարեբախտաբար, դժբախտաբար, նույնիսկ, մանավանդ, գոնե, միայն, ոչ:
   իհարկե-հաստատական, կարծես թե-երկբայական, անպայման-հաստատական, մի՞թե-երկբայական, բարեբախտաբար-գնահատողական, դժբախտաբար-գնահատողական, նույնիսկ-սաստկական, մանավանդ-սաստկական, գոնե-սահմանափակման, միայն-սահմանափական, ոչ-ժխտական:

Ըստ կազմության վերաբերականները լինում են պարզ, բարդ և ածանցավոր:

2. Տրված վերաբերականները գրի՛ր ըստ կազմության՝ գոնե, նույնիսկ, իբր, անպատճառ, իբրև թե, ահա, կարծես թե, բարեբախտաբար:

Պարզ-գոնե, իբր, ահա

բարդ-նույնիսկ, իբրև թե, կարծես թե

ածանացավոր-անպատճառ

բարդածանցավոր-բարեբախտար

3. Կետադրի՛ր տրված նախադասությունները

Իրոք, նրան չէր հաջողվել որևէ աշխատանք գտնել:

Ո՛չ, դա միայն ինձ է վերաբերում:

Ընկերս, անշուշտ, միշտ ինձ հետ է:

Արդյո՞ք լուծում ունի այս հարցը:

4. Գտի՛ր վերաբերականները, նշի՛ր տեսակը:

Իմ ուզածի պես էլ եղավ: -էլ, սաստկական

Իհարկե իմ սրտով է այդ պատմությունը: -իհարկե, հաստատական

Գեթ մի բառ ասա, մի բան խոսիր:-գեթ, սահմանփակային

Ցավոք, մեզնից ոչինչ կախված չէր:-ցավոք, գնահատողական

Թերևս այս մասին նորից խոսենք:-թերևս, երկբայական

Այդ պատմությունը, ո՛չ, չի կարող որևէ դեր ունենալ: -ոչ, ժխտական

5. Հարցերին պատասխանի՛ր վերաբերականների միջոցով:
6. Դու վստահո՞ւմ ես ընկերներիդ:-իհարկե
7. Գո՞հ ես տանն անցկացրածդ օրերից:-Անկասկած
8. Համացանցը քեզ օգնո՞ւմ է:-կարծես թե
   Դու մտածի՛ր հարց ընկերոջդ համար, թող պատասխանի վերաբերական գործածելով:

Կարդա՛ Չարենցի ,,Ռուբայիները,,

1. Առանաձնացրու քեզ դուր եկածները, յուրաքանչյուրը մեկ նախադասությամբ մեկնաբանիր։ 

Ապրում ես, շնչում ես, դու դեռ կաս — բայց ամե՛ն վայրկյան դու ա՜յլ ես.
Անցյալ է դառնում քո ներկան— ու ամե՛ն վայրկյան դու ա՛յլ ես.
Բայց ներկան քո— հո՛ւնտ է գալիքի՝ մեռնելով— նա սնում է գալիքը,
Եվ այսպես— տևում ես դու երկար,— ու ամե՛ն վայրկյան դու ա՜յլ ես։

Բանաստեղծությունը արտահայտում է մարդու փոփոխականությունը, որտեղ ամեն վայրկյան անցյալը դարձնում է ներկան և յուրաքանչյուր նոր պահում մարդը նոր է դառնում։

Անտառը թափում է իր սաղարթը,
Անտառում հատնում է ու վատնում,
Բայց նայի՛ր— ինչքա՜ն նա զվարթ է,
Ինչքան նո՜ր է— ու մի՛շտ անհատնում։

Բանաստեղծությունը բնության դարաշրջանների շարունակականության մասին է, որտեղ նույնիսկ անտառի հովանավորությունը, անցած ժամանակի վշտերը և կորուստները չեն խանգարում նրան վառ ու նոր դրսևորումներ գտնել՝ ցուցադրելով իր կյանքի անընդհատ առաջընթացը։

Թե կտոր տեսնես մի ամպի— ասա՝ սա ուրի՜շ է արդեն.
Թե նստես, թե իջնես թամբից— ասա՝ սա ուրի՜շ է արդեն,
Վերադարձը դարձ չէ այլևս և ո՛չ էլ կրկնություն հնի,
Քո անցած ամե՛ն մի ճամփին ասա՝ սա ուրի՛շ է արդեն։

Բանաստեղծությունը խոսում է այն մասին, որ կյանքում ամեն նոր պահ, ամեն փոփոխություն եզակի է, և անցյալը չի կարող կրկնվել՝ նույնիսկ եթե ինչ-որ բան վերադառնա, այն այլևս չի լինի նույնը, քանի որ ամեն պահ փոփոխություն է, և մենք միշտ տարբեր ենք։

Այդ կապիկը՝ ձեռքին հայելի — նա կարծում է՝ արդեն իմաստուն է.
Ժպտում է հայելուն նայելիս — նա կարծում է՝ արդեն իմաստուն է.
Ախ, նայեք՝ ինչպե՜ս է սեղմել նա փայլուն ապակու այդ կտորը.
Իր միրաժն է տեսել նա էլի — և կարծում է՝ արդեն իմաստուն է։

Բանաստեղծությունում ասվում է, որ շատերը գերագնահատում են իրենց, և մտածում են, որ հասել են իրենց պոտենցիալի մաքսիմումին, չնայած նրանք առանձնահատոուկ ոչ մի բանի չեն հասել:

Հետևա՛նք ես դու, իմաստո՛ւն,— այս մեկը դու լա՛վ իմացիր
Բայց դո՛ւ էլ ես, դո՛ւ էլ ես ազդում,— այս մեկը դու լա՛վ իմացիր
Դու ուզում ես, որ ազա՞տ լինես.— ուրեմն հասկացի՛ր ճանապարհ
Եվ փոխի՛ր, որ հաստատ գաս տուն,— այս մեկը դու լա՛վ իմացիր։

Բանաստեղծությունը խրախուսում է ինքնավերլուծություն և փոփոխություն՝ հիշեցնելով, որ միայն մենք ենք պատասխանատու մեր ազատության և ուղղության համար։ Այն նաև կոչ է անում ընտրել ճիշտ ճանապարհ՝ դեպի տուն և իրականություն, որի մեջ երևում է սեփական իմաստությունը։

Ծնվում է, աճում է մի բան յուրաքանչյուր վայրկյան կյանքում.
Մեռնում է, կորչում է մի բան յուրաքանչյուր վայրկյան կյանքում,
Բայց ծնվողը — ծնվում է պայքարով, պայքարո՛վ է մեռնում և մեռնողը,—
Եվ այսպես — կոփվում է ապագան յուրաքանչյուր վայրկյան կյանքում։

Բանաստեղծությունը արտահայտում է կյանքի անընդհատ փոփոխությունը և պայքարի անհրաժեշտությունը՝ թե ծնվելու, թե մահանալու գործընթացում։ Կյանքում ամեն վայրկյան բաներ ծնվում ու մեռնում են, բայց հենց այդ պայքարը դառնում է ապագայի ձևավորման հզոր ուժը՝ ի տարբերություն իր անշարժ ընթացքի։

2. Համացանցից պարզի՛ր՝ ինչ է ռուբայաթը։ 

Ռուբայաթը արաբերեն բառ է, որը նշանակում է «քառապատկված»։ Այն բանաստեղծության մի տեսակ է՝ արևելյան ոճի քառյակներ, որոնք բնորոշ են աշուղական քնարերգությանը։ Ռուբայաթները բաղկացած են երկու բեյթից և երկու հանգից։

Հնչում են օրերը, կանչում են,

Օրերը – կարմիր ու բոսոր.

Օրերը ղողանջ ու հնչյուն են,

Զնգում են՝ հրե ու հզոր: 

Ու սիրտս զնգում է, զնգում է,

Թռչում է՝ կրակ է ու բոց.

Լսո՞ւմ ես սրտի իմ զնգունը, 

Լսո՞ւմ ես, լսո՞ւմ ես, թե ոչ… 

Կրա՛կ կա սրտիս մեջ, կրա՛կ կա,

Հրդեհ է՝ վառվում է հրկեզ.

ալիքը, կուզեմ, որ արա՛գ գա – 

Անդարձ է կարոտը երգիս: 

Կուզեմ, որ կյանքի մեջ գալիք այն 

Երգերս զնգան ու հնչեն 

– Կուզեմ, որ լսե, ա՜խ, գալիքը 

Երգերս այս վառ ու հնչեղ…

Անքնություն

Դոփո՛ւմ են, դոփո՛ւմ են, դոփո՛ւմ են ձիերը,
Մթի մեջ դոփում են, խփում են պայտերը,
Պայտերը խփում են, խփում են հողին․-
Անծա՜յր է գիշերը, անհայտ է ուղին:
Գնո՜ւմ են, գնո՜ւմ են, գնո՜ւմ են ձիերը,
Մոտիկ են, հեռու են, դոփում են պայտերը,
Պայտերը դոփում են քունքի՛ս մեջ հիմա․-
Անհա՜յտ է աշխարհը՝ անցում է ու մահ

ԻՄ ԽՈՍՔԵՐԸ ԿԱՐԿԱՉՈՒՄ ԵՆ ԿԱՊՈՒՅՏՈՒՄ

Իմ խոսքերը կարկաչում են կապույտում,
Կարկաչում են ու կանչում են, կապույտում:
Կարոտներ կան, որ անմարմին ու տրտում —
Միայն շշուկ ու հնչյուն են — կապույտում:
Երազներ կան, որ կարոտներ են միայն,
Լո՛ւյս կարոտներ, որ կանչում են կապույտում…

Ինչքան աշխարհը սիրես ու աշխարհով հիանաս –
Այնքան աշխարհը անուշ ու ցանկալի կլինի.
Թե ուզում ես չսուզվել ճահճուտները անհունի –
Պիտի աշխարհը սիրես ու աշխարհով հիանաս:
Այնպե՜ս արա, որ կյանքում ո՜չ մի գանգատ չիմանաս,
Խմի՜ր թախիծը հոգու, որպես հրճվանք ու գինի.
Որքան աշխարհը սիրես ու աշխարհով հիանաս –
Այնքան աշխարհը անուշ ու ցանկալի կլինի…

Ինչ որ լավ է՝ վառվում է ու վառում,
Ինչ որ լավ է՝ միշտ վառ կմնա.
Այս արև, այս վառ աշխարհում
Քանի կաս՝ վառվի՛ր ու գնա՛։
Մոխրացի՛ր արևի հրում,
Արևից թող ոչինչ չմնա, —
Այս արև, այս վառ աշխարհում
Քանի կաս՝ վառվի՛ր ու գնա՛։

Գիտե՞ք, որ գարուն է արդեն,
Բոլորը թափվել են փողոց.
Լսո՞ւմ եք անուշ մի զնգոց —
Գիտե՞ք, որ գարուն է արդեն:
Դյութում են շրթերը վարդե,
Սրտերը կրակ են ու բոց —
Գիտե՞ք, որ գարուն է արդեն,
Բոլորը թափվել են փողոց:

Կյանքը — երգի, երկնքի՜ պես անհո՜ւն, անհո՜ւն, —
Կյանքը — կորած աստղերի՜ պես հազարանուն:
Կյանքը — կրակ ճահիճներում՝ կա ու չկա, —
Կյանքը — ճամփորդ, սպասված հյուր, որ պետք է գա:
Կյանքը — երգի, երկնքի՜ պես անհո՜ւն, անհո՜ւն, —
Կյանքը — կորած աստղերի՜ պես հազարանուն …

Ապրեցիր դու ըմբոստ մի դարում— և ոչինչ քեզ հար

չթվաց,

Դու տեսար մոտիկն ու հեռուն— և ոչինչ քեզ հար

չթվաց.

Դու տեսար փլուզումն ու զարթնումը, անսասան

հիմերի կործանումը—

Եվ, բացի պայքարից, աշխարհում քեզ ոչինչ հար

չթվաց։

Ելե՜լ են նորից…

Ելե՜լ են նորից…
Լսո՞ւմ ես երգերը հնչեղ…
Շիկնել է աշխարհը հրից։ —
Պատրա՞ստ ես, եթե քեզ կանչեն…

Աշխարհը — զգո՞ւմ ես,
Շեփո՜ր է. զնգում է անուշ…
Շիկնե՜լ է, շիկնե՜լ է հսկումս,
Եվ սիրտս — կրակ է և ուժ։

Զգում եմ՝ սրտիս մեջ
Ծփում է ալիք առ ալիք
Արյունը նրանց, որ ելել սեգ՝
Գնում են դեպ կյանքը գալիք…

Օ, ե՛րգ իմ, թռչո՜ւմ ես.
Գիտեմ, որ — ո՛ւր էլ որ թռչես…
Երգիս մեջ կզգա ջերմ ողջույնս
Ընկերը, կամ քո՛ւյրը հրկեզ…

Օ, ե՛րգ իմ, օ, քո՛ւյր իմ հրկեզ..

1. Դուրս բեր անհասկանալի բառերը և բացատրի՛ր բառարանի օգնությամբ։

ղողանջ-Մետաղյա կամ ապակյա առարկայի թրթռուն ձայն՝ հնչյուն:

պայտ-ձիու ոտքերի տակ երկաթե կտոր, որպեսզի ոտքերի ցավը քչանա

հար-կից, կողքին

2. Առանձնացրո՛ւ հետաքրքիր արտահայտություններ և նկարագրություններ։ 

Այնքան աշխարհը անուշ ու ցանկալի կլինի.
Թե ուզում ես չսուզվել ճահճուտները անհունի –
Պիտի աշխարհը սիրես ու աշխարհով հիանաս:

Ինչ որ լավ է՝ միշտ վառ կմնա.
Այս արև, այս վառ աշխարհում
Քանի կաս՝ վառվի՛ր ու գնա՛։

Կյանքը — կրակ ճահիճներում՝ կա ու չկա, —
Կյանքը — ճամփորդ, սպասված հյուր, որ պետք է գա:

Աշխարհը — զգո՞ւմ ես,
Շեփո՜ր է. զնգում է անուշ…
Շիկնե՜լ է, շիկնե՜լ է հսկումս,
Եվ սիրտս — կրակ է և ուժ։

3. Առանձնացրո՛ ւ տրվածներից քեզ դուր եկած բանաստեղծությունը, մի քանի նախադասությամբ ներկայացրո՛ւ ասելիքը։ 

Ինձ ամենաշատը դուր եկավ <<Ինչքան աշխարհը սիրես ու աշխարհով հիանաս >> բանաստեղծությունը, քանի որ այնտեղ շատ գեղեցիկ և միառժամանակ բնութագրված էր, թե ինչպես է պետք մոտենալ կյանքին:

4. Ընտրե՛ք Չարենցից սիրելի բանստեղծություններ։ Բանավոր ներկայացնել դասարանում։ 

Էլի գարուն կգա, կբացվի վարդը,
Սիրեկանը էլի յարին կմնա:
Կփոխվին տարիքը, կփոխվի մարդը,
Բլբուլի երգն էլի՛ սարին կմնա:

Ուրիշ բլբուլ կգա կմտնի բաղը,
Ուրիշ աշուղ կասե աշխարհի խաղը,
Ինչ որ ե՛ս չեմ ասե — նա՛ կասե վաղը.
Օրերը ծուխ կըլին, տարին կմնա:

Հազար վարդ կբացվի աշխարհի մեջը,
Հազար աչք կթացվի աշխարհի մեջը,
Հազար սիրտ կխոցվի աշխարհի մեջը —
Էշխը կրակ կըլի՝ արին կմնա:

Ուրիշ սրտի համար կհալվի խունկը,
Կբացվի շուշանը, վարդերի տունկը.
Գոզալը լաց կըլի, կընկնի արցունքը —
Գերեզմանիս մարմար քարին կմնա:

1. Անհասկանալի բառերը բացատրի՛ր։ 

2. Ի՞նչ կրկնություններ կան բանաստեղծության մեջ՝ բառերի, բառակապակցությունների, հնչյունների։ Կրկնությունները ի՞նչ են տալիս բանաստեղծությանը։

Բանաստեղծության մեջ շատ է կրկնվում «կմնա» բառը։
Կրկնվում են նաև բառակապակցություններ՝ «հազար վարդ կբացվի», «ուրիշ բլբուլ կգա»։
Կրկնությունները ուժեղացնում են ասելիքը և ստեղծում գեղեցիկ հնչողություն։

3. Ի՞նչ տրամադրություն է արտահայտում բանաստեղծությունը։ 

Բանաստեղծությունը արտահայտում է՝ տխուր մի կողմից զվարթ տրամադրություն։ Այն արտահայտում է կյանքի անցողիկությունը, բայց նաև ցույց է տալիս, որ որոշ բաներ օրինակ՝ սերը, արվեստը, բնությունը միշտ մնում են։

4. Ի՞նչ բովանդակություն է արտահայտում բանաստեղծությունը։ 

Բանաստեղծությունը պատմում է կյանքի ու ժամանակի մասին։ Այն ասում է, որ մարդիկ ու զգացմունքները փոխվում են, բայց կյանքը շարունակվում է։ Նոր սերեր, նոր մարդիկ ու նոր երգեր կգան, բայց հիշողությունը, ցավը և գեղեցկությունը միշտ կմնան։

Դասարանական առաջադրանքներ՝  181-ա,գ,ե,է; 182; 185-ա,գ,ե; 187-ա,գ;188-ագ,է,ժ

ա.70-55=15
Պատ.՝ Այո

բ.35+20=55
Պատ.՝ ոչ

գ.0+15=15
Պատ.՝ այո

դ.-35-50=-80
Պատ.՝ ոչ

ե.-7-21=-28
Պատ.՝ ոչ

185.

ա.(5, 0)

2*5-0=10
10-0=10

գ.(12, 1)

2*12-6*1=18
24-6=18

ե.(3, 1)
7*3+2*1=23
21+2=23

ա.10*2+50*3=20+150=170
Պատ.՝ ոչ

գ.60*2+0*3=120+0=120
Պատ.՝ այո

ա.x=2+y
-y=2-x

գ.x=7+3y
-3y=-7x
y=7x/3

է.2x=7y-56
y=3,5y-28
-7y=-2x-56
y=2/7x+8

ժ.3x-8y=0
3x=8y
x=8y/3
-8y=-3x
y=3x/8

Exercise 1: Fill in the blanks with a, an, or the.

1. I saw a bird in the garden today.
2. He is the honest person.
3. She went to a store to buy an apple.
4. The Earth revolves around the Sun.
5. We stayed in a hotel near the beach.
6. The book on the table is mine.
7. Can you pass me the pen?
8. The Pacific Ocean is the largest ocean in the world.
9. I need an umbrella because it’s raining.
10. She is the best student in the class.

Exercise 2: Choose the correct article (a, an, the) to complete each sentence.

1. I need a pencil to write this down. (a / an / the)
2. The dog is barking loudly outside. (a / an / the)
3. We went to a park yesterday. (a / an / the)
4. I’ve never been to Italy. (a / an / the)
5. The Amazon is the longest river in the world. (a / an / the)
6. It was an amazing day at the beach. (a / an / the)
7. Have you met the new neighbor? (a / an / the)
8. We are planning to visit the Eiffel Tower when we’re in Paris. (a / an / the)
9. I found an old coin in my backyard. (a / an / the)
10. The Nile River is in Africa. (a / an / the)

Exercise 3: Correct the mistakes in the following sentences (if any):

1. She is an best cook in the town.-She’s the best cook in the town.
2. I bought a apple and a banana from the store.-I bought an apple and a banana from the store.
3. The Earth orbits around a Sun.-The Earth orbits around the Sun.
4. He is an university student.-He is a university student.
5. I read a book about an history of ancient civilizations.-I read a book about the history of ancient civilizations.