Աշխատանք դասարանում
Մակբայ
Գործողության տեղ, ժամանակ, ձև, չափ ու քանակ ցույց տվող բառերը կոչվում են մակբայ:
Գոյականից և այլ խոսքի մասերից տարբերվում են նրանով, որ չեն հոլովվում և
հոդ չեն ստանում, այսինքն մակբայը չթեքվող խոսքի մաս է:
Օրինակ՝
Միշտ ուշանում է:
Մակբայները չունեն որոշակի ձև, բայց կան մի քանի ածանցներ, որոնցով
կազմվում են մակբայները: Դրանք են՝
· (ա)բար—հայրաբար, հերոսաբար
· (ա)պես—նյութապես, գաղափարապես
· որեն— համառորեն, մարդկայնորեն
· ովին—ամբողջովին, լիովին
· ակի—շեշտակի, շեղակի
1. Կարդա՛, ցույց տուր, թե որ բառերին են լրացնում ընդգծված մակբայները, , որոշի՛ր, թե գործողության ինչն են ցույց տալիս դրանք:
Ծերունին տխուր մտահոգության մեջ վեր կացավ, վրանի վարագույրները ցած թողեց և իսկույն դուրս գնաց: Սամվելը մի քանի րոպե մնաց լռության մեջ: Մի քանի անգամ վեր առավ մագաղաթի թերթերը, կամենում էր գրել, բայց դարձյալ ցած
դրեց: Նա վեր կացավ, արագ ետ քաշեց վարագույրի մի եզրը, նստեց, կրկին առավ մագաղաթյա թերթը և սկսեց դանդաղ գրել:
Տեղի մակբայ
Նախադասության մեջ լինում են տեղի պարագա և պատասխանում են որտե՞ղ,
ո՞ւր հարցերին: Օրինակ՝ Երկրերկիր տարածվեց քաջ ասպետի համբավը:
Տեղի մակբայներեն են՝ ամենուր, ամենուրեք, այլուր, բերնեբերան, բերնից բերան, դեմ առ դեմ, դեմ դիմաց, դեմուդեմ, դեսուդեն, դեմ հանդիման, դռնեդուռ, գյուղեգյուղ, երկրեերկիր,հետ կամ ետ, ընդառաջ, հեռու, մեջտեղ, պատն ի վեր, սարն ի վեր, վար, վեր, տեղ-տեղ:
2. Գտի՛ր մակբայները:
Նրանք գյուղեգյուղ փնտրում էին սարերում հայտնված մարդուն:
Հորիզոնը տեղ-տեղ շատ բարձր էր:
Քամին գույնզգույն տերևները դեսուդեն էր քշում:
Վայրի գազանները քարեքար ընկան, իրենց բներից փախան:
3. Երգել, խաղալ, ապրել բայերի հետ գործածի՛ր համապատասխան տեղի մակբայներ:
Ամենուր երգել:
Սարն ի վեր խաղալ
Դեմ դիմաց ապրել:
Ժամանակի մակբայ
Ցույց է տալիս գործողության կատարման ժամանակը։ Պատասխանում են ե՞րբ հարցին։
Ընդգծիր ժամանակի մակբայները։
Այժմ փորձում եմ լինել ավելի խոհեմ։-այժմ
Ժամ առ ժամ փոխվում են իրադարձությունները։-ժամ առ ժամ
Չնայած չգիտեր, բայց նախապես վերցրել էր իր ընդմիջումը։-նախապես
Ընկերներն ասել էին՝ մշտապես չես կարող այդ աշխատանքով զբաղվել։-մշտապես
Օրը պայծառ էր, արդեն բացվել էր գարնանային առավոտը։-արդեն
Ձևի մակբայ
Ցույց են տալիս գործողության կատարման ձևը, պատասխանում են ինչպե՞ս հարցին։
Ընդգծի՛ր ձևի մակբայները։
Իսկույն վազեց մայրիկի մոտ։-իսկույն
Նա լսեց ցածր ձայն, հանկարծ դուրս թռավ մի եղնիկ և զարմացած նայեց իրեն։-հանկարծ, զարմացած
Զինվորները քաջաբար կռվեցին մինչև վերջ։-քաջաբար
Փոքրիկ աղջիկը շարունակ պատմում էր իր արկածները ։-շարունակ
Երիտասարդները կողք կողքի զրուցում էին՝ ուշադրություն չդարձնելով կաթկթող անձրևին։-կողք կողքի
Ներկաները միաձայն հաստատեցին իրենց որոշումը։-միաձայն
Ցած թռավ ձիուց և սկսեց արագորեն հավաքել թափված մետաղադրամները։-արագորեն
Չափ ու քանակի մակբայներ
Ցույց են տալիս գործողության կատարման չափը, քանակը, նրա սաստկությունը, տարածման աստիճանը, սահմանը։
Պատասխանում են ինչքան, որքան, որչափ, ինչ աստիճանի հարցերին։
Գտի՛ր չափ ու քանակի մակբայները։
Պատվիրատուն բազմիցս դիմել է , բայց մնացել է անպատասխան։-բազմիցս
Կիսով չափ լցրել է բաժակը։-կիսով չափ
Բացեց պայուսակը և մեկիկ-մեկիկ շարեց իրերը։-մեկիկ-մեկիկ
Նա մտածում էր, տեղի ունեցված իրադարձության մեջ մասամբ մեղավոր էր և ինքը։ -մասամբ