День: 16 октября 2024

Հոկտեմբերի 14-20
Սիրելեի՛ սովորողներ, այս շաբաթ ներկայացնելու եք հետևյալ թեման․

• Նյարդային համակարգ
• նյարդային համակարգի կառուցվածքը և ֆունկցիան
• Նյարդային    համակարգի հիվանդությունները:

Պատասխանել հարցերին․

1. Ի՞նչ նշանակություն ունի նյարդային համակարգը:
Նյարդային համակարգը կարգավորում է բոլոր օրգանների և օրգան-համակարգերի փոխկապակցված գործունեությունը։
2. Ի՞նչ բաժիններից է կազմված նյարդային համակարգը:
Կենտրոնական և ծայրամասային:
3.Ո՞ր բաժիններն են մտնում կենտրոնական նյարդային համակարգի ﬔջ:
Կենտրոնական-գլխուղեղ, ողնուղեղ
Ծայրամասային-մարմնական, վեգետատիվ:
4. Ներյոնների ինչպիսի՞ տեսակներ գիտեք:
Ձգայական նեյրոնները զգայարաններից ազդակներ են հաղորդում ԿՆՀ: Նրանց մարմինները տեղադրված են գլխուղեղից և ողնուղեղից դուրս գտնվող նյարդային հանգույցներում: 
Շարժողական նեյրոնները  գլխուղեղից և ողնուղեղից պատասխան ազդակները հաղորդում են կմախքային մկաններին և ներքին օրգաններին:
Միջադիր նեյրոնները տեղադրված են ԿՆՀ-ում և կապ են հաստատում զգայական և շարժողական նեյրոնների միջև: 
5. Ի՞նչ է նյարդը:
Նյարդը նյարդային համակարգի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ միավորն է, որն ապահովում է ազդակների փոխանցումը մարմնի տարբեր հատվածների միջև։ Նյարդը բաղկացած է ներյոններից, որոնք պաշտպանված են իմելինի շերտով և համատեղված են միաձուլված հյուսվածքով։
6. Որո՞նք են նյարդերի տեսակները:
Զգացող նյարդերը նյարդային ազդակները հաղորդում են կենտրոնական նյարդային համակարգ:

Շարժիչ  նյարդերը կենտրոնական նյարդային համակարգից պատասխան ազդակները հաղորդում են ծայրամասային օրգաններին:

Խառը  նյարդերը պարունակում են զգացող և շարժիչ նյարդաթելեր:

Առաջադրանք 1

Հայոց պատմություն/էջ 39-42 պատմել, էջ 43-ը գրավոր/

Հեթումյան արքայատոհմի հաստատումը: Հեթում Առաջին: Թագավորության թուլացումն ու անկումը:

•  Պատմել Հեթումյան արքայատոհմի հաստատման ընթացքի մասին:

Հեթումյան արքայատոհմը հիմնադրվել է 1252 թվականին, երբ Հեթում Առաջինը պաշտոնապես դարձել է Կիլիկյան Հայաստանի թագավոր։ Նա իր իշխանության ընթացքում մեծ դեր է խաղացել երկիրն ամրապնդելու, այն նոր դաշինքներ հաստատելու և տնտեսական վիճակը բարելավելու հարցերում։ Հեթում Առաջինը, լինելով մեծ վիզիոներ, փորձել է զարգացնել հարաբերությունները ոչ միայն հարևան պետությունների, այլև Մոնղոլական կայսրության հետ։

• Ներկայացնել 1254թ.-ի հայ-մոնղոլական դաշինքի դրական, բացասական կողմերը Կիլիկյան Հայաստանի տեսանկյունից:

Դրական Կողմեր

1. Անվտանգության ամրապնդում: Դաշինքը ապահովել է ավելի ուժեղ պաշտպանություն մուսուլմանական ուժերի դեմ, որոնք սպառնում էին Կիլիկիայի սահմաններին։
2. Տնտեսական համագործակցություն: Մոնղոլները հնարավորություն էին տալիս ազատ առևտրի և ճանապարհների ապահովության, ինչը նպաստում էր Կիլիկիայի տնտեսական զարգացմանը։
3. Քաղաքական կայունություն: Դաշինքը քաղաքականություն էր բերել երկիր, քանի որ Հեթում Առաջինը կարողացավ կենտրոնանալ ներքին խնդիրների լուծման վրա։

Բացասական Կողմեր

1. Մոնղոլների ազդեցությունը: Դաշինքը կարող էր հանգեցնել Կիլիկիայի քաղաքականությանը մոնղոլական ազդեցության աճին, ինչը զիջում էր երկրի ինքնիշխանությունը։
2. Ռազմական պարտավորություններ: Կիլիկիան պարտավոր էր աջակցել մոնղոլներին ռազմական գործողություններում, ինչը կարող էր սպառնալ երկրի անվտանգությանը։

•  Պատմել Կիլիկյան թագավորության և Եգիպտոսի մամլուքյան սուլթանության պայքարի ընթացքի մասին:
  Պայքարը սկսվել է 1250-ականներին, երբ մամլուքները ներխուժել են Կիլիկիա։ 1266 թվականին մամլուքները գրավել են Տարսոնը։ 1375 թվականին՝ Ալեքսանդրիայի մոտ, Կիլիկյան բանակը պարտվել է, ինչը հանգեցրել է թագավորության անկմանը։ Կիլիկյան թագավորությունը վերացավ 1375 թվականին։ Մամլուքները ամրապնդեցին իրենց իշխանությունը, որում քրիստոնյա բնակչությունը կրեց վատթարացում։

• Ներկայացրու Կիլիկյան Հայաստանում  Կաթոլիկ եկեղեցու և արևմտաեվրոպական ասպետների հետապնդած նպատակների մասին:

1. Քրիստոնեության տարածում: Ամրապնդել քրիստոնեությունը Կիլիկիայում, ստեղծելով եկեղեցական կառույցներ։
2. Քաղաքական ազդեցություն: Կայունացնել արևմտյան ուժերի ներկայությունը Կիլիկիայում՝ որպես մուսուլմանական աշխարհում եվրոպական ներկայացուցիչներ։
3. Տնտեսական շահեր: Վերահսկել առևտրային ճանապարհները և զարգացնել տնտեսական կապեր Եվրոպայի հետ։
4. Ռազմական աջակցություն: Պայքարել մուսուլմանական ուժերի դեմ՝ կազմակերպելով խաչակրաց արշավներ։

Այս նպատակները մեծ ազդեցություն ունեցան Կիլիկյան Հայաստանի զարգացման վրա։

•  Ներկայացնել Կիլիկյան Հայաստանի թուլացման անկման մի քանի պատճառները, հիմնավորել:

1. Արտաքին սպառնալիքներ:
   • Մամլուքների և այլ մուսուլմանական ուժերի շարունակական ներխուժումները մեծ սպառնալիք էին ստեղծում, հանգեցնելով ռազմական և տնտեսական կորուստների։
2. Ներքին մրցակցություն:
   • Ազնվականների միջև իշխանության պայքարը թուլացրել է կենտրոնական իշխանությունը:
3. Դաշինքների անկում:
   • Հայ-Մոնղոլական դաշինքի անկումը նվազեցրել է պաշտպանության մակարդակը, ինչը բացասաբար է ազդել թագավորության կայունության վրա։
4. Տնտեսական ճգնաժամ:
   • Առևտրային ճանապարհների խոչընդոտներն ու պատերազմները հանգեցրել են տնտեսական անկման:
5. Արևմտյան աջակցության անկում:
   • Արևմտյան ասպետների և Կաթոլիկ եկեղեցու աջակցության նվազումը խաթարել է Կիլիկիայի ռազմական և ֆինանսական աջակցությունը։

Այս գործոնները հանգեցրեցին Կիլիկյան Հայաստանի անկմանը 1375 թվականին:

Աշնանային պոեզիա,  նշվածներից բացի, կարող եք այլ աշնանային բանաստեղծություններ ընտրել։ 

Ընթերցել բանաստեղծությունները, ընտրել երկուսը, վերլուծել՝ ուշադրություն դարձնելով նկարագրություններին, ոճին։ 

Այնպես անլույս է այսօր
Առավոտըս լուսացել,—
Սիրտըս հիվանդ ու անզոր
Անլուսությամբ է լցրել…

Մութ է հոգիս հոգնաբեկ,
Թախիծով լի և անհույս.—
Հըրաշքով դու այսօր եկ,
Ժպտա, որպես արշալույս։

Հողմ ու անձրև շարունակ
Իմ լուսամուտն են ծեծում,—
Մի՛ թողնիր ինձ միայնակ
Անսահման այս կսկիծում…

Բանաստեղծությունում պատկերացված է մթության և լույսի հակադրությամբ: Առավոտը, թեև լուսացել է, մնում է անլույս, ինչը խորհրդանշում է ներքին դատարկությունն ու հուսահատությունը: Հոգին մութ է և լի է թախիծով: Սիրելիի ժպիտը ներկայացվում է որպես արշալույս, որը կարող է փրկել բանաստեղծին այդ մթությունից: Հողմն ու անձրևը, ուժեղացնում են մենակության զգացումը, բայց վերջին տողում ներկայացված է իր սիրելի մարդու անհրաժեշությունը:

Աշնան հրդեհն է գալարվում

Աշնան հրդեհն է գալարվում
Ձորալանջերն ի վար։
Ո՛չ մեռնելու ուժ է ճարում,
Ո՛չ փրկության հնար —
Ու դողում է հասակով մեկ
Մանկությունս վայրի,
Վախենում է՝ հրդեհի մեջ
Ցնցոտիներն այրի։

Այս բանաստեղծությունը արտահայտում է աշնանային հրդեհի վտանգը վառ նկարագրություններով, որոնք ստեղծում են զգացում բնության սպառնալիքի մասին: Հրդեհը ներկայացված է ինչպես ուժեղ բնական երևույթ, որը վառում է ոչ միայն անտառը, այլև նրա հետ հիշողությունները:

Դասարանական առաջադրանքներ՝ 29-ա,գ; 30-ա,գ,ե,է; 31-ա,գ,ե; 32-ա,գ,ե

ա.√32+22+√9=√9+4+3=√16=4
գ.√√64+√64=√8+8=√16=4

ա.√3²*√7=3√7

գ.√5²*√3²*√11=√25*√9*√11=5*3*√11=15√11

ե.√50=√25*√2=5√2

է.√5³*√13=√5²*√5*√13=5√65

ա.√5*5=√25=5

գ.5√2.4*2√2.4=5*2√2.4²=10*2.4=24

ե.3√5*2√20=3*2√20*5=5√100=5*10=50

ա.√2(√2+1)=√4+√2=2√2

գ.√11(3-√11)=3√11-11

ե(1+√2)(√2+6)=√2+6+2+6√2=8+7√2

1. Նախորդ վարժության մեջ տրված բառերից որը ի՞նչ հարցի է պատասխանում և փորձի՛ր բացատրել խոսքի մասերի նման խմբավորումը:

Ա. Գոյական-ով-ովքեր, ինչ-ինչեր, ածական-ինչպիսի, թվական-քանի-որքան, դերանուն-ում-ով, բայ-ինչ անել-ինչ լինել, մակբայ-ինչպես:
Բ. Կապ, շաղկապ, ձայնարկություն, վերաբերական բառեր:
Ա շարքի բառերը կոչվում են նյութական խոսքի մասեր, իսկ Բ շարքի բառերը ոչ նյութական:

2. Հարցական դերանունները փոխարինի՛ր այնպիսի բառերով, որոնք ընդգծված առարկաներին (ենթականերին) ինչ-որ հատկանիշ վերագրեն:
   Պարզվեց, որ գաղտագողի մոտեցող մարդը ճարպիկ է:
   Քաղաքում պտտվող լուրերը ճշգրիտ էին:
   Եվրասիա մայրցամաքը ամենամեծն է: ՛
   Խորհրդավոր այցելուները հարյուրն են:
   Այդ մրցույթի մասնակիցները ութսունհինգն են:
   Մեր դպրոցը շրջանում երրորդն է:
   Մեր արձակուրդը ավարտվում է:
   Աշունը տերևաթափել է դաշտերը, այգիներն ու անտառները:
3. Բառակապակցություններ կազմի՛ր` Ա խմբի մակբայներն ավելացնելով Բ խմբի ածականներին ու բայերին:

Ա. Շատ, փոքր-ինչ, համարյա, հազիվ, արագ:
Բ. Դեղին, հանգիստ, մեծ, հուզվել, հանգստանալ, լաց լինել:
Շատ հանգիստ, շատ մեծ, շատ հուզվել, շատ հանգստանալ, շատ լաց լինել:
Փոքր-ինչ, փոքր-ինչ հանգիստ, փոքր-ինչ մեծ, փոքր-ինչ հուզվել:
Համարյա հուզվել, համարյա լաց լինել:
Հազիվ հուզվել, հազիվ հանգստանալ, հազիվ լաց լինել:
Արագ հուզվել, արագ հանգստանալ, արագ լաց լինել:

4. Կետերը փոխարինի՛ր տրված բառերով: Փորձի՛ր բացատրել, թե տարբեր խոսքի մասերի պատկանող այդ բառերն ինչո´վ են իրար նման:
   Տանտեր, լրագրողներ, զրույց, ես, բոլորը, խոսել, պատմել:
   Մեր տիեզերական այցելուն կարծես թե արդեն ընտելացել էր. բայց դեռ… խուսափում էր:
   Մեր տիեզերական այցելուն կարծես թե արդեն ընտելացել էր. բայց դեռ տանտիրոջից խուսափում էր:
   Մեր տիեզերական այցելուն կարծես թե արդեն ընտելացել էր. բայց դեռ լրագրողներից խուսափում էր:
   Մեր տիեզերական այցելուն կարծես թե արդեն ընտելացել էր. բայց դեռ զրույցից խուսափում էր:
   Մեր տիեզերական այցելուն կարծես թե արդեն ընտելացել էր. բայց դեռ ինձնից խուսափում էր:
   Մեր տիեզերական այցելուն կարծես թե արդեն ընտելացել էր. բայց դեռ բոլորից խուսափում էր:
   Մեր տիեզերական այցելուն կարծես թե արդեն ընտելացել էր. բայց դեռ խոսելուց խուսափում էր:
   Մեր տիեզերական այցելուն կարծես թե արդեն ընտելացել էր. բայց դեռ պատմելուց խուսափում էր: