День: 25 сентября 2024

Մարդը մի յուրահատուկ արարած է, որն իր հատկություններով և ունակություններով տարբերվում է մյուս կենդանիներից։ Նա ունի զարգացած մտավոր կարողություններ, որոնք թույլ են տալիս նրան մտածել, ծրագրել և ստեղծել։ Մարդը կարող է վերլուծել իրավիճակները, գտնել լուծումներ և ընդունել որոշումներ, ինչը շատ կարևոր է նրա գոյության համար։

Մարդկային կյանքում հաղորդակցությունը նույնպես խաղում է մեծ դեր: Մարդը լեզվի միջոցով արտահայտում է իր մտքերն ու զգացմունքները, և դա ստեղծում է հնարավորություններ՝ ձևավորելու կապեր ընտանիքի, ընկերների և համայնքի հետ։ Այս հարաբերությունները հիմք են տալիս սոցիալական կյանքի և համագործակցության համար։

Մարդու զգացմունքները՝ ուրախությունը, սերը և ատելությունը, խորը ազդեցություն ունեն նրա վարքի վրա։ Այս զգացմունքները մեզ օգնության են հասնում հասկանալ միմյանց և ստեղծել ամուր կապեր։ Մարդը կարող է սիրել, աջակցել լավ բաներ անել մյուսներին, ինչը մեր հասարակությունը դարձնում է ավելի հարուստ և բազմազան։

Այսօր մարդը նաև մշակում է տեխնոլոգիաներ, որոնք փոխում են նրա կյանքը։ Տեխնոլոգիաները օգնում են բարելավել պայմանները, բայց նաև ստեղծում են նոր մարտահրավերներ, որոնք պահանջում են պատասխանատվություն և հմտություն։

Մարդը, իր յուրահատկություններով, շարունակում է որոնել իր տեղը աշխարհում, զարգացնել գիտելիքները և հմտությունները՝ միաժամանակ հոգ տանելով շրջակա միջավայրի պահպանման մասին: Այնպես որ, մարդն այնքան արժեքավոր է, որքան նա կարողանում է լինել բարեկամ, գործընկեր և պատասխանատու քաղաքացի։

Օրգանիզմի կենսական գործառությների կարգավորման եղանակները:

Գեղձեր, տեսակները, ֆունկցիաները:

Լրացուցիչ առաջադրանք-պատասխանել հարցերին․

1. 1. Ինչո՞վ են տրբերվում իրարից  արտազատական և ներզատական գեղձերը

Ներզատական համակարգ, օրգանիզմում ներզատական բջիջների և գեղձերի համակարգ, որոնք արտադրում են կենսաբանական ակտիվ նյութեր՝ հորմոններ։ Հիմնական նպատակը օրգանիզմի տարբեր օրգան-համակարգերի գործունեության կարգավորումն է, որն իրականացվում է նրանց կողմից արտադրվող հորմոններով, այլ կենսաբանական ակտիվ նյութերով, կենտրոնական նյարդային համակարգի և իմունային համակարգի անմիջական մասնակցությամբ և համագործակցությամբ։

Արտազատական գեղձերն ունեն ծորաններ, որոնցով նյութերն արտազատվում են մարմնի խոռոչների մեջ կամ մաշկի մակերևույթին:Արտազատական գեղձերից են արցունքագեղձերը, թքագեղձերը,լյարդը, քրտնագեղձերը, ճարպագեղձերը և կաթնագեղձերը։

1. Ո՞ր գործընթացների վրա է ազդում մակուղեղը

Մակուղեղի հորմոնները կարգավորում են մի շարք գեղձերի (մակերիկամ, վահանաձև և սեռական գեղձեր) աշխատանքը, հսկում է մեզի գոյացման գործընթացը, օրգանիզմի աճը ու ֆիզիկական զարգացման գործընթացները, սեռական հասունացումը, նյութափոխանակությունը, նյարդային ու մտավոր ունակությունները, կապակցում օրգանների ու նրանց համակարգերի գործունեությունը և մաշկի գունավորումը։ Մակուղեղի հորմոններից են աճի հորմոնը,որը կարգավորում է օրգանների ու հյուսվածքների աճը։

1. Ո՞րն է վահանագեղձի գործառույթը

Վահանագեղձ ողնաշարավոր կենդանիների և մարդու մասնագիտացված ներզատիչ օրգան, արտադրում և կուտակում է յոդ պարունակող հորմոններ, որոնք մասնակցում են օրգանիզմում նյութերի և էներգիայի փոխանակության կարգավորմանը։ 

1. Ինչու՞ է ադրենալինը կոչվում է << տագնապի հորմոն>>

Կարդա՛ Վիլյամ Սարոյանի ,,Հնաոճ սիրավեպ սիրային ոտանավորներով և այլևայլ բաներով,, պատմվածքը։ 

1. Պատմվածքի վերաբերյալ գրիր քո կարծիքը։ 

Ինձ թվում է այս պատմվածքի մեջ լավ էր նկարագրված այն ժամանակների դպրոցները: Հիմա ով կարող է պատկերացնել, որ իր տնորենը իրեն գոտիով ծեծի: Ինձ համար մի քիչ խառը և հումորային պատմվածք էր: Ինձ շատ էր նեռվայնացնում այդ Առաք կոչվածը:

2. Դուրս գրի՛ր անծանոթ բառերը, բացատրի՛ր բառարանի օգնությամբ:

3. Վերաբերմունք արտահայտի՛ր պատմվածքի հերոսներից յուրաքանչյուրի նկատմամբ և պատճառաբանիր:

Վիլլի-Պատմվածքում նշվում էր, որ նա չար երեխա էր, սկզբում հեղինակը ոնց որ նրա դեմ լիներ, հետո նրա կողմից, դրա համար դժվար է կողմնորոշվել նրա բնավորության

Առաք-Առաքից ես շատ էի նեռվայնանում, որովհետև նա անում էր վատ բաներ, իմանալով, որ նա չի պատժվի այլ կպատժվի իր զարմիկը:

Ուսուցչուհի-Ուսուցչուհին պատժում էր Վիլլիին, որովհետև առաջ նա էր վատ բաներ անում և նրան թվում էր, որ հիմա դրանք նույնպես նա է անում: Նա կարող էր չալարել և մի ձև փորձեր գտնել մեղավորին:

Տնորեն-Տնորենը ուղղակի սերից կույր էր, և ուսուցչուհին նրան ինչ ասում դա ել նա անում էր:

• Մակուղեղի գործառույթի ինչպիսի՞ խանգարուﬓեր գիտեք:

Մակուղեղի (հիպոֆիզի) խանգարումները հաճախ կապված են հորմոնների ավելացված կամ նվազեցված արտադրության հետ։ Հիպոպիտուիտարիզմը մակուղեղի անբավարար հորմոնարտադրություն է, որը կարող է հանգեցնել սեռական հորմոնների անկմանը կամ հիպոթիրեոզի։ Դիաբետինսիպիդը առաջանում է անտիդիուրետիկ հորմոնի պակասից և առաջացնում է ծարավ և չափազանց շատ միզարտադրություն։

• Ո՞րն է վահանագեղձի գործառույթը. նրա թերգործառույթի և գերգործառույթի
  դեպքում ինչպիսի՞ խանգարուﬓեր են առաջանում

Վահանագեղձը արտադրում է հորմոններ, որոնք կարգավորում են նյութափոխանակությունը, սրտի աշխատանքը և մարմնի ջերմաստիճանը։ Նրա թերգործառույթի դեպքում (հիպոթիրեոզ) առաջանում են հոգնածություն, քաշի ավելացում, մաշկի չորություն և սրտի դանդաղ աշխատանք։ Գերգործառույթի դեպքում (հիպերթիրեոզ) նկատվում են քաշի կորուստ, արագ սրտի բաբախում, նյարդայնություն և քրտնարտադրություն։

• Ի նչպե՞ս են մակերիկաﬓերի և ենթաստամոքսային գեղձի հորմոններն ազդում ածխաջ րերի փոխանակության վրա:

Մակերիկամների հորմոնները, այդ թվում՝ ադրենալինը, բարձրացնում են արյան մեջ գլյուկոզի մակարդակը՝ խթանելով գլիկոգենի քանդումը լյարդում։ Ենթաստամոքսային գեղձը արտադրում է ինսուլին, որը իջեցնում է գլյուկոզի մակարդակը, և գլուկագոն, որը բարձրացնում է այն՝ խթանելով գլիկոգենի ազատումը։ Այս հորմոնները համագործակցում են արյան գլյուկոզի կայուն մակարդակի պահպանման համար։

Դասարանական առաջադրանքներ՝  8-ա,գ,ե,է; 9-ա,գ,ե,է; 10-ա,գ,ե; 11-ա,գ,ե

ա.x=71.88888….
10x=718.8888….
10x-x=718.8888…. — 71.88888….
9x=647
647/9

գ.x=-4.55555….
10x=-45.5555…..
10x-x=(-45).5555….. — (-4).55555….
9x=(-41)
-41/9

ե.x=2.72727272….
100x=272.727272….
100x-x=272.727272…. — 2.72727272….
99x=270
270/99

է.x=9.181818….
100x=918.181818….
100x-x=918.181818…. — 9.181818….
99x=909
909/99

ա.1.5 + 0.(3)
x=0.33…
10x=3.333…
10x-x=3.3333… — 0.33…
9x=3
3/9=1/3
1/5=15/10
15/10+1/3=45+10/30=55/30

գ.6.7+5.(4)
6.7=67/10
x=5.4…
10x=54.44…
10x-x=54.4… — 5.4…
9x=49
49/9
67/10+49/9=603+490/90=1093/90

ե.4.(13) + 5.(2)
x=4.13..
10x=

է.

1. Կետերի փոխարեն գրի՛ր փակագծում տրված, տեքստի ոճին համապատասխանող հոմանիշներից մեկը:

Ներկա ժամանակներում մարդկանց առողջության համար առանձնահատուկ վտանգ է ներկայացնում (հարուցում, ներկայացնում) մթնոլորտային օդի աղտոտումը (կեղտոտումը, աղտոտումը), որովհետև (քանզի, որովհնտև) դա այն միջավայրն է, որի հետ մարդն իր կյանքի յուրաքանչյուր (ամեն մի, յուրաքանչյուր) ակնթարթում շփվում է: Բազմաթիվ են մթնոլորտային օդն աղտոտող միացությունները: Մեզ հայտնի ընդարձակ (մեծ, ընդարձակ) ցուցակից կարելի է առանձնացնել (ջոկել, անջատել, առանձնացնել) մի խումբ նյութեր, որոնք գրեթե միշտ առկա են արդյունաբերական մեծ (մեծ, խոշոր, կարևոր) քաղաքների մթնոլորտում:

2. Հոմանիշների հինգ զույգ առանձնացրո՛ւ:

Ընչազուրկ, հերսոտ, ընչաքաղց, ընթացիկ, սրընթաց, անընկճելի, արագընթաց, անկոտրում, դյուրաթեք, դյուցազնական, դյուրաբեկ, ճկուն, աղքատ, հերոսական:

արագընթաց-սրընթաց
Ընչազուրկ-աղքատ
դյուրաթեք-ճկուն
անընկճելի-անկոտրում
հերոսական-դյուցազնական

3. Կետերր փոխարինի՛ր փակագծում տրված այնպիսի հոմանիշով,որ տեքստի ոճն ավելի վերամբարձ դառնա:

Հին Բաբելոնի հարստությունն ու պերճությունը դեպի իրենց էին հրապուրում (ձգում, հրապուրում, քաշում) ճամփորդներին: Նրանք գալիս էին իրենց աչքերով տեսնելու քաղաքի զարմանահրաշ (զարմանալի, զարմանահրաշ, սքանչելի, հիանալի) պարիսպները, որոնց վրայով մի քանի կառք կարող էր կողք-կողքի ընթանալ: Սակայն ճամփորդներին ամենից ավելի դյութում (գրավում, դյութում, ձգում, հրապուրում) էր Նաբուգոդոնոսոր թագավորի չքնաղագեղ (հիասքանչ, չքնաղ, հրաշազեղ, չքնաղագեղ) պալատը: Պալատի կողքին վեր էր խոյանում (բարձրանում էր, վեր էր խոյանում) ապշեցուցիչ մի կերտվածք (կառույց, կառուցվածք, կերտվածք, շինվածք)` կախովի այգիները: Թագավորը դրանք գոյության էր կոչել (ստեղծել էր, շինել էր, գոյության էր կոչել) իր սիրելի կնոջ համար: Թագուհին մեդացի էր` իր հայրենիքի զմրուխտ (կանաչ, զմրուխտ, անտառոտ) լեռներին ու անտառներին սովոր: Տոթակեզ (շոգ, տոթ, տոթակեզ) ու անտառազուրկ Բաբելոնում կարոտում Էր Մեդիայի լեռնային անտառների զեփյուռին (զեփյուռին, հովին, քամուն) ու ստվերին: Կնոջ թախիծը (տխրությունը, թախիծը, վիշտը) փարատելու (պակասեցնելու, նվազեցնելու, փարատելու) համար Նաբուգոդոնոսորը որոշեց նրան կարծես լեռներից բերված ամբողջ մի օազիս ընծայել (պարգևել, ընծայել, նվիրել): Եվ կամարակապ չորս հարկերից բաղկացած լայն աշտարակի վրա ստեղծվեցին աշխարհահռչակ (հայտնի, աշխարհահռչակ, ծանոթ) կախովի պարտեզները: Հասարակ հողածինների (մահկանացուների, հողածինների, մարդկանց) համար պարտեզներն անմատչելի էին. չէ՞որ դրանք արքայական (թագավորական, արքայական) պալատի բարձր պարիսպների ետևում էին, իսկ մուտքը պահպանում էր ահարկու (ահարկու, սարսափելի, ահավոր, սարսափազդու) պահակախումբը: Այդպիսի պարտեզներ ամբողջ աշխարհում ոչ մի տեղ չեն եղել, դրանք հիանալի (շատ լավ, հիանալի, հրաշալի) էին մտածված և հեքիաթային գեղեցկություն (սիրունություն, գեղեցկություն) ունեին, իզուր չէ, որ աշխարհի յոթ հրաշալիքների շարքում էին:

4. Ընդգծված բառերը փոխարինի՛ր տարբեր հոմանիշներով: Տրված և ստացված տեքստերը համեմատիր:

Հեքիաթային աշխարհ է բացվում մեծ քարանձավ ընկած մարդու առջև: Աշխարհի ամենամեծ քարանձավը ԱՄՆ-ի Կենտակի նահանգում է: Այդ քարանձավի խոր անդունդներն ապշեցնում են բոլորին: Քարանձավում ստորերկրյա լճեր ու երկու մեծ գետ կա: Այդ քարանձավն է նկարագրել Մարկ Տվենն իր «Թոմ Սոյերի արկածները» գրքում: Դրա անունը Մամոնտի քարանձավ է:

Հեքիաթային աշխարհ է բացվում հսկա քարայր ընկած մարդու առջև: Աշխարհի ամենաընդարձակ քարանձավը ԱՄՆ-ի Կենտակի նահանգում է: Այդ քարանձավի խոր անդունդներն զարմանեցնում են բոլորին: Քարանձավում ընդերկրյա լճեր ու երկու մեծ գետ կա: Այդ քարանձավն է նկարագրել Մարկ Տվենն իր «Թոմ Սոյերի արկածները» գրքում: Դրա անունը Մամոնտի քարանձավ է:

Դասարանական առաջադրանքներ՝37; 39; 41; 44; 46

AD = BC = 13սմ

AB = CD = 13սմ

P = AD*2 + CD*2
P = 13*2 + 10*2=46

Կենտրոնում, որովհետև կենտրոնից դեպի բոլոր անկյունների հեռավորությունը նույնն է:

Այդ զուգահեռագիծը ուղղանկյունն է, որի անկյունները 90-են:

Քանի որ BO=OC, AO=OC, BO=DO, հետևաբար BO=AO, CO=DO, հետևաբար BOD=AOC: Հետևաբար այն ուղղանկյուն է, իսկ ուղղանկյան անկյունը 90^o:
<ABO=90-<OBC=90-27=63^օ