Месяц: Октябрь 2021

582

Ավազանը, որի տարողությունը 1000 լ է , սկսեցին ջուր լցնել։ Սկզբում 1 ժամում լցվում էր 110լ։ 5 ժ հետո ջրի հոսքը թուլացա, և ացազանի մեջ 1 ժամում սկսեց լցվել 90լ ջուր։ Քանի ժամում լցվեց ավազանը։

5×110=550

1000-550=450

450:90=5

5+5=10

583

Խանութ էն բերել 1200կգ ձավար։1000 կգձավարը պարկերում է,իսկ մնացած արկղերի մեջ յուրաքանչյուրում 10կգ։Ձավարով լի քանի արկղ են բերել խանութ։

1200-100=200

200:10=20

584

Սկահակում կար 8 տանձ և 11 խնձոր:Այնտեղից վերցրին 10 պտուղ :Սահակում մնաց գոնե 1 խնձոր:

11-10=1

Պատ.՛1 խնձոր կմնա

Երկրի Հեր Երկիր մոլորակի ձևի և չափերի մասին պատկերացումները հնագույն ժամանակներում եղել են շատ պարզունակ:

Երկրի գնդաձևության գաղափարը տրվել է դեռես մ.թ.ա. 6-5-րդ դարե­րում հայտնի փիլիսոփա Պյութագորասի կողմից, իսկ հետագայում (մ.թ.ա. 3-2-րդ դար) Արիստոտելը տվեց գնդաձևության ամենապարզ ապացույցը: Նա ուշադրություն դարձրեց այն հանգամանքին, որ Լուսնի վրա ընկնող Երկրի ստվերն ունի շրջանագծի ձև:

Միջին դարերում Երկրի գնդաձևության գաղափարը մոռացության մատնվեց: Այնինչ Հայաստանում դեռևս 7-րդ դարում Անանիա Շիրակացու հայտնի «Աշխարհացույցի» հիմքում դրված էր Երկրի գնդաձևության գաղափարը:

1522 թ. Ֆերնան Մագելանի շուրջերկրյա ճանապարհորդությունը դար­ձավ Երկրի գնդաձևության առաջին իրական ապացույցը:

Երկրի գնդաձևության վերջնական և տեսանելի ապացույցը տիեզերանավերից կատարված լուսանկարներն են:

Երկրի չափերը: Մինչև երկրի չափերին անցնելր՝ ծանոթանանք Երկ­րի առանցք և բևեռներ տերմիններին: Երկրի առանցքն այն երևակայական գիծն է, որն անցնում է նրա կենտրոնով, և որի շուրջը պտտվում է Եր­կիրը: Երկրի առանցքի երկու հակադիր կետերը, որոնք հատվում են նրա մակերևույթի հետ, կոչվում են բևեռներ:

Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ Երկիրն իրական գունդ չէ, այլ՝ բևեռներից սեղմված է:

Երկրի ամենամեծ շրջագիծը, որը երկիրը բաժանում է երկու հավա­սար մասերի, կոչվում է հասարակած, որի երկարությունը մոտ 40000 կմ է: Հասարակածին զուգահեռ տարված երևակայական շրջագծերը կոչ­վում ես զուգահեռականներ, իսկ Երկրի բևեռներով անցնող ե- րեակայականկիսաշրջագծերը միջօրեականներ:

Ինչպես միջօրեականները, այնպես էլ զուգահեռականները գլոբուսի և քարտեզի վրա նշվում են աստիճաններով: Բնականաբար, 0⁰-ի զուգահեռականը հասարակածն է, իսկ հետաքրքիր է, թե ո՞րն է 0⁰-ի միջօրեականը:

Միջազգային համաձայնությամբ՝ Լոնդոնի մոտ գտնվող Գրինվիչի աստղադիտարանի վրայով անցնող միջօրեականն ընդունվել է որպես զրո­յական կամ գլխավոր միջօրեական: Ընդունված է գլխավոր մի­ջօրեականով և դրա հակառակ կողմով անցնող 180⁰-ի միջօրեականով երկրագունդը բաժանել արևելյան և արևմտյան կիսագնդերի:

Միջօրեականների ու զուգահեռականների միմյանց հետ հատումից առաջացած ցանցը կոչվում է աստիճանացանց:

Աստիճանացանցի օգնությամբ որոշում են որևէ օբյեկտի՝ քաղաքի, գյուղի, տվյալ վայրի կամ օվկիանոսում լողացող նավի «հասցեն»՝ աշ­խարհագրական կոորդինատները գլոբուսի կամ քարտեզի վրա: Աշխարհագրական կոորդինատներն են աշխարհագրական լայնությու­նը և երկայնությունը:

Աշխարհագրական լայնությունր ցույց է տալիս Երկրի մակերևույթի որևէ կետի հեռավորությունը հասարակածից դեպի բեեռներ՝ աստիճան­ներով արտահայտված:

Աշխարհագրական լայնությունր լինում է հյուսիսային (հս. լ.), և հա­րավային (հվ. լ.):

Օրինակ՝ Երևանը գտնվում է հս. լ. մոտ 40⁰ զուգահեռականի վրա: Սա­կայն այդ լայնության վրա կան բազմաթիվ այլ քաղաքներ: Հետեաբար՝ անհրաժեշտ է իմանալ նաև մյուս կոորդինատը՝ աշխարհագրական եր­կայնությունը:

Աշխարհագրական երկայնությունը ցույց է տալիս Երկրի մակերևույթի որևէ կետի հեռավորությունը սկզբնական մի­ջօրեականից դեպի արևելք կամ արևմուտք՝ աստիճաններով արտահայտ­ված:

Աշխարհագրական երկայնությունր լինում է արևելյան (արլ. ե.) ե արևմտյան (արմ. ե.): Օրինակ՝ Երեանը գտնվում է արլ. ե. 44,5⁰ միջօրեականի վրա:

Այսպիսով՝ Երևանի աշխարհագրական կոորդինատներն են հս. լ. 40⁰ ե արլ. ե. 44,5⁰, այսինքն՝ Երևանը գտնվում է դրանց հատման կետում: Քարտեզ: Ունենալով պատկերացում Երկրի ձևի ու չափերի, դրա վրա գտնվող օբյեկտների մասին, ինչպես նաև՝ դրանք ավելի կիրառական դարձնելու համար, անհրաժեշտություն է առաջացել երկրագունդը կամ նրա առանձին մասերը պատկերել թղթի կամ որևէ հարթության վրա, ինչն անվանել են աշխարհագրական քարտեզ:

Տարբեր քարտեզներից կազմված գիրքը կոչվում է ատլաս:

Գլոբուս: Երկրագնդի մանրակերտը կոչ­վում է գլոբուս, որր լատիներեն նշանակում է գունդ: Գլոբուսը հնարավորու­թյուն է տալիս երկրագունդը տեսնելու ամ­բողջությամբ :

Առաջին հաջողված գլոբուսը պատրաս­տել է գերմանացի աշխարհագետ Մարտին Բեհայմը 15-րդ դարում:

Առաջին հայատառ գլոբուսը պատրաստվել է Վիեննայի Մխիթարյան Միաբանությու­նում 1850 թ. և գտնվում է Միաբանության թանգարանում:

Հաշվեք թվային արտահյտությունների արժեքները և համեմատեք դրանք.

ա.731952:(1773-447)=5522

1773-447=1326

731952:1326=5522

բ.

գ.

Տրված բառերից նորերը կազմիր ակ, իկ, ուկ մասնիկներով (ածանցներով):
Այդ ածանցներն ի՞նչ իմաստ են տալիս բառին:

Ա. Աստղ-աստղիկ, արկղ-արկղակ, թիթեռ-թիթեռնակ, թերթ-թերթիկ, գետ-գետակ, նավ-նավակ, դուռ(ն)-դռնակ, թռչուն-թռչնակ, խոզ-խոզուկ, գառ(ն)-գառնուկ:
Բ. Հայր-հայրիկ, մայր-մայրիկ, տատ-տատիկ, պապ-պապիկ, քաղցր-քաղցրիկ, անուշ-անուշիկ, որդի-որդիկ, տաք-տաքիկ, հարս(ն)-հարսիկ:

Տրված բառերից տեղ ցույց տվող ածանցավոր բառեր կազմի՛ր:
Գրի՛ր գործածված մասնիկները (ածանցները): Կազմածդ ո՞ր բառերն են մեծատառով սկսվում:

Օրինակ՝
հույն-Հունաստան:

Հիվանդ-հիվանդանոց,ծաղիկ-ծաղկանոց, մուկ-մկանոց, հայ-Հայաստան, նիստ-նստարան, այբուբեն-աշտարակ, դաս-դասարան, դպիր-տպարան, դարբին-դարբնոց, հյուր-հյուրանոց, զոր(ք)-զորանոց, ռուս-Ռուսաստան, գործ-գործարան, բրուտ-բրուտանոց, կույս-կույսանոց, ուզբեկ-Ուզբեկաստան, հնդիկ-Հնդկաստան, թուփ-թփուտ, ծիրանի-ծիրանոց:

Բնակավայր կամ տեղանք ցույց տվող բառերին այնպիսի ածանցներ ավելացրու, որ նոր բառերը տվյալ տեղի բնակչի իմաստն արտահայտի:

Օրինակ՝
լեռն-լեռնցի:

Երևան-Երևանից, քաղաք-քաղաքատուն, Վան-վանատուն, Մուշ-մշատեր, Աշտարակ-Աշտարակից, Արտաշատ-Արտաշատից, Դվին-Դվինցի, Կարս-Կարսեցի, Գյումրի-Գյումրեցի, Լոռի-Լոռեցի, Ամերիկա-Ամերիկանցի, Նյու-Յորք-Նյու-Յորքցի, Լոնդոն-Լոնդոնցի, սար-սաեցի, գյուղ-գյուղացի:

Տվյալ բառազույգերի արմատները տեղափոխելով՝ բաղադրյալ նոր բառեր ստացի՛ր:

Օրինակ՝
բարեժպիտ, մանկամիտ-բարեմիտ, մանկաժպիտ:

ա) Ջրհարս, ծովանկար-ջրանկար,
բ) ժանգապատ, արծաթագույն-ժանգագույն,
գ) հողածին, ջրաղաց-ջրածին,
դ) զորամաս, երկրամաս-:

Տրված բառերը բաղադրիչների բաժանի՛ր: Արմատներն ի՞նչ մասնիկով են կապվում:
Օրինակ՝
Գրատախտակ- գր(գիր)+ա+տախտակ:
Ձեռագիր-,ձեռ-ա-գիր գեղանկար-գեղ-ա-նկար, շրջազգեստ-շրջ-ա-զգեստ, սիրահոժար-սիր-ա-հոժար, դեղնակտուց-դեղին-ա-կտուց, հոդակապ-հոդ-ա-կապ:

Տրված արմատների կրկնությամբ բառեր կազմի՛ր (արմատների մեջ ի՞նչ փոփոխություն է կատարվում):
Օրինակ՝
Փալաս-փուլուս:
Աման-չաման, մարդ-մուրդ, պարապ-սարապ, պակաս-մապաս, մանր-մունր, փոքր-մոքր, ոլոր-մոլոր, սուս-փուս: 

Հայաստան ասելիս

Հայաստան ասելիս այտերս այրվում են,
Հայաստան ասելիս ծնկներս ծալվում են,
Չգիտեմ ինչու է այդպես:
Հայաստան ասելիս շրթունքս ճաքում է,
Հայաստան ասելիս հասակս ծաղկում է,
Չգիտեմ ինչու է այդպես:
Հայաստան ասելիս աչքերս լցվում են,
Հայաստան ասելիս թևերս բացվում են,
Չգիտեմ ինչու է այդպես:
Հայաստան ասելիս աշխարհը իմ տունն է,
Հայաստան ասելիս էլ մահը ո՞ւմ շունն է…
Կմնամ, կլինեմ այսպես:

551.Կատարեք գործողությունները.

ա.1794:(115:5)=78

115:5=23

1794:23=78

բ.2064:(408:17)=86

408:17=24

2064:24=86

560.Ստուգեք անհավասարությունները.

դ.1+0-0+1-0x0+2:2>1-1 ճիշտ է

561.Լարի առաջին կտորը երկրորդից երկար է 6 անգամ,իսկ երկրորդ կտորը երրորդից կարճ է 4 անգամ:Որքա՞ն է այդ լարերի երկարությունների գումարը,եթե երրորդ լարի երկարությունը 96մ է:

96:4=24

24×6=144

96+144+24=264

562.Ձեթը պահվում էր 2լ,3լ և 6լ տարողությամբ անոթներում,ընդ որում վեցլիտրանոց անոթների քանակը 4 անգամ ավելի էր,քան երկուլիտրանոցներինը,և 2 անգամ ավելի,քան երեքլիտրանոցները:Ընդամենը որքա՞ն ձեթ կար,եթե վեդլիտրանոց անոթներում եղած ձեթը 48լ էր:

48:4=12

48:2=24

1. Ինչո՞ւ է Լուսինը միշտ դեպի Երկիր ուղղված միայն մի կողմով:

Լուսինը Երկրի շուրջ մեկ լրիվ պտույտ է կատարում 27 օր և 7 ժամում: Ճիշտ նույնքան ժամանակում նա մեկ պտույտ է կատարում նաև իր առանցքի շուրջր: Դա է պատճառը, որ Երկրից Լուսինը միշտ մեզ երևում է միայն մի կողմով:

1. Ինչի՞ հետևանքով են առաջանում Լուսնի փուլերը:

Մոտավորապես մեկ ամսվա ընթացքում Լուսնի տեսանելի մասն աս­տիճանաբար մեծանում է, Լուսնի սկավառակը դառնում է ամբողջովին տեսանելի, այնուհետե սկսում է փոքրանալ: Այդ գործրնթացը պարբերա­բար կրկնվում է: Լուսնի տեսանելի մասերն անվանում են Լուսնի փուլեր

1. Ի՞նչ կառուցվածք ունի Լուսնի մակերևույթը:

Լուսինը Երկրի շուրջը պտտվող երկնային մարմին է, և այդ պատճա­ռով դրան անվանում են Երկրի բնական արբանյակ: Լուսինն  իր ծավալով մոտ 50 անգամ փոքր է երկրա­գնդից

1. Ինչո՞ւ Լուսնի վրա կյանք գոյություն չունի:

Լուսինը մթնոլորտ չունի, ինչի հետևանքով նրա մակերևույթի վրա ցերեկը ջերմաստիճանը բարձրանում է մինչե 120 ⁰C, իսկ գիշերն իջնում մինչե -160 ⁰C: Թթ­վածնի և ջրի բացակայության հետևան­քով Լուսնի վրա բուսական և կենդանական աշխարհ գոյություն չունի:

1. Ե՞րբ է մարդը ոտք դրել Լուսնի վրա:

1969 թվականին

1. Գիշերը նայեք Լուսնին: Նրա տեսքից որոշեք, թե մոտակա օրերին իր եղջյուրը կաճի՞, թե՞ կնվազի:

551. Կատարեք գործողությունները:

ե) (9768:24):37=11

9768:24=407

407:37=11

զ) (149736:24):367

149736:24=6239

6239:367=17

է) (263424:168):7
263424:168

ը

թ

532.Կատարեք գործողությունները.

ա.531+1053:117-(443-399:57)=104

399:57=7

443-7=436

1053:117=9

531+9=540

540-436=104

բ.57×2453+818-(338-78:78)=145300

78:78=1

338+1=339

57×2453=144821

144821+818=145639

145639-339=145300

գ.948-1359:9+206×42-273=

206×42=8692

1359:9=151

948-151=797

8692+797=7895

7895-273=7622

534. Դատարկ վանդակներում թվե՛ր գրեք՝ դրանք ընտրելով այնպես, որ ստացված անհավասարությունը ճիշտ լինեն (տե՛ս նկ. 9):

94	<	95	<	93
V		V		V
37	>	36	>	9
V		V		V
11	>	13	>	12

537.Բասկետբոլիստը խաղի ժամանակ յուրաքանչուր նետումով կարող է վաստակել 0(վրիպում ) 1,2 կամ 3 միաոր։35 նետում կատարելով նա վաստակում է 58 միավոր ընդ որում նետումներից 13-ի համար նա ստացել է 2-ական միաոր 8-ի համար 3- ական։Քանի անգամ է վրիպել բասկետբոլիստը ։

13×2=26

8×3=24

24+26=50

13+8=21

35-21=14

538.Մարզադահլիճի մուտքից աջ նաստած էին երկու անգամ ավելի շատ մարզասերներ քանի մուտքից ձախ։Ընդմիջումից հետո դահլիծ եկան ևս 57 մարզասերներ և նրանց ընդհանուր քանակը դարձավ 387։Քանի մարզասեր էր նստած յուրաքանչյուր կողմում միջև ընդմիջումը։

387-57=330

330:3=110

110×2=220

532.Կատարեք գործողությունները.

դ.734175-779:19+795×23=733396

795×23=18185

779:19=41

18185+41=18226

734175-779=733396

ե.309824:376+96514:902=

309824:376=824

96514:902=107

824+107=931

զ.488865:897-191875:625=

488865:897